Εὐαγγελικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 11 Ὀκτωβρίου 2026, Δ΄ Λουκᾶ (Λουκ. η΄ 5-15)
5 ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπεῖραι τὸν σπόρον αὐτοῦ. καὶ ἐν τῷ σπείρειν αὐτὸν ὃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδόν, καὶ κατεπατήθη, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατέφαγεν αὐτό· 6 καὶ ἕτερον ἔπεσεν ἐπὶ τὴν πέτραν, καὶ φυὲν ἐξηράνθη διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἰκμάδα· 7 καὶ ἕτερον ἔπεσεν ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν, καὶ συμφυεῖσαι αἱ ἄκανθαι ἀπέπνιξαν αὐτό· 8 καὶ ἕτερον ἔπεσεν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθήν, καὶ φυὲν ἐποίησε καρπὸν ἑκατονταπλασίονα. ταῦτα λέγων ἐφώνει· ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω.
9 Ἐπηρώτων δὲ αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ λέγοντες· τίς εἴη ἡ παραβολὴ αὕτη; 10 ὁ δὲ εἶπεν· ὑμῖν δέδοται γνῶναι τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, τοῖς δὲ λοιποῖς ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι καὶ ἀκούοντες μὴ συνιῶσιν. 11 ἔστι δὲ αὕτη ἡ παραβολή· ὁ σπόρος ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ· 12 οἱ δὲ παρὰ τὴν ὁδόν εἰσιν οἱ ἀκούσαντες, εἶτα ἔρ- χεται ὁ διάβολος καὶ αἴρει τὸν λόγον ἀπὸ τῆς καρδίας αὐτῶν, ἵνα μὴ πιστεύσαντες σωθῶσιν. 13 οἱ δὲ ἐπὶ τῆς πέτρας οἳ ὅταν ἀκούσωσι, μετὰ χαρᾶς δέχονται τὸν λόγον, καὶ οὗτοι ρίζαν οὐκ ἔχουσιν, οἳ πρὸς καιρὸν πιστεύουσι καὶ ἐν καιρῷ πειρασμοῦ ἀφίστανται.
14 τὸ δὲ εἰς τὰς ἀκάνθας πεσόν, οὗτοί εἰσιν οἱ ἀκούσαντες, καὶ ὑπὸ μεριμνῶν καὶ πλούτου καὶ ἡδονῶν τοῦ βίου πορευόμενοι συμπνίγονται καὶ οὐ τελεσφοροῦσι. 15 τὸ δὲ ἐν τῇ καλῇ γῇ, οὗτοί εἰσιν οἵτινες ἐν καρδίᾳ καλῇ καὶ ἀγαθῇ ἀκούσαντες τὸν λόγον κατέχουσι καὶ καρποφοροῦσιν ἐν ὑπομονῇ.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ
5 Βγῆκε ὁ σποριάς στό χωράφι του, γιά νά σπείρει τό σπόρο του. Καί καθώς ἔσπερνε, μερικοί σπόροι ἔπεσαν κοντά στό δρόμο τοῦ χωραφιοῦ καί καταπατήθηκαν ἀπό τούς διαβάτες, καί τούς κατέφαγαν τά πουλιά τοῦ οὐρανοῦ. 6 Ἄλλοι σπόροι πάλι ἔπεσαν πάνω σέ πετρῶδες ἔδαφος, κι ἀφοῦ φύτρωσαν, ξεράθηκαν, ἐπειδή δέν εἶχαν ὑγρασία. 7 Κι ἄλλοι σπόροι ἔπεσαν σέ ἔδαφος γεμάτο ἀπό σπόρους ἀγκαθιῶν, κι ὅταν τά ἀγκάθια φύτρωσαν μαζί τους, τούς ἔπνιξαν τελείως. 8 κι ἄλλοι σπόροι ἔπεσαν μέσα στή γῆ τή μαλακή καί εὔφορη, καί ὅταν φύτρωσαν, ἔκαναν καρπό ἑκατό φορές περισσότερο ἀπ’ τό σπόρο. Κι ἐνῶ τά ἔλεγε αὐτά, γιά νά δώσει μεγαλύτερο τόνο στούς λόγους του καί γιά νά διεγείρει τήν προσοχή τῶν ἀκροατῶν του, φώναζε δυνατά: Αὐτός πού ἔχει αὐτιά πνευματικά καί ἐνδιαφέρον πνευματικό γιά νά ἀκούει καί νά ἐγκολπώνεται αὐτά πού λέω, ἄς ἀκούει.
9 Οἱ μαθητές του τότε τόν ρωτοῦσαν καί τοῦ ἔλεγαν: Ποιά εἶναι ἡ ἔννοια καί ἡ σημασία αὐτῆς τῆς παραβολῆς; 10 Κι αὐτός τούς ἀπάντησε: Σέ σᾶς πού ἔχετε ἐνδιαφέρον καί καλή διάθεση σᾶς ἔδωσε ὁ Θεός τή χάρη του νά μάθετε τίς μυστηριώδεις ἀλήθειες τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ· στούς ἄλλους ὅμως μιλάω μέ παραβολές. Αὐτοί δέν ἔχουν ἐνδιαφέρον νά γνωρίσουν καί νά δεχθοῦν τίς πνευματικές ἀλήθειες, καί ὁ νοῦς τους εἶναι ἀμαθής καί ἀνίκανος γιά πνευματική διδασκαλία. Γι’ αὐτό διδάσκω μέ τόν τρόπο αὐτό, γιά νά μήν μποροῦν νά δοῦν βαθύτερα καί καθαρότερα, ἄν καί θά βλέπουν μέ τά σωματικά τους μάτια, καί γιά νά μήν μποροῦν νά καταλάβουν, ἄν καί θά ἀκοῦν τή διδασκαλία πού τούς ἐξηγεῖ τά μυστήρια. Καί τό κάνω αὐτό ὄχι μόνο γιά λόγους δικαιοσύνης, ἀλλά καί ἀπό ἀγαθότητα, γιά νά μήν ἐπιβαρύνουν τή θέση τους περιφρονώντας τήν ἀλήθεια, καί σκληρυνθοῦν περισσότερο. 11 Ἡ σημασία τῆς παραβολῆς εἶναι αὐτή: Ὁ σπόρος συμβολίζει τό λόγο τοῦ Θεοῦ. 12 Τό ἔδαφος πού εἶναι κοντά στό δρόμο συμβολίζει αὐτούς πού ἄκουσαν ἁπλῶς καί μόνο τό λόγο. Ἔπειτα ἔρχεται ὁ διάβολος καί ἀφαιρεῖ τό λόγο ἀπό τίς καρδιές τους, γιά νά μήν πιστέψουν καί σωθοῦν. 13 Τό πετρῶδες ἔδαφος ἐξάλλου πού δέχθηκε τό σπόρο συμβολίζει αὐτούς οἱ ὁποῖοι ὅταν ἀκούσουν τό λόγο τοῦ Θεοῦ τόν δέχονται μέ χαρά καί ἐνθουσιασμό. Μέσα τους ὅμως δέν ἔχει αὐτός βαθιά ρίζα, γιά νά στερεωθεῖ. Γι’ αὐτό ἀκριβῶς αὐτοί γιά λίγο χρόνο πιστεύουν, ὅταν ὅμως ἔλθει καιρός πειρασμοῦ ἤ διωγμοῦ ἀπομακρύνονται ἀπό τήν πίστη.
14 Οἱ σπόροι πού ἔπεσαν στά ἀγκάθια συμβολίζουν ἐκείνους πού ἄκουσαν τό λόγο τοῦ Θεοῦ κι ἀρχίζουν μέ κάποια προθυμία νά βαδίζουν στό δρόμο τῆς πίστεως. Πνίγονται ὅμως ἀπό τίς ἀγωνιώδεις φροντίδες γιά νά ἀποκτήσουν πλούτη, καθώς κι ἀπό τίς ἀπολαύσεις τῆς σαρκικῆς ζωῆς, στήν ὁποία διευκολύνουν τά πλούτη πού ἀπέκτησαν, κι ἔτσι δέν προκόπτουν οὔτε φτάνουν μέχρι τό τέλος, προκειμένου νά δώσουν τόν καρπό. 15 Οἱ σπόροι τώρα πού ἔπεσαν στήν εὔφορη γῆ συμ-βολίζουν τούς ἀνθρώπους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μέ καρδιά καλοπροαίρετη, εὐθεία καί ἀγαθή ἄκουσαν καί κατανόησαν τό λόγο καί τόν κρατοῦν σφιχτά μέσα τους, καί καρποφοροῦν τίς ἀρετές δείχνοντας ὑπομονή καί καρτερία στίς θλίψεις καί τούς πειρασμούς καί σ’ ὅλα τά ἐμπόδια πού συναντοῦν στήν ἄσκηση τῆς πνευματικῆς ζωῆς.
Αποστολικό Ανάγνωσμα: Τιτ. γ΄ 8-15
8 Πιστὸς ὁ λόγος· καὶ περὶ τούτων βούλομαί σε διαβεβαιοῦσθαι, ἵνα φροντίζωσι καλῶν ἔργων προΐστασθαι οἱ πεπιστευκότες τῷ Θεῷ. ταῦτά ἐστι τὰ καλὰ καὶ ὠφέλιμα τοῖς ἀνθρώποις· 9 μωρὰς δὲ ζητήσεις καὶ γενεαλογίας καὶ ἔρεις καὶ μάχας νομικὰς περιίστασο· εἰσὶ γὰρ ἀνωφελεῖς καὶ μάταιοι. 10 αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ,
11 εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος καὶ ἁμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος. 12 Ὅταν πέμψω Ἀρτεμᾶν πρός σε ἢ Τυχικόν, σπούδασον ἐλθεῖν πρός με εἰς Νικόπολιν· ἐκεῖ γὰρ κέκρικα παραχειμάσαι. 13 Ζηνᾶν τὸν νομικὸν καὶ Ἀπολλὼ σπουδαίως πρόπεμψον, ἵνα μηδὲν αὐτοῖς λείπῃ. 14 μανθανέτωσαν δὲ καὶ οἱ ἡμέτεροι καλῶν ἔργων προΐστασθαι εἰς τὰς ἀναγκαίας χρείας, ἵνα μὴ ὦσιν ἄκαρποι. 15 Ἀσπάζονταί σε οἱ μετ’ ἐμοῦ πάντες. ἄσπασαι τοὺς φιλοῦντας ἡμᾶς ἐν πίστει. Ἡ χάρις μετὰ πάντων ὑμῶν· ἀμήν.
Νεοελληνική Απόδοση
8 Αυτός δε ο λόγος, που σου γράφω, είναι κατά πάντα αληθινός και αξιόπιστος. Και περί αυτών των μεγάλων αληθειών θέλω να διαβεβαιώνης και να πείθης τους Χριστιανούς, δια να φροντίζουν, όσοι έχουν πιστεύσει στον Θεόν, να μη μένουν εις την απλήν πίστιν, αλλά να πρωτοστατούν με ζήλον εις τα καλά έργα. Αυτά δε που είπα παραπάνω είναι έργα τα καλά και τα ωφέλιμα στους ανθρώπους. 9 Να αντιπαρέρχεσαι δε και να αποφεύγης τας ανοήτους συζητήσεις και τας γενεαλογίας περί ευγενούς καταγωγής και τας φιλονεικίας και τας μάχας γύρω από τα ζητήματα του Ιουδαϊκού νόμου· διότι όλα αυτά είναι ανωφελή και μάταια. 10 Αιρετικόν άνθρωπον, ο οποίος ύστερα από πρώτην και δευτέραν συμβουλήν μένει με πείσμα εις την πλάνην του, παράτησέ τον και μη συζητής πλέον μαζή του.
11 Γνωρίζων, ότι ο τοιούτος έχει πλέον παρεκκλίνει από την αλήθειαν και διαστροφή και αμαρτάνει, ελεγχόμενος και καταδικαζόμενος από τον ίδιον τον ευατόν του, από την συνείδησίν του. 12 Οταν στείλω εις σε τον Αρτεμάν η τον Τυχικόν, φρόντισε με κάθε τρόπον να έλθης να με συναντήσης εις την Νικόπολιν, διότι εκεί έχω αποφασίσει να περάσω τον χειμώνα. 13 Τον Ζηναν τον νομικόν και τον Απολλώ να τους κατευοδώσης και να τους εφοδιάσης με πολλήν επιμέλειαν, ώστε να μη τους λείπη τίποτε στο ταξίδι των.
14 Ας φροντίζουν δε και όλοι οι ιδικοί μας να πρωτοστατούν εις τα καλά έργα και μάλιστα εις τας επειγούσας ανάγκας των αδελφών, δια να μη μένουν άκαρποι. 15 Σε χαιρετούν όλοι όσοι είναι μαζή μου· χαιρέτησε όλους εκείνους, που μας αγαπούν δια της πίστεως του Χριστού. Η χάρις του Θεού, ας είναι με όλους σας. Αμήν.
***************************************************
ΣΚΕΨΕΙΣ – ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ – ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ
Ἡ σημερινὴ Κυριακὴ ὀνομάζεται Κυριακὴ τοῦ Σπορέως, καθὼς στὴν εὐαγγελικὴ περικοπὴ τῆς θείας Λειτουργίας ἀναγινώσκεται ἡ θαυμάσια παραβολὴ τοῦ Σπορέως, τὴν ὁποία διηγήθηκε κάποτε ὁ Κύριος. Ἀπὸ σήμερα μάλιστα ξεκινᾶ καὶ ἡ πνευματικὴ σπορὰ τῆς Ἐκκλησίας στὶς καρδιὲς τῶν πιστῶν, δηλαδὴ τὸ κατηχητικὸ ἔργο της. Τὴν Κυριακὴ αὐτὴ τιμοῦμε ἐπιπλέον τοὺς θεοφόρους Πατέρες, ποὺ συγκρότησαν τὴν Ζ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδο στὴ Νίκαια τῆς Βιθυνίας τὸ 787, γιὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τοὺς αἱρετικοὺς εἰκονομάχους. Γι᾿ αὐτὸ ἡ ἀποστολικὴ περικοπὴ ἀναγινώσκεται πρὸς τιμὴν τῶν ἁγίων Πατέρων.
1. Σπορὰ ἐπάνω σὲ πέτρες
Ὁ ἀπόστολος Παῦλος γράφει στὸν μαθητή του Τίτο, ἐπίσκοπο τῆς Κρήτης, γιὰ νὰ τοῦ ἐπισημάνει τὶς ὑποχρεώσεις του στὴ διαποίμανση τῆς Ἐκκλησίας καὶ νὰ τοῦ δώσει πολύτιμες κατευθύνσεις καὶ συμβουλές. Μία ἀπὸ αὐτὲς εἶναι ἡ ἀποφυγὴ τῶν ἀνώφελων συζητήσεων. Ἀπόφευγε τὶς ἀνόητες συζητήσεις γιὰ τὶς γενεαλογίες τῶν εἰδωλολατρικῶν θεῶν, τοῦ γράφει. Ἀπόφευγε ἐπίσης τὶς διαμάχες γιὰ τὰ ζητήματα τοῦ ἰουδαϊκοῦ νόμου, διότι εἶναι ἀνώφελες καὶ μάταιες: «Ἔρεις καὶ μάχας νομικὰς περιΐστασο· εἰσὶ γὰρ ἀνωφελεῖς καὶ μάταιοι».
Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ὁ Τίτος εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσει τοὺς εἰδωλολάτρες καὶ τοὺς Ἰουδαίους, ποὺ ἀπειλοῦσαν μὲ τὶς ἀντιλήψεις τους τοὺς πιστοὺς τῆς Κρήτης. Στὴν πορεία τῶν αἰώνων ὅμως πολέμιοι τῆς Ἐκκλησίας εἶναι οἱ κάθε ὁμολογίας αἱρετικοί, οἱ ὁποῖοι διαστρεβλώνουν τὴν ἀλήθεια τῆς ὀρθῆς πίστεως. Ὑπάρχουν βέβαια καὶ ἄνθρωποι ποὺ ἀπὸ ἄγνοια βρίσκονται σὲ αἵρεση. Ἔχουν ὅμως εἰλικρινὴ πόθο γιὰ τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἀναζητοῦν μὲ φρόνημα ταπεινό. Στὶς περιπτώσεις αὐτὲς ὁ Χριστιανὸς ἔχει χρέος νὰ βοηθήσει μὲ τὸν λόγο του καὶ νὰ κατευθύνει στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τὸν αἱρετικό.
Ὅταν ὅμως κάποιος ἐμμένει στὴν πλάνη μὲ πεῖσμα καὶ ἀλαζονεία, τότε κάθε συζήτηση μαζί του εἶναι ἀνώφελη καὶ ἀτελέσφορη. Σχολιάζει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: «Ἔρεις φησὶ τὰς πρὸς τοὺς αἱρετικούς· τὸ τέλος αὐτῶν οὐδέν». Ἐδῶ ἐννοεῖ τὶς φιλονικίες μὲ τοὺς αἱρετικούς, ἀπὸ τὶς ὁποῖες δὲν βγαίνει κανένα κέρδος. Τὸ τέλος τους εἶναι τὸ τίποτε. Ὅταν κάποιος εἶναι διεστραμμένος καὶ ἀποφασισμένος νὰ μὴν ἀλλάξει γνώμη, ὅ,τι κι ἂν συμβεῖ, «τίνος ἕνεκεν εἰκῇ κάμνεις κατὰ πετρῶν σπείρων;». Γιὰ ποιό λόγο κουράζεσαι ἄσκοπα σπείροντας ἐπάνω σὲ πέτρες; (ΕΠΕ 24, 120).
Μιὰ τέτοια σπορὰ ἐπάνω σὲ πέτρες εἶναι καὶ οἱ κατὰ καιροὺς θεολογικοὶ διάλογοι ποὺ γίνονται ἀπὸ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μὲ τοὺς ἀντίστοιχους τῶν ἑτερόδοξων ὁμολογιῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀποσκοποῦν στὴν ὑπέρβαση τῶν θεολογικῶν διαφορῶν.
Ἔχουν γίνει πολλὲς προσπάθειες κατὰ τὶς τελευταῖες δεκαετίες, χωρὶς κανένα οὐσιαστικὸ ἀποτέλεσμα· χωρὶς νὰ ὑπάρχει διάθεση ἀπὸ τοὺς ἑτερόδοξους γιὰ ἀναίρεση τῶν παρεκκλίσεών τους στὰ τῆς πίστεως. Γιὰ ποιό λόγο λοιπὸν νὰ συνεχίζονται τέτοιοι διάλογοι; Ὁ ἀπόστολος Παῦλος συμβουλεύει τὸν Τίτο: «Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ». Τὸν αἱρετικὸ ἄνθρωπο, ποὺ παρὰ τὶς ἐπανειλημμένες νουθεσίες σου ἐμμένει στὴν πλάνη του, ἀπόφευγέ τον. Εἶναι ὁ ἴδιος ὑπεύθυνος γιὰ τὴν καταδίκη του.
2. Πλούσια καρποφορία
Στὴ συνέχεια τῆς περικοπῆς ὁ ἀπόστολος Παῦλος σημειώνει τὴ σημασία τῶν ἀγαθῶν ἔργων γιὰ τὸν πιστό: Ἂς διδάσκονται καὶ οἱ δικοί μας νὰ πρωτοστατοῦν στὰ ἀγαθὰ ἔργα καὶ νὰ συντρέχουν τοὺς ἀδελφοὺς στὶς ποικίλες ἀνάγκες τους, «ἵνα μὴ ὦσιν ἄκαρποι»· γιὰ νὰ μὴ στεροῦνται τοὺς πνευματικοὺς καρπούς.
Μὲ τὴ φράση αὐτὴ ὁ Ἀπόστολος παρομοιάζει τὸν Χριστιανὸ ποὺ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὰ ἔργα ἀγάπης, γιὰ τὴν ἔμπρακτη φιλανθρωπία καὶ τὴν ἐλεημοσύνη, μὲ ἄκαρπο δένδρο. Ὅπως ἕνα δένδρο ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοὺς καρπούς του, ἀπὸ τὴν ποιότητα καὶ τὴν ποσότητα τῶν καρπῶν του, ἔτσι καὶ ὁ Χριστιανὸς δὲν φανερώνει τὴ χριστιανικὴ ἰδιότητά του τόσο μὲ τὰ λόγια του, ὅσο μὲ τὰ ἔργα του, καὶ συγκεκριμένα μὲ τὰ ἔργα ἀγάπης, μὲ τὴν ἐλεημοσύνη. Ὅταν ἐλεεῖ, βεβαιώνει ὅτι εἶναι γνήσιος μαθητὴς τοῦ Κυρίου.
Σχολιάζει πάλι σχετικὰ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος: Ὅπως ἡ ρίζα ποὺ φυτεύεται σὲ εὔφορο χωράφι, δίνει κάθε χρόνο ὥριμους καρπούς, ἀντίστοιχα καὶ τὰ χρήματα, ποὺ φυτεύονται μὲ τὴν ἐλεημοσύνη στὰ χέρια τῶν φτωχῶν, «οὐ καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν πνευματικοὺς ἡμῖν φέρει τοὺς καρπούς». Ὄχι μόνο κάθε χρόνο, ἀλλὰ κάθε ἡμέρα ἀποδίδουν καρποὺς πνευματικούς (ΕΠΕ 27, 278).
Ἂς ἐπιμελούμαστε συνεπῶς τὰ ἔργα ἀγάπης. Ἂς εἴμαστε μάλιστα πρωτοπόροι σὲ αὐτά, ὅπως μᾶς προτρέπει ὁ θεόπνευστος Ἀπόστολος, ἐμπνέοντας καὶ τοὺς ἄλλους. Πάντοτε πρόθυμοι καὶ ἐφευρετικοὶ στὴν ἔμπρακτη ἀγάπη, στὴν ἐλεημοσύνη. Πάντοτε πονετικοὶ καὶ θυσιαστικοὶ πρὸς τοὺς ἐμπερίστατους ἀδελφούς μας. Τὰ ἀγαθὰ ἔργα εἶναι οἱ εὔγευστοι, πνευματικοὶ καρποὶ τοῦ πιστοῦ. Αὐτὰ τρέφουν τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, τοὺς ἀδελφούς μας. Αὐτὰ καθρεφτίζουν τὴν πνευματική μας προκοπή. Αὐτὰ φανερώνουν τελικὰ πόσο ὑγιὲς εἶναι τὸ πνευματικὸ δένδρο τῆς ψυχῆς μας.
***************************************************
