Ἡ νηστεία πρὸ τῆς ἑορτῆς τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως

 

  Ἡ ἑορτὴ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως εἶναι μεγάλη σὲ σημασία Δεσποτικὴ ἑορτὴ διότι «Θεὸς ἐφανερώθη ἐν σαρκί»[1], γι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τὴν ὀνομάζει «μητρόπολιν πασῶν τῶν ἑορτῶν»[2]. Ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία μέχρι τὸν δ’ αἰώνα, τὴν ἐποχὴ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, συνεόρταζε μαζὶ τὶς δύο ἑορτές, τὴ Γέννηση δηλαδὴ καὶ τὴ Βάπτιση τοῦ Χριστοῦ ὡς τὴν ἡμέρα Ἐπιφάνειας-Θεοφάνειας, τῆς φανέρωσης τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο, κατὰ τὴν 6η Ἰανουαρίου. Αὐτὸ συνεχίζουν μέχρι καὶ σήμερα οἱ Ἀρμένιοι. Ἀρχικῶς αὐτὴ ἡ ἑορτὴ ἦταν ἀφιερωμένη σὲ γεγονότα τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ, ὅπως ἡ Γέννηση, ἡ προσκύνηση τῶν μάγων, ἡ Βάπτιση στὸν Ἰορδάνη ποταμό, τὸ ἐν Κανᾷ θαῦμα, ὁ χορτασμὸς τῶν πεντακισχιλίων, μέσῳ τῶν ὁποίων γινόταν φανερὴ ἡ θεότητά του. Ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴ ἡ ἑορτὴ αὐτὴ πέρασε στὴν Δύση.

 Ἡ ἑορτὴ τῆς Γεννήσεως ἄρχισε νὰ χωρίζεται ἀπὸ τὴν ἑορτὴ τῆς Βαπτίσεως στὰ μέσα τοῦ δ΄ αἰώνα. Τὸ 330 γιὰ πρώτη φορὰ ἑορτάστηκε ξεχωριστὰ τὴν 25η Δεκεμβρίου ἀπὸ τὸν Πάπα Λιβέριο στὴν Ρώμη ἡ ἑορτὴ τῆς «γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ στὴν Βηθλεέμ»[3].

 Ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς Λειτουργικῆς Ἰωάννης Φουντούλης σημειώνει ὅτι «ἡ τοποθέτησις τῆς ἑορτῆς τῆς γεννήσεως τοῦ Κυρίου τὴν 25ην Δεκεμβρίου ἢ τῶν Θεοφανείων τὴν 6ην Ἰανουαρίου δὲν σημαίνει ἐκχριστιανισμὸν τῆς παγανιστικῆς λατρείας τοῦ ἀηττήτου ἡλίου ἢ τοῦ ἡλιοστασίου, ἀλλὰ ἀντιθέτως ἐνέργεια καταπολεμήσεως αὐτῶν διὰ τῆς ἐκριζώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν δι’ ἀναλόγων χριστιανικῶν ἑορτῶν»[4].

 Ὡς γνωστό, οἱ ἐθνικοὶ (εἰδωλολάτρες) ἑόρταζαν τὴ γέννηση τοῦ θεοῦ ἡλίου, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ χειμερινοῦ ἡλιοστασίου τὴν 25ην Δεκεμβρίου. Ἔτσι ἡ Ἐκκλησία ἐξ ἀφορμῆς αὐτῆς τῆς παγανιστικῆς ἑορτῆς θεσπίζει μία ἰδιαίτερη ἑορτή, γιὰ νὰ καταπολεμήσει καὶ νὰ ἐκριζώσει τήν λατρεία τοῦ θεοῦ ἡλίου, ὥστε νὰ προβάλει καὶ νὰ τιμᾶται ἡ γέννηση τοῦ ἀληθινοῦ Ἡλίου, τοῦ νοητοῦ Ἡλίου τῆς δικαιοσύνης, τοῦ ἀληθινοῦ φωτός, τοῦ Χριστοῦ[5]. Ἡ ἑορτὴ τῶν Χριστουγέννων μεταφέρθηκε πολὺ νωρίς, τὸν δ΄ αἰώνα, ἀπὸ τὴν Δύση καὶ στὴν Ἀνατολή.

 Ἡ υἱοθέτηση τῆς «νέας» ἑορτῆς εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα καὶ τὸν διαχωρισμὸ τοῦ ἀρχικοῦ θέματος τῆς παλαιᾶς, καὶ τὸν καταμερισμό τους στὶς δύο «νέες». Ἔτσι, θεσπίστηκε μία ἑορτὴ γιὰ τὰ Χριστούγεννα, τὰ ὁποῖα ἑορτάζονταν εἰς τὸ ἑξῆς στὶς 25 Δεκεμβρίου, καὶ μία γιὰ τὴν Βάπτιση τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία ἑορταζόταν στὴν ἡμερομηνία τῆς πρώτης ἐν τῇ Ἀνατολῇ θεσπισθείσης ἑορτῆς τῶν Ἐπιφανειῶν ἢ Θεοφανείων, τὴν 6η Ἰανουαρίου, γιὰ τὴν ὁποία διατηρήθηκε ἡ ἀρχαία ὀνομασία Θεοφάνεια[6].

 Ἡ συνήθεια καὶ ἡ εὐλάβεια τῶν πιστῶν καὶ κυρίως τῶν μοναχῶν, στὴν προσπάθειά τους νὰ ἑορτάσουν καὶ νὰ ὑποδεχθοῦν τὶς μεγάλες ἑορτὲς τοῦ Κυρίου, ποὺ ἀποτελοῦν ὑπομνήσεις καὶ ἀναμνήσεις τοῦ Χριστοῦ, θέσπισαν νηστεῖες γιὰ λόγους προετοιμασίας καὶ ἁγιασμοῦ. Παρόλο ποὺ καμία Τοπικὴ ἢ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος δὲν θέσπισε αὐτὴ τὴ νηστεία, στὴν πορεία τοῦ χρόνου καὶ μέσα ἀπὸ τὶς πηγὲς βλέπουμε πὼς ἐξελίχθηκε καὶ διαμορφώθηκε ἡ ἀρχικὴ μορφὴ τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων ἕως σήμερα. 

  Οἱ πρῶτες πληροφορίες ποὺ ὑπάρχουν γιὰ τὴν νηστεία τῶν Χριστουγέννων, εἶναι τοῦ ε΄ αἰώνα γιὰ τὴ Δύση καὶ τοῦ στ΄ αἰώνα γιὰ τὴν Ἀνατολή. Ἀρχικὰ ἡ νηστεία αὐτὴ ἦταν ὀκταήμερος, δηλαδὴ ἄρχιζε τὴ 17η Δεκεμβρίου καὶ περατωνόταν τὴν 24η Δεκεμβρίου.

 Τὸν θ΄ αἰώνα ἐμφανίζονται οἱ πρῶτες μαρτυρίες ποὺ μετατρέπουν αὐτὴ τὴ νηστεία ἀπὸ ὀκταήμερη σὲ τεσσαρακονθήμερη[7]. Περίπου τὸν ια΄ – ιβ΄ αἰώνα καθορίζεται πλέον τεσσαρακονθήμερη νηστεία κατὰ τὸν τύπο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸ τῶν ἡμερῶν, ὄχι ὅμως ὡς πρὸς τὸ διαιτολόγιό της. Δηλαδή, δὲν εἶχε τὸν αὐστηρὸ χαρακτήρα τῆς νηστείας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.

 Ἔτσι μετὰ τὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ σὲ ἀρχαιότητα καὶ ἐπισημότητα, δεύτερη μακρὰ περίοδος νηστείας εἶναι ἡ νηστεία τῶν Χριστουγέννων. Ὀνομάζεται σαρανταήμερο, διότι περιλαμβάνει σαράντα ἡμέρες νηστείας· ἄρχεται τὴ 15η Νοεμβρίου, τὴν ἑπομένη τῆς γιορτῆς τοῦ ἁγίου Φιλίππου, γι’ αὐτὸ κάποιοι τὴν ὀνομάζουν καὶ νηστεία τοῦ ἁγίου Φιλίππου, καὶ περατώνεται τὴν 24η Δεκεμβρίου, παραμονὴ τῶν Χριστουγέννων.

 Εἶναι γεγονὸς ὅτι αὐτὴ ἡ τεσσαρακονθήμερος περίοδος δὲν κοσμεῖται μὲ τροπάρια ποὺ νὰ ἀναφέρονται στὴ νηστεία, ὅπως βλέπουμε στὴν ὑμνογραφία τοῦ Τριωδίου. Ἀντίθετα, τονίζεται πανηγυρικὰ τὸ χαρμόσυνο γεγονὸς τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, ἰδιαίτερα στὶς ἀκολουθίες ἀπὸ τὶς 20 Δεκεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν. Ἡ Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων εἶναι ἄγνωστη κατὰ τὴν περίοδο τούτη, ἐνῶ ἡ τακτικὴ τοῦ σαρανταλείτουργου εἶναι πράξη νεότερης ἐποχῆς. Ἡ τέλεση δὲ τῶν ἀκολουθιῶν τὴν περίοδο τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσει κάτι τὸ ἰδιαίτερο καὶ διαφορετικὸ ἀπὸ τὶς ἀκολουθίες τοῦ ὑπολοίπου ἔτους. Μόνο στὴν τάξη τῶν μονῶν μποροῦμε νὰ ἐξιχνιάσουμε κάποιες ἰδιαιτερότητες[8].

  Ἡ νηστεία ἀρχίζει στὶς 15 Νοεμβρίου μὲ ξηροφαγία ἐκτὸς ἐὰν πέσει Σάββατο ἢ Κυριακή, μέρες κατὰ τὶς ὁποῖες ὑπάρχει κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου. Σὲ ὅλη τὴν διάρκεια τῆς νηστείας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάλυση κρέατος, γαλακτοκομικῶν καὶ αὐγῶν. Προβλέπονται δύο τράπεζες γιὰ τοὺς λαϊκοὺς καὶ μιὰ γιὰ τοὺς μοναχούς[9]. Νηστεία ἄνευ οἴνου καί ἐλαίου γίνεται τὶς Δευτέρες, τὶς Τετάρτες καὶ Παρασκευές, μόνο γιὰ τοὺς μοναχούς, ὅπως ὁλόχρονα. Ὡστόσο, ἐπιτρέπεται ἡ κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου ἂν συμπέσουν ἡμέρα Δευτέρα, Τετάρτη ἢ Παρασκευὴ οἱ ἑορτές: τοῦ Ἀποστόλου Ματθαίου τὴν 16η Νοεμβρίου, τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης τὴν 25η Νοεμβρίου, τοῦ Ἀποστόλου Ἀνδρέου τὴν 30η Νοεμβρίου, τῆς Ἁγίας Βαρβάρας τὴν 4η Δεκεμβρίου, τοῦ Ἁγίου Σάββα τὴν 5η Δεκεμβρίου, τοῦ Ἁγίου Νικολάου τὴν 6η Δεκεμβρίου, τῆς Ἁγίας Ἄννης τὴν 9η Δεκεμβρίου, τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος τὴν 12η Δεκεμβρίου, τοῦ Ἁγίου Ἐλευθερίου τὴν 15η Δεκεμβρίου, τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τὴν 17η Δεκεμβρίου καὶ τοῦ Ἁγίου Ἰγνατίου τὴν 20η Δεκεμβρίου. Κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου γίνεται γιὰ τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ τὶς Δευτέρες, Τρίτες, Πέμπτες, Σάββατα καὶ Κυριακές. Κατάλυση ἰχθύος γίνεται στὴν ἑορτὴ τῶν Εισοδίων τῆς Θεοτόκου, τὴν 21η Νοεμβρίου, ὁποιαδήποτε ἡμέρα καί ἄν συμπέσει.  Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἡμέρα ἄρχεται καὶ ἡ κατάλυση ἰχθύος μέχρι καὶ τὴν 17η Δεκεμβρίου, μόνον τὰ Σάββατα καὶ τὶς Κυριακές. Τὴν παραμονὴ τῶν Χριστουγέννων τηρεῖται ξηροφαγία, ἐκτὸς ἂν συμπέσει Σάββατο ἢ Κυριακή, ὁπότε γίνεται κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου.

  Μέσα σὲ αὐτὴ τὴ νηστεία ἔχουν εἰσχωρήσει ἀντιλήψεις λαϊκότροπες, οἱ ὁποῖες ὅμως τονίζουν τὸ πιὸ χαλαρὸ τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων. Γιὰ παράδειγμα ὑπάρχει ἡ ἀντίληψη ὅτι ἀπὸ τὴν ἑορτὴ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου) μέχρι καὶ τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος (12 Δεκεμβρίου) γίνεται κατάλυση ἰχθύος ἐκτὸς Τετάρτης καὶ Παρασκευῆς. Ὑπάρχει ἐπίσης ἡ ἀντίληψη ὅτι, ἐὰν ἀπὸ τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος μέχρι τὰ Χριστούγεννα συμπέσουν δὺο Κυριακές, γίνεται κατάλυση ἰχθύος τὴν πρώτη Κυριακή, ἐνῶ τὴ δεύτερη Κυριακή, τὴν πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, γίνεται κατάλυση οἴνου καί ἐλαίου.

  Τὸ χρονικὸ διάστημα ἀπὸ τὴν 25η Δεκεμβρίου μέχρι τὴν 6η Ἰανουαρίου ὀνομάζεται Δωδεκαήμερο. Κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα σὲ μετέπειτα χρόνια ἡ Ἐκκλησία ἐπέτρεψε τὴν κατάλυση εἰς πάντα πλὴν τῆς 5ης Ἰανουαρίου, παραμονὴ δηλαδὴ τῶν Θεοφανίων. Κατ’ αὐτὴ τηρεῖται νηστεία, ἐκτὸς ἐὰν τύχει Σάββατο ἢ Κυριακή, ὁπότε γίνεται κατάλυση οἴνου καὶ ἐλαίου.

  Ἡ νηστεία, εἴτε ὡς μέρος τῆς καθημερινότητάς μας, εἴτε ὡς προετοιμασία γιὰ τὸν ἑορτασμὸ ἑνὸς δεσποτικοῦ ἢ ἄλλου γεγονότος, θὰ πρέπει νὰ συνοδεύεται ἀπὸ τὴν ἐλεημοσύνη, τὴν προσευχὴ καὶ τὴν πνευματικὴ ἀνάταση. Μὲ αὐτὲς ὁ ἄνθρωπος ὁδηγεῖται στὴν τελειότητα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὸν ἁγιασμό του. Ἐὰν παραληφθεῖ κάτι ἐξ αὐτῶν, τότε ἡ νηστεία μας καθίσταται ἀτελής. 

  Ἡ Ἐκκλησία ἔταξε συγκεκριμένες περιόδους, καιρούς, τρόπους καὶ τύπους νηστείας, ὅπως αὐτὴ τῶν Χριστουγέννων. Ἐμεῖς ὀφείλουμε νὰ ὑπακοῦμε σὲ αὐτὰ ποὺ παραλάβαμε, καὶ νὰ ἀθλούμαστε στὸν πνευματικὸ ἀγώνα πρὸς φωτισμό. Ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ ζεῖ καθημερινὰ σὲ μία πνευματικὴ ἐγρήγορση. Ἡ νηστεία, μαζὶ μὲ ὅλους τοὺς πνευματικοὺς ἀγῶνες, ἀφυπνοῦν τὸν ἄνθρωπο, καὶ τὸν βοηθοῦν νὰ προσέχει τὸν ἑαυτό του, «ἵνα μὴ εἰσέλθῃ εἰς πειρασμόν»[10].

  Ἡ νηστεία δὲν πρέπει νὰ καταντᾶ πεζὴ ἢ νομικίστικη κατάσταση. Ἡ τήρηση τῆς νηστείας δὲν σημαίνει ὅτι εἴμαστε κατὰ πάντα ἐντάξει ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μολονότι ἡ νηστεία, ὡς ἐξωτερικὴ κίνηση τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι ὠφέλιμη καὶ ἀπαραίτητη, γιὰ νὰ φέρει ὅμως τὸ ζητούμενο ἀποτέλεσμα, θὰ πρέπει νὰ συνυπάρχει καὶ μὲ τὴν ἐσωτερικὴ προσπάθεια καὶ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου. Κάτω ἀπὸ αὐτὲς τὶς προϋποθέσεις, ὁ ἄνθρωπος, μπορεῖ νὰ πλησιάσει καὶ νὰ γνωρίσει τὸν Θεό.

 Ἐν κατακλεῖδι, ἡ νηστεία δὲν εἶναι αὐτοσκοπός, ἀλλὰ μέσο πρὸς ἐξαγνισμὸ καὶ ἁγιασμὸ τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ὑποκριτικὴ διάθεση γιὰ νηστεία δὲν φέρνει ἀποτέλεσμα. Χρειάζεται διάκριση, ὥστε νὰ μὴν καταντήσουμε ὅπως τοὺς Φαρισαίους, γιὰ τοὺς ὁποίους ὁ Κύριος εἶπε ὅτι καθαρίζουν «τὸ ἔξωθεν τοῦ ποτηρίου καὶ τῆς παροψίδος, ἔσωθεν δὲ γέμουσιν ἐξ ἁρπαγῆς καὶ ἀδικίας»[11].

[1] Α΄ Τιμ. γ΄, 16.

[2] Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία εἰς τὸν μακάριον Φιλογόνιον, PG 48, 752.

[3] Χρονικὸ τοῦ Furius Dionysius Filocalus

[4] Ἰωάννου Μ. Φουντούλη, Λειτουργικὴ (Πανεπιστημιακαὶ παραδόσεις), ἄνευ τόπου καὶ χρόνου, σ.55.

[5] Ἰωάν. α΄, 9 «Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν».

[6] Πρωτ. Παρακευᾶ Ἀγάθωνος, Περὶ τῆς ἑορτῆς καὶ ἐκ τῆς ὑμνολογίας τῶν Χριστουγέννων – ἱστορικὴ καὶ θεολογικὴ προσέγγιση, Περιοδικό «ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ» τριμηνιαία ἔκδοσις Ι.Μ. Λεμεσοῦ, ἔτος 23ο, τεῦχος 116ο, Ὀκτώβριο – Δεκέμβριος 2023, σσ. 12-13.

[7] Χρήστου Μ. Ἐνισλείδου, Ὁ Θεσμὸς τῆς νηστείας, ἐκδόσεις Βασ. Ρηγοπούλου 1972, σσ. 111-117.

[8] Ἡ ἀκριβὴς μοναχικὴ τάξις τῶν ἀκολουθιῶν τὴν περίοδο τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων βλ. Κωνσταντίνου Παπαγιάννη (Πρωτοπρεσβυτέρου), Σύστημα Τυπικοῦ τῶν ἱερῶν ἀκολουθιῶν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ, ἔκδοση Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθήνα 2012, §439 σσ. 213-215.

[9] Σκαλτσῆς Π., Ἡ νηστεία τῶν Χριστουγέννων, ἄνευ τόπου καὶ χρόνου, σ. 5· Ράλλη-Ποτλῆ, Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, Ἐκ τῆς Τυπογραφίας Γ. Χαρτοφύλακος, τόμος Δ΄, κανόνας κθ΄, σ. 431 β΄.

[10] Ματθ. κστ΄, 41.

[11] Ματθ. κγ΄, 25.

 

*Τό κείμενο δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό “Παρέμβαση Εκκλησιαστική”, τεύχος 59 (Σεπτέμβριος – Δεκέμβριος 2024), σελ. 707-711.

ΚΥΡΙΑΚΗ 15 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026 – Η΄ ΛΟΥΚΑ (Λουκ. ι΄ 25-37) (Εφ. β΄ 14-22)

 

   "Ο Λόγος του Θεού στον Λαό του Θεού"

Σαμαρειτικές προσεγγίσεις

«Τι ποιήσας ζωήν αιώνιον κληρονομήσω;»

  Η ζωή του ανθρώπου πάνω στη γη προσφέρεται ως μοναδική ευκαιρία για πλήρη αποδοχή της αγάπης του Θεού, την οποία καλείται να προσφέρει αδιάκοπα στους συνανθρώπους του. 

  Στο θέμα  ακριβώς αυτό εστιάζει η σημερινή ευαγγελική περικοπή, η οποία αναφέρεται στην παραβολή του Καλού Σαμαρείτη. Μέσα απ’ αυτή την παραβολή δίνεται απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο πλησίον μας; Εγείρεται επίσης το ζήτημα πώς ο καθένας από εμάς γίνεται πλησίον για τον άλλο. Και αυτό γιατί σε τελική ανάλυση στην προοπτική της αυθεντικής κοινωνίας αγάπης που σφυρηλατείται στην πραγματικότητα της Εκκλησίας όλοι οι άλλοι είναι πλησίον μας και αδελφοί μας και σαν τέτοιους θα πρέπει να τους αντικρίζουμε.

Η στυγνή τυπολατρία

 Αφορμή για την υπέροχη παραβολή του Καλού Σαμαρείτη στάθηκε ο νομικός της σχετικής ευαγγελικής διήγησης, ο οποίος εμφανίστηκε να απορεί για την αιώνια ζωή και ειδικότερα πώς θα μπορούσε να γίνει κληρονόμος της. Νόμιζε ότι θα το επιτύγχανε με την τυπολατρική τήρηση των εντολών .

 Ο οδοιπόρος της παραβολής έπεσε σε ενέδρα ληστών, οι οποίοι τον εγκατέλειψαν μισοπεθαμένο και γυμνό σε έρημο τόπο. Ένας ιερέας του Μωσαϊκού νόμου και του ναού του Σολομώντος εμφανίζεται πρώτος στη σκηνή. Είδε τον άνθρωπο στην τραγική κατάσταση που βρέθηκε, αλλά έσπευσε αμέσως να απομακρυνθεί, χωρίς να το βοηθήσει. Στη συνέχεια πέρασε ένας Λευίτης. 

 Και αυτός λειτουργός του νόμου και του ναού. Τον αντίκρισε και αυτός μισοπεθαμένο και αντιπαρήλθε. Συνέχισε κανονικά το δρόμο του.  Ο ιερέας και ο λευίτης επέλεξαν τη «θυσία» και τα «ολοκαυτώματα», δηλαδή τη στείρα τυπολατρία, αφού ο νόμος απαγόρευε στους λειτουργούς του ναού να έρχονται σε επαφή με τα νεκρά σώματα, για να μην μολυνθούν και να εκπληρώσουν έτσι «καθαροί» τα καθήκοντά τους.

Η δύναμη της αγάπης

 Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία στο όλο σκηνικό του τρίτου οδοιπόρου. Ένας Σαμαρείτης, που ήταν εθνικός και θρησκευτικός εχθρός των Ισραηλιτών είδε τον πληγωμένο άνθρωπο και δεν αδιαφόρησε όπως οι προηγούμενοι δύο. Παρά το γεγονός ότι ήταν Ιουδαίος δεν τον αντιπαρήλθε, δεν τον προσπέρασε με αδιαφορία. Τον πλησίασε, του έπλυνε τις πληγές με λάδι και κρασί, τις έδεσε, τον ανέβασε στο ζώο του και τον οδήγησε στο πανδοχείο. Φρόντισε μέχρι τέλους για την θεραπεία του πληγωμένου.

 Όταν ο Χριστός ρώτησε το νομικό ποιος από τους τρεις έγινε πλησίον εκείνου του πληγωμένου ανθρώπου που έπεσε θύμα των ληστών, ο νομικός απάντησε: «Εκείνος που επέδειξε αγάπη, ενδιαφέρον, στοργή για τον πάσχοντα αδελφό του».

Η αγάπη του Θεού

  Γνωρίζουμε ότι ο Χριστός φανέρωσε την αγάπη του Θεού – Πατέρα στη σταυρική του θυσία, η οποία σηματοδοτεί τη σωτηρία του ανθρώπου. Απ’ εδώ πηγάζει και η συμβολική ερμηνεία της παραβολής: Ο Καλός Σαμαρείτης είναι ο ίδιος ο Χριστός. Αυτός που έπεσε στην ενέδρα των ληστών είναι ο άνθρωπος που κατασπαράσσεται από την αμαρτία, η οποία τον αφήνει εγκαταλειμμένο και «ημιθανή».

  Το πανδοχείο είναι η Εκκλησία που προβάλλει ως κιβωτός σωτηρίας και χώρος θεραπείας του ανθρώπου από το κακό και την αμαρτία. Το λάδι και το κρασί είναι τα μυστήρια της Εκκλησίας. Τα δύο δηνάρια, με τα οποία ο Καλός Σαμαρείτης πλήρωσε το πανδοχείο, είναι η Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Ο Καλός Σαμαρείτης, ο Ιησούς Χριστός, θα έλθει και πάλι κατά τη Δευτέρα Παρουσία για να κρίνει ζώντες και νεκρούς.

  Σε μια εποχή κατά την οποία ο ατομικισμός έχει αναγορευθεί σε τρόπο ζωής, ο απανθρωπισμός κυριαρχεί σ’ όλα σχεδόν τα επίπεδα και η αδιαφορία προκύπτει σε όλες τις εκφάνσεις του δημόσιου και ιδιωτικού μας βίου, η αγάπη αποτελεί σταθερά το μοναδικό κριτήριο για την γνησιότητα του ανθρώπου αλλά και της δυνατότητας του να καταστεί γνήσιος κληρονόμος της Βασιλείας του Θεού.

  Η αγάπη είναι η ουσία της ζωής και το θεμέλιο της Εκκλησίας, η οποία κατά τον Άγιο Ιγνάτιο το Θεοφόρο είναι ενότητα πίστης και αγάπης.  Η πίστη και η ελπίδα διδάσκουν ακριβώς τον άνθρωπο να αξιολογεί και να ιεραρχεί σωστά στη ζωή του τα υλικά αγαθά. Χαρακτηριστική είναι η διδαχή του αγίου Διάδοχου Φωτικής ότι η αγάπη είναι εκείνη που ενώνει την ψυχή με τις αρετές, αναζητώντας τον Θεό με τη νοερή αίσθηση.

Αγαπητοί αδελφοί, το μόνο μέγεθος που σώζει τον κόσμο είναι η αγάπη του Θεού, η οποία έχει απροσμέτρητο χαρακτήρα. Αυτή η αγάπη όμως απαιτεί έκφραση.  Καλούμαστε, λοιπόν, να την εκφράζουμε καθημερινά, να την ακτινοβολούμε και να τη μετουσιώνουμε σε πράξη καθημερινής ζωής.  

  Αυτό σημαίνει ότι η στροφή μας προς τον άλλο άνθρωπο δεν μπορεί να παραμένει μόνο σε κούφια λόγια αλλά να είναι έργο και πράξη, μια κίνηση που αγκαλιάζει όλη την ύπαρξη του ανθρώπου. 

  Είναι η κατανόηση μέσα στη καθημερινότητα, η αποδοχή, η συμφιλίωση, η ευγένεια, η καλοσύνη, η αμοιβαιότητα, αλλά και η δύναμη που μεταρσιώνει τον άνθρωπο στις κορυφογραμμές της πνευματικής ζωής. Αξίζει τον κόπο ν’ αφήσουμε κι εμείς τον εαυτό μας να γίνει κοινωνός των μέγιστων αυτών εμπειριών. Γένοιτο.

Χριστάκης Ευσταθίου,

Θεολόγος

Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ – Εὐαγγελικὸ καί Ἀποστολικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 15 Νοεμβρίου 2026

 

Εὐαγγελικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 15 Νοεμβρίου 2026, Κυριακὴ Η΄ Λουκᾶ (Λουκ. ι΄ 25-37)

25 Καὶ ἰδοὺ νομικός τις ἀνέ­στη ἐκπειράζων αὐτὸν καὶ λέγων· διδάσκαλε, τί ποιή­σας ζωὴν αἰώνιον κληρονο­μή­σω; 26 ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν· ἐν τῷ νόμῳ τί γέγραπται; πῶς ἀναγινώσκεις;
27 ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύ­ος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς δια­νοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. 28 εἶπε δὲ αὐτῷ· ὀρθῶς ἀ­­­πε­κρίθης· τοῦτο ποίει καὶ ζή­­­σῃ. 29 ὁ δὲ θέλων δικαιοῦν ἑ­­­­αυτὸν εἶπε πρὸς τὸν Ἰη­σοῦν· καὶ τίς ἐστί μου πλησίον; 30 ὑπολαβὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν· οἳ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν καὶ πληγὰς ἐπιθέν­τες ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμι­θανῆ τυγχάνοντα. 31 κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱε­ρεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁ­­­­δῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. 32 ὁμοίως δὲ καὶ Λευΐτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον,­ ἐλθὼν καὶ ἰδὼν ἀντι­παρῆλ­θε. 33 Σαμαρείτης δέ τις ὁδεύ­ων ἦλθε κατ᾿ αὐτόν, καὶ ἰ­­­δὼν αὐτὸν ἐσπλαγχνίσθη, 34 καὶ προσελθὼν κατέδη­σε­ τὰ τραύματα αὐτοῦ ἐ­πι­­χέων ἔλαιον καὶ οἶνον, ἐπι­­βιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴ­­­­διον κτῆνος ἤγαγεν αὐτὸν­ εἰς πανδοχεῖον καὶ ἐ­πεμε­λήθη αὐτοῦ· 35 καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελ­θών, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ καὶ εἶ­πεν αὐτῷ· ἐπιμελήθητι αὐ­τοῦ, καὶ ὅ,τι ἂν προσδαπα­νήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρ­χεσθαί με ἀποδώσω σοι. 36 τίς οὖν τούτων τῶν τριῶν πλησίον δοκεῖ σοι γεγονέναι τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς; 37 ὁ δὲ εἶπεν· ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ᾿ αὐτοῦ. εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ

25 Ἐκεῖ πού κάθονταν, ἰδού, σηκώθηκε κάποιος νομο­δι­δάσκαλος γιά νά δοκιμάσει τόν Χριστό καί νά ἀπο­δείξει ὅτι δέν γνώριζε τό νόμο, καί τοῦ εἶπε: Διδά­σκαλε, ποιό ἔργο ἀρετῆς ἤ ποιά θυσία πρέπει νά κάνω γιά νά κληρονομήσω τή μακάρια καί αἰώνια ζωή; 26 Καί ὁ Κύριος τοῦ εἶπε: Στό νόμο τί ἔχει γραφεῖ; Ἐσύ πού σπουδάζεις καί ἐρευνᾶς τό νόμο, τί διαβάζεις ἐκεῖ γιά τό ζήτημα αὐτό; Καί πῶς τό ἀντιλαμβάνεσαι; 

27 Ὁ νομικός τότε τοῦ ἀποκρίθηκε: Στό νόμο εἶναι γραμμένο τό ἑξῆς: Νά ἀγαπᾶς τόν Κύριο καί Θεό σου μέ ὅλη σου τήν καρδιά, ὥστε σ’ αὐτόν νά εἶσαι ὁλοκληρωτικά παραδομένος, μέ ὅλα τά βάθη τῆς ἐσωτερικῆς καί πνευματικῆς ὑπάρξεώς σου· καί μέ ὅλη σου τήν ψυχή, ὥστε αὐτόν νά ποθεῖς μέ ὅλο τό συναίσθημά σου· καί μέ ὅλη τή θέληση καί τή δύναμή σου, ὥστε κάθε τι πού θά κάνεις νά εἶναι σύμφωνο μέ τό θέλημά του. Καί μέ ὅλη σου τή δύναμη καί μέ δραστηριότητα ἀκούραστη νά ἐργάζεσαι γιά τήν ἐφαρμογή τοῦ θε­λή­μα­τός του. Νά τόν ἀγαπᾶς καί μέ τό νοῦ σου ὁλόκληρο, ὥστε αὐτόν πάντοτε νά σκέφτεσαι. Νά ἀγα­πᾶς ἐπίσης καί τόν πλησίον σου, τό συνάνθρωπό σου, ὅσο καί ὅπως ἀγαπᾶς τόν ἑαυτό σου. 28 Τοῦ εἶπε τότε ὁ Κύριος: Σωστή ἀπάντηση ἔδωσες. Νά κάνεις πάντοτε αὐ­τό πού εἶπες, καί θά κλη­ρο­νο­μή­σεις τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί θά ζήσεις σ’ αὐ­τή.

 29 Ὁ νομοδιδάσκαλος ὅμως θέλοντας νά δικαιολογήσει τόν ἑαυτό του, ἐπειδή, ὅπως ἀποδείχθηκε, ἔθεσε στόν Ἰησοῦ ἕνα ἐρώτημα πάνω στό ὁποῖο τοῦ ἦταν γνωστή ἡ ἀπάντηση, εἶπε στόν Ἰησοῦ: Καί ποιόν πρέπει νά θεωρῶ «πλησίον» μου σύμφωνα μέ τήν Ἁγία Γραφή; 30 Τότε ὁ Ἰησοῦς μέ τήν ἀφορμή αὐτή πῆρε τό λόγο καί εἶπε: Κάποιος ἄνθρωπος κατέβαινε ἀπό τά Ἱεροσόλυμα στήν Ἱεριχώ κι ἔπεσε σέ ἐνέδρα ληστῶν. Αὐτοί δέν ἀρκέ­στη­καν μόνο νά τοῦ πάρουν τά χρήματά του, ἀλλά καί τόν ἔγδυσαν, τόν τραυμάτισαν, τόν γέμισαν μέ πληγές καί ἔφυγαν, ἀφοῦ τόν ἄφησαν μισοπεθαμένο. 31 Κατά σύμπτωση τότε κατέβαινε στό δρόμο ἐκεῖνο κά­ποιος ἱερεύς, κι ἐνῶ τόν εἶδε, τόν προσπέρασε ἀπό τό ἀπέ­να­ν­τι μέρος τοῦ δρόμου χωρίς νά τοῦ δώσει σημασία ἤ κάποια βοήθεια. 32 Τό ἴδιο καί κάποιος Λευΐτης πού περνοῦσε ἀπό τό μέρος ἐκεῖνο, ἐνῶ πλησίασε καί εἶδε τόν πληγωμένο, ἀπομακρύνθηκε ἀμέσως καί τόν προσπέρασε κι αὐτός ἀπό τό ἀπέναντι μέρος τοῦ δρόμου. 33 Ἕνας Σαμαρείτης ὅμως πού περνοῦσε ἀπό τό δρόμο ἐκεῖνο, ἦλθε στό μέρος ὅπου ἦταν ξαπλωμένος, καί ὅταν τόν εἶδε τόν σπλαχνίστηκε καί τόν πόνεσε. 

34 Τόν πλησίασε τότε καί τοῦ ἔδεσε μέ ἐπιδέσμους τά τραύματά του, ἀφοῦ προηγουμένως τά ἔπλυνε καί τά ἄλειψε μέ λάδι καί μέ κρασί. Κι ἔπειτα τόν ἀνέβασε στό ζῶο του, τόν πῆγε σέ κάποιο πανδοχεῖο καί τόν περιποιήθηκε, διακόπτοντας ἔτσι τό ταξίδι του. 35 Τήν ἄλλη μέρα τό πρωί, φεύγοντας ἀπό τό πανδο­χεῖο πού εἶχε διανυκτερεύσει, ἔβγαλε δύο δηνάρια, τά ἔδωσε στόν ξενοδόχο καί τοῦ εἶπε: Περιποιήσου τον γιά νά γίνει καλά. Καί ὅ,τι παραπάνω ξοδέψεις, ἐγώ κα­θώς θά ἐπιστρέφω στήν πατρίδα μου καί θά ξαναπε­ράσω ἀπό ἐδῶ, θά σοῦ τά πληρώσω. 36 Λοιπόν, ρώτησε συμπερασματικά ὁ Ἰησοῦς, ποιός ἀπό τούς τρεῖς αὐτούς σοῦ φαίνεται ὅτι ἔκανε τό κα­θῆκον του πρός τό συνάνθρωπο καί ἀποδείχθηκε στήν πρά­ξη «πλησίον» καί ἀδελφός ἐκείνου πού ἔπεσε στά χέ­ρια τῶν ληστῶν; 

37 Κι αὐτός εἶπε: «Πλησίον» του ἀποδείχθηκε αὐτός πού τόν σπλαχνίστηκε καί τόν ἐλέησε. Τοῦ εἶπε λοιπόν ὁ Ἰησοῦς: Πήγαινε καί κάνε κι ἐσύ τό ἴδιο. Δεῖχνε δηλαδή συμπάθεια σέ κάθε ἄνθρωπο πού πάσχει, χωρίς νά ἐξετάζεις ἄν αὐτός εἶναι συγγενής σου ἤ συμπατριώτης σου, καί χωρίς νά λογαριάζεις τίς θυσίες καί τούς κόπους καί τίς δαπάνες πού θά ὑποστεῖς γιά νά βοηθήσεις καί νά συντρέξεις αὐτόν πού πάσχει, ἔστω κι ἄν αὐτός εἶναι ἐχθρός σου. Ἔτσι κι ὁ Χριστός, πού οἱ ἐχθροί του τόν ἔβριζαν «Σαμαρείτη», στήν καταπληγωμένη καί μισοπεθαμένη ἀπό τίς ἁμαρτίες ἀνθρωπότητα ἔγινε ὁ καλός καί ἀγαθός Σαμαρείτης. Καί γιά νά τήν θεραπεύσει ἀπ’ τίς πληγές της, ὄχι μόνο ὑπέστη κόπους, ἀλλά ὑποβλήθηκε καί σέ θάνατο σταυρικό.

Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 15 Νοεμβρίου 2026, ΚΔ΄ Κυριακὴ Ἐπιστολῶν (Ἐφεσ. β΄ 14-22)

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Εφ. β΄ 14-22

14 αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, 15 τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην, 16 καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· 17 καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, 18 ὅτι δι’ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ Πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα. 19 ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ, 20 ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, 21 ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· 22 ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι.

Νεοελληνική Απόδοση

14 Διότι αυτός είναι η ειρήνη όλων μας, ο οποίος τον Ιουδαϊσμόν και τον Εθνισμόν, τα δύο αυτά τα έκαμεν ένα, εκρήμνισε και διέλυσε το μεσότοιχον του Νομου, που σαν ανυπέρβλητος φραγμός εχώριζε τους δύο λαούς· 15 δηλαδή κατέλυσε και εξηφάνισε την έχθραν, που εχώριζε τους δύο λαούς, αφού κατήργησε με την θυσίαν της σαρκός αυτού τον νόμον των εντολών, ο οποίος έδιδε διαταγάς, που εδέσμευαν τον άνθρωπον. Και κατήργησε τον παλαιόν Νομον, δια να αναδημιουργήση και ενώση τους δύο αυτούς λαούς δια του εαυτού του εις ένα νέον άνθρωπον, χαρίζων τοιουτρόπως ειρήνην μεταξύ των· 16 και να συμφιλιώση προς τον Θεόν τους δύο λαούς, ενωμένους εις ένα πνευματικόν σώμα δια της σταυρικής του θυσίας, θανατώσας εν τω προσώπω του και εξαφανίσας την εχθράν και το μίσος. 17 Και αφού κατέβη εις την γην, εκήρυξε το χαρμόσυνον μήνυμα της ειρήνης εις σας που εζούσατε μακράν από τον Θεόν, και εις ημάς που ήμεθα κοντά του. 18 Διότι δια του Χριστού οδηγούμεθα και πλησιάζομεν προς τον Θεόν Πατέρα και οι δύο λαοί με το αυτό Αγιον Πνεύμα. 19 Αρα δεν είσθε πλέον ξένοι, όπως προηγουμένως, και προσωρινοί πολίται της Εκκλησίας του Χριστού, αλλ’ είσθε συμπολίται όλων των αγίων, και οικιακοί του Θεού. 20 Εχετε δε κτισθή επάνω στον πνευματικόν θεμέλιον των Αποστόλων και των προφητών εις μίαν πνευματικήν οικοδομήν, την Εκκλησίαν, της οποίας ακρογωνιαίος και θεμελιακός λίθος είναι αυτός ούτος ο Ιησούς Χριστός. 21 Επάνω δε εις αυτόν και με την δύναμιν αυτού όλη η οικοδομή συναρμολογείται και αυξάνεται κατά τρόπον αρμονικόν, ώστε να γίνη ναός άγιος, σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου. 22 Εις αυτόν δε τον ναόν δια του Ιησού Χριστού οικοδομείσθε και σεις μαζή με τους άλλους πιστούς, δια να γίνετε κατοικία, εις την οποίαν θα μένη ο Θεός με το Πνεύμα του.

***************************************************

ΣΚΕΨΕΙΣ – ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ – ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

1. Ὅλοι ἕνα

Σὲ μία ἐποχή, ὅπου πολὺς λόγος γίνεται γιὰ τὸ φαινόμενο τῆς παγκοσμιοποιήσεως, τὴν κατάργηση τῶν πολιτισμικῶν διαφορῶν καὶ τῶν συνόρων, τὴν ὑπέρβαση τῶν ἀποστάσεων καὶ τὴν υἱοθέτηση κοινῶν ἀντιλήψεων ἀπὸ τοὺς λαούς, ὁ λόγος τοῦ ἀποστόλου Παύλου, ποὺ ἀκούσαμε στὴ σημερινὴ ἀποστολικὴ περικοπή, ἀποδεικνύεται ἰδιαίτερα ἐπίκαιρος. Ὁ Χριστὸς εἶναι «ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕν». Ὁ Χριστὸς ἕνωσε σὲ ἕνα τοὺς δύο ἀπομακρυσμένους μεταξύ τους κόσμους: τὸν ἰουδαϊκὸ καὶ τὸν εἰδωλολατρικό. Αὐτὸς γκρέμισε τὸ μεσότοιχο τοῦ Μωσαϊκοῦ νόμου, ποὺ ὀρθωνόταν ἀνάμεσά τους καὶ τοὺς χώριζε.

Ὁ θεόπνευστος λόγος τοῦ Ἀποστόλου φανερώνει ὅτι ὁ Χριστὸς ἑνώνει τοὺς ἀνθρώπους. Χωρὶς Ἐκεῖνον μπορεῖ κάποτε νὰ ἐπιβληθεῖ μιὰ ἐξωτερικὴ ὁμοιομορφία στοὺς ἀνθρώπους, ὅμως δὲν θὰ ὑπάρχει βαθύτερη ἑνότητα μεταξύ τους. Χωρὶς τὸν Χριστὸ παραμένουν ἀποξενωμένοι. Ὁ Κύριος τοὺς ἑνώνει, χωρὶς νὰ καταργεῖ τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο καὶ τὶς ἰδιαιτερότητες τοῦ καθενός. Διὰ τοῦ Χριστοῦ δὲν γίνονται ὅλοι ἴδιοι. Γίνονται ὅλοι ἕνα· ἕνα μὲ τὸν Χριστό, ἕνα καὶ μεταξύ τους.

Μόνο ὁ Χριστός, λοιπόν, καταργεῖ τὶς ἀν­τιπαλότητες καὶ μᾶς δίνει δύναμη νὰ ξεπεράσουμε τοὺς ἐγωισμοὺς καὶ τὰ θελήματά μας. Μόνο ὅταν εἴμαστε ἑνωμένοι μ᾿ Ἐκεῖνον, εἴμαστε ἑνωμένοι καὶ μεταξύ μας. «Πάντες ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ. γ΄ 28), γράφει ἀλλοῦ ὁ θεῖος Ἀπόστολος. Ὅλοι ἐσεῖς οἱ πιστοὶ ἔχετε γίνει ἕνα· ἕνας νέος ἄνθρωπος χάρη στὴν ἕνωσή σας μὲ τὸν Ἰησοῦ Χριστό.

2. Πολιτεία οὐράνια

Ὁ Χριστὸς μᾶς κάνει ὅλους μέλη μιᾶς ἀλλιώτικης κοινωνίας, μιᾶς πολιτείας οὐ­ράνιας, μέλη τῆς ἴδιας πνευματικῆς οἰκογένειας, ὅπως γράφει στὴ συνέχεια ὁ Ἀπόστολος: «Οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ». Δὲν εἶσθε πλέον ξένοι καὶ προσ­ωρινοὶ κάτοικοι στὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ συμπολίτες τῶν Ἁγίων καὶ μέλη τῆς οἰκογένειας τοῦ Θεοῦ. Σὲ ἄλλη ἐπιστολή του ὁ ἴδιος ἐπισημαίνει ὅτι «ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει» (Φιλιπ. γ΄ 20). Ἡ δική μας πατρίδα, τὰ δικά μας πολιτικὰ δικαιώματα εἶναι στοὺς οὐρανούς.

Συνεπῶς ὁ Χριστιανὸς πορεύεται στὴ γῆ ὡς ξένος καὶ πάροικος· προσωρινὸς κάτοικος, περαστικὸς ταξιδιώτης τῆς ζωῆς. Ἡ πατρίδα του δὲν εἶναι ἐπίγεια, ἀλλὰ οὐράνια. Ἀνήκει στὴν οὐράνια πολιτεία τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖ δὲν εἶναι ξένος, οὔτε πάροικος, ὅπως ἀκούσαμε. Εἶναι πολίτης. Καὶ μάλιστα συμπολίτης τῶν Ἁγίων. Μὲ αὐτοὺς συνδέεται στενότερα. Αὐτοὶ τὸν περιβάλλουν. Εἶναι ἐπιπλέον οἰκεῖος τοῦ Θεοῦ. Ἀνήκει στὸν πνευματικὸ οἶκο τῆς Ἐκκλησίας. Τόσο κοντὰ στὸν Θεό, τόσο ἑνωμένος μαζί Του, ὅπως ἕνας πατέρας μὲ τὸ ἀγαπημένο του παιδί. Τί τιμὴ μᾶς ἔχει κάνει, ἀλήθεια, ὁ Θεός! Μὲ πόση παρρησία μποροῦμε νὰ Τὸν προσεγγίζουμε! Ἀρκεῖ νὰ ζοῦμε ὡς μέλη τῆς δικῆς του οἰκογένειας. Ἡ ζωή μας νὰ βεβαιώνει ὅτι ἀνήκουμε σ’ Ἐκεῖνον.

3. Ἀκρογωνιαῖος λίθος ὁ Χριστὸς

Στὸ τέλος τῆς περικοπῆς ὁ θεόπνευστος Ἀπόστολος παρομοιάζει τὴν Ἐκκλησία μὲ ἕνα πνευματικὸ οἰκοδόμημα καὶ γράφει στοὺς πιστοὺς ὅτι εἶναι ζωντανοὶ λίθοι, τοποθετημένοι ἐπάνω στὸ οἰκοδόμημα αὐτό. «Ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ». Τὸ θεμέλιο τοῦ οἰκοδομήματος τῆς Ἐκκλησίας εἶναι οἱ Ἀπόστολοι καὶ οἱ Προφῆτες, ἐνῶ ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος, τὸ ἀγκωνάρι, ποὺ ἑνώνει ἁρμονικὰ ὅλο τὸ πνευματικὸ οἰκοδόμημα καὶ τὸ βαστάζει, εἶναι ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός. «Θεμέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός», ἐπισημαίνει σὲ ἄλλη Ἐπιστολὴ ὁ Ἀπόστολος (Α΄ Κορ. γ΄ 11). Κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ βάλει ἄλλο θεμέλιο λίθο, ἐκτὸς ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ βρίσκεται ἀμετακίνητος στὴ βάση τῆς οἰκοδομῆς. Ὁ θεμέλιος αὐτὸς λίθος εἶναι ὁ Χριστός. Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖνος τὴν ἑνώνει καὶ τὴ συγκρατεῖ.

Ἐκεῖνος ἐπιπλέον στηρίζει τὸν κάθε ζωντανὸ λίθο τοῦ οἰκοδομήματος, τὸν κάθε πιστὸ ποὺ ἀκουμπᾶ τὴ ζωή του στὴν Ἐκκλησία. Αἰῶνες νωρίτερα ὁ Θεὸς εἶχε πεῖ προφητικὰ ὅτι θὰ τοποθετήσει ἕναν ἀκρογωνιαῖο λίθο, ποὺ θὰ σηκώνει ὅλο τὸ πνευματικὸ οἰκοδόμημα τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ λίθος αὐτὸς θὰ εἶναι διαλεχτὸς καὶ πολύτιμος. «Ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ» (Ἡσ. κη΄ [28] 16): Ὅποιος στηρίζει τὴν πεποίθησή του σ᾿ Αὐτόν, δὲν θὰ ντροπιασθεῖ. Ὁ Κύριος εἶναι ὁ ἀκλόνητος καὶ αἰώνιος θεμέλιος λίθος, ἐπάνω στὸν ὁποῖο μπορεῖ κανεὶς νὰ ἀκουμπήσει μὲ ἀσφάλεια, χωρὶς νὰ τὸν σαλεύουν οἱ δυσκολίες καὶ τὰ προβλήματα, χωρὶς νὰ τὸν κλονίζουν οἱ πειρασμοί. Μένει ὄρθιος καὶ σταθερός, ὅπως ἕνα οἰκοδόμημα ποὺ ἔχει κτισθεῖ ἐπάνω σὲ πέτρα. Ἂς εἴμαστε ζωντανοὶ λίθοι, τοποθετημένοι στὸ πνευματικὸ οἰκοδόμημα τῆς Ἐκκλησίας· θεμελιωμένοι ἐπάνω στὸν ἀκρογωνιαῖο λίθο, τὸν Κύριο Ἰησοῦ Χριστό. Σ᾿ Ἐκεῖνον ἂς στηρίξουμε τὶς ἐλπίδες μας, τὶς ἀγωνίες, τὶς προσπάθειές μας· ὥστε, ὅσα χτίζουμε, νὰ μὴν γκρεμισθοῦν μὲ τὸ πρῶτο φύσημα τοῦ ἀνέμου, ἀλλὰ νὰ σταθοῦν ὄρθια, γερά, αἰωνόβια.

 

14.11 ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ο ΥΔΡΑΙΟΣ (1770-1800)

 

Ο δι’ απαγχονισμού μαρτυρικώς τελειωθείς στη Ρόδο λαμπρός γόνος της Ύδρας

Ανάμεσα στους πολύφωτους αστέρες που κοσμούν το πνευματικό στερέωμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας και έλαμψαν με τη σθεναρή ομολογία και τη μαρτυρική τελείωσή τους για την αγάπη του Ιησού Χριστού κατά τη διάρκεια της ζοφερής περιόδου της Τουρκοκρατίας συγκαταλέγεται και ο δι’ απαγχονισμού μαρτυρήσας στη Ρόδο στις 14 Νοεμβρίου 1800 ένδοξος νεομάρτυς του Χριστού άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος, ο λαμπρός αυτός γόνος της αγιοτόκου και αγιοσκεπάστου νήσου των Υδραίων, ο οποίος αναδείχθηκε το κλέος και το καύχημα των νεομαρτύρων, αλλά και το θείο εγκαλλώπισμα των νήσων της Ύδρας και της Ρόδου.

Ο γενναίος οπλίτης του Χριστού και αήττητος αθλητής της ευσεβείας, άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος, γεννήθηκε στην εύανδρο νήσο Ύδρα το 1770 και συγκεκριμένα στη συνοικία της Κιάφας της πόλεως της Ύδρας από ευσεβείς γονείς που ονομάζονταν Μιχαήλ και Μαρίνα Δημαμά. Οι δύσκολες συνθήκες επιβίωσης στο ιστορικό αυτό νησί του Αργοσαρωνικού τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει τη φίλτατη πατρίδα του και να αναζητήσει την τύχη του σ’ έναν νέο τόπο, ο οποίος θα του πρόσφερε επαγγελματική εξέλιξη και σταδιοδρομία. Έτσι παρά την άρνηση της μητέρας του, της Μαρίνας, να φύγει ο νεαρός Κωνσταντίνος από κοντά της, ελπίζοντας ότι ο Θεός θα βοηθούσε την οικογένειά της να ξεπεράσει τις αντιξοότητες της ζωής, εκείνος σε ηλικία δεκαοκτώ ετών φεύγει κρυφά για το ξακουστό νησί της Ρόδου με το σημαντικότατο εμπορικό λιμάνι.

Φτάνοντας στη Ρόδο συνάντησε δύο συμπατριώτες του, οι οποίοι εργάζονταν στον ροδίτη ναυπηγό Καμπούρη. Την επόμενη ημέρα άρχισε ο νεαρός Κωνσταντίνος να δουλεύει στον ταρσανά κάτω από τον ζυγό των Τούρκων, αλλά λίγο αργότερα αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει αυτή την εργασία και να βρει απασχόληση στο παντοπωλείο του Νικολάου Καλόγλου στην περιοχή των Αγίων Αναργύρων. Εκεί είχε την ευκαιρία να γνωρίσει Τούρκους, Εβραίους, Αρμένιους, αλλά και πολλούς ντόπιους. Χάρη στην εργατικότητα και την τιμιότητά του έγινε ιδιαίτερα συμπαθής στο αφεντικό του, ενώ μέσα από τις γνωριμίες που έκανε, απέκτησε φίλους. Ένας από αυτούς ήταν και ο Τούρκος Χασάν Κιρζά, ο οποίος του προξένευσε την αδελφή του, τη Μενιρέμ, για να την παντρευτεί. Μόλις όμως το αφεντικό του πληροφορήθηκε αυτό το γεγονός, τον απέλυσε από την εργασία του και έτσι ο Κωνσταντίνος έμεινε άνεργος.

Ένας όμως Τούρκος φίλος του μεσολάβησε στον Τούρκο ηγεμόνα Χασάν Καπιτάν για να προσληφθεί στην υπηρεσία του. Έτσι ο Κωνσταντίνος βρήκε εργασία στο σαράι, το οποίο ήταν το παλάτι του Τούρκου ηγεμόνα, ο οποίος του ανέθεσε να περιποιείται το αγαπημένο του άλογο, την Εσταφέτ. Σύντομα απέκτησε την εύνοια και τη συμπάθεια του Χασάν, γεγονός που συντέλεσε στο να απολαμβάνει επί τρία χρόνια μία άνετη και τρυφηλή ζωή με πολλές τιμές και απολαύσεις. Όταν μάλιστα νίκησε σε αγώνες σκοποβολής στο «τζιρίτι», στον μεγάλο διαγωνισμό κατά τη διάρκεια του Μπαϊραμιού, όπου χάρη στην επιτυχία του Κωνσταντίνου κέρδισε ο Χασάν, στήθηκε στο σαράι τρικούβερτο γλέντι. Τότε ο Τούρκος ηγεμόνας βρήκε την ευκαιρία και αφού μέθυσε τον νεαρό Κωνσταντίνο, κατόρθωσε να τον εξισλαμίσει. Στη συνέχεια μετονομάσθηκε σε Χασάν και αφού υποβλήθηκε σε περιτομή, του φόρεσε το άσπρο σαρίκι.

Το θλιβερό γεγονός του εξισλαμισμού του Κωνσταντίνου έγινε γνωστό στους χριστιανούς φίλους του, αλλά και στη μακρινή πατρίδα του, την Ύδρα. Γι’ αυτό και όταν απέστειλε στη μητέρα του χρήματα με κάποιον γνωστό, εκείνη δεν τα δέχθηκε, αλλά τα σκόρπισε μέσα στη θλίψη και την απογοήτευσή της. Κάποια στιγμή αποφάσισε ο ίδιος να επισκεφθεί τη μητέρα του στην Ύδρα, αλλά φτάνοντας στο νησί ενδεδυμένος πλέον με τουρκική αμφίεση, αντιμετώπισε την περιφρόνηση και την απόρριψη των συμπατριωτών του. Όταν έφτασε στο πατρικό του σπίτι, η μητέρα του δεν τον δέχθηκε. Μάλιστα μέσα από την κλειστή πόρτα στην έκκλησή του να του ανοίξει, λέγοντάς της ότι είναι ο γιος της ο Χασάν που ήρθε από τη Ρόδο, εκείνη του απάντησε ότι δεν γέννησε κανέναν Χασάν, αλλά τον Κωνσταντίνο, γι’ αυτό και πρέπει να φύγει. Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν τον δέχθηκε ούτε η νονά του, η οποία έσπασε το πήλινο δοχείο, από το οποίο είχε πιει νερό ο εξομώτης, φοβούμενη ότι θα μολυνθεί.

Συντετριμμένος από το τρομερό ολίσθημά του και αισθανόμενος βαρύτατη τη συνείδησή του, αφού είχε προδώσει την αμώμητο χριστιανική του πίστη, αναχώρησε για τη Ρόδο. Όσα χρήματα λάμβανε, τα μοίραζε στους φτωχούς, ενώ έκλαιγε απαρηγόρητος για την πνευματική συμφορά που τον είχε βρει. Μέσα από τη θλίψη και τις τύψεις που τον βασάνιζαν, αποφάσισε να μετανοήσει, να ομολογήσει τον Χριστό και να μαρτυρήσει για την αγάπη και τη δόξα Του. Γι’αυτό και στη Ρόδο αναζήτησε έναν πνευματικό, στον οποίο εξομολογήθηκε το βαρύτατο αμάρτημά του, ζητώντας συγχώρηση. Όμως στην ψυχοσωτήρια απόφασή του να ομολογήσει το όνομα του Χριστού, ο πνευματικός τον συμβούλεψε να φύγει από τη Ρόδο και να πάει σε μακρινό τόπο, διότι λόγω της νεαράς του ηλικίας δεν θα μπορούσε να αντέξει τα σκληρά βασανιστήρια, αφού υπήρχε ο κίνδυνος να αρνηθεί τον Χριστό για δεύτερη φορά. Ακολουθώντας ο Κωνσταντίνος την προτροπή του πνευματικού του, πέταξε την τουρκική του αμφίεση και αναχώρησε για την Κριμαία, όπου επιδόθηκε στην προσευχή και τη μελέτη εκκλησιαστικών βιβλίων ως γνήσιος χριστιανός. Από την Κριμαία αναχώρησε στη συνέχεια για την Κωνσταντινούπολη, όπου Πατριάρχης την εποχή αυτή ήταν ο μετέπειτα εθνομάρτυς άγιος Γρηγόριος ο Ε΄(1745 – 10 Απριλίου 1821). Μόλις έφθασε ο Κωνσταντίνος στη Βασιλεύουσα, αναζήτησε έμπειρο πνευματικό, στον οποίο με συντετριμμένη καρδιά εξομολογήθηκε το βαρύτατο αμάρτημά του, ενώ αποκάλυψε και τον διακαή του πόθο να μαρτυρήσει για τον Χριστό. Ο πνευματικός τον παρουσίασε στον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄, ο οποίος αφού τον νουθέτησε πατρικά, τον συμβούλεψε να μεταβεί στο Άγιον Όρος για να ενισχυθεί πνευματικά και να ζητήσει το έλεος του Θεού. Παράλληλα τον απέτρεψε στο να παρουσιασθεί ενώπιον του Τούρκου ηγεμόνα Χασάν και να ομολογήσει τη χριστιανική του πίστη, φοβούμενος ότι θα δειλιάσει μπροστά στις απειλές και τα βασανιστήρια.

Έτσι ακολουθώντας πιστά τις συμβουλές του Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε΄ και έχοντας μαζί του και μία συστατική του επιστολή, έφτασε περί το 1799 στο Άγιον Όρος και συγκεκριμένα στην Ιερά Μονή Ιβήρων, όπου έμεινε περίπου πέντε μήνες ασκούμενος στην προσευχή και κατευθυνόμενος πνευματικά από τους πατέρες της Μονής. Ιδιαίτερα συνδέθηκε πνευματικά με τον περίφημο παπα-Σέργιο της Σκήτης του Τιμίου Προδρόμου, αλλά και με τον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη (1749-1809), ο οποίος κατέστη ο αλείπτης του, αυτός δηλαδή που τον ενίσχυσε πνευματικά και τον προετοίμασε για να υποστεί το μαρτύριο για την αγάπη του Χριστού. Στη Μονή Ιβήρων έλαβε το μοναχικό σχήμα και παρά τις προτροπές των πατέρων της Μονής να εγκαταβιώσει εκεί ως μοναχός, ζητώντας το έλεος και τη συγχώρηση του Θεού, εκείνος πυρπολούμενος κυριολεκτικά από την αγάπη του για τον Χριστό, επιζητούσε το μαρτύριο. Έτσι έχοντας βιώσει τη μετάνοια μέσα από την προσευχή και την άσκηση και λαμβάνοντας τις ευχές των πατέρων, αλλά και τις ευλογίες της εφόρου και προστάτιδος της Μονής Ιβήρων, Υπεραγίας Θεοτόκου Πορταϊτίσσης, επέστρεψε στη Ρόδο ως μοναχός, αποφασισμένος να ομολογήσει τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.

Χωρίς να χάσει χρόνο παρουσιάσθηκε ενώπιον του Χασάν Μπέη με καλογερικό ράσο, λέγοντάς του ότι είναι ο Κωνσταντίνος που τον έπεισε να αρνηθεί τον Χριστό και να ασπασθεί τον μωαμεθανισμό. Ο πασάς Χασάν προσπάθησε να τον συνετίσει, προτείνοντάς του να βγάλει το καλογερικό μαύρο ράσο και να ενδεδυθεί με λαμπρά ρούχα, ενώ του υποσχέθηκε πολλά δώρα και χρήματα. Ο Κωνσταντίνος όμως με παρρησία ομολόγησε την πίστη του στον Χριστό, ενώ κάλεσε τον Χασάν να ασπασθεί και εκείνος τον Ιησού Χριστό ως τον μόνο αληθινό Θεό για να απολαύσει την αιώνια χαρά της Βασιλείας των Ουρανών. Η θαρραλέα αυτή ομολογία πίστεως του Κωνσταντίνου εξόργισε τον Χασάν σε τέτοιο βαθμό, ώστε έδωσε την εντολή να οδηγηθεί στη φυλακή του «Ζιντανίου» μέσα στο Παλάτι των Ιπποτών. Μετά από τρεις ημέρες ο Χασάν διέταξε να τον φέρουν ενώπιόν του. Όμως η επιμονή του νεαρού αθλητού της πίστεως στο να ομολογεί τον Χριστό ως τον μόνο αληθινό Θεό και να απορρίπτει τον Μωάμεθ ως ψευδοπροφήτη, αλλά και η προτροπή του να γίνει χριστιανός ο πασάς για να μπορέσει να απολαύσει τη χαρά του Παραδείσου, εξαγρίωσε τον Χασάν σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο γενναίος οπλίτης του Χριστού Κωνσταντίνος υποβλήθηκε κατ’ εντολήν του σε φρικτά βασανιστήρια. Αφού τον έδειραν αλύπητα, του ξερίζωσαν τις τρίχες της κεφαλής του, του ξέσκισαν τις σάρκες με σιδερένια νύχια και του έσπασαν τα σαγόνια με πέτρες, ενώ παράλληλα τον έφτυναν στο πρόσωπο και τον ειρωνεύονταν, λέγοντάς του: «Ας έλθει ο Χριστός σου, να σε σώσει». Στη συνέχεια τον οδήγησαν στη φυλακή αλυσοδεμένο με βαριές αλυσίδες στα πόδια και τον λαιμό. Την επόμενη ημέρα οδηγήθηκε και πάλι ενώπιον του πασά, ο οποίος τον ρώτησε, εάν εξακολουθεί να πιστεύει στον Χριστό. Η σταθερή ομολογία του Κωνσταντίνου στον Τριαδικό Θεό εξόργισε ακόμη περισσότερο τον Χασάν, ο οποίος διέταξε να τον ραβδίσουν πεντακόσιες φορές στην πλάτη και τα πόδια. Το τραγικό αποτέλεσμα των νέων σκληρών βασανιστηρίων ήταν να πέσουν τα νύχια από τα πόδια του,ενώ στη συνέχεια αιμόφυρτος και μισοπεθαμένος ρίχθηκε στη φυλακή.

Στην τραγική αυτή στιγμή της ζωής του δέχθηκε μέσα στο δεσμωτήριο την επίσκεψη του ίδιου του Ιησού Χριστού, ο Οποίος του θεράπευσε όλες τις πληγές στο σώμα του και αποκατέστησε πλήρως την υγεία του. Μετά από τρεις ημέρες οδηγήθηκε και πάλι στον Χασάν, ο οποίος έμεινε άναυδος, αφού καθ’ υπόδειξη του γενναίου αθλητού της πίστεως παρατήρησε ότι οι πληγές στο σώμα του μάρτυρος είχαν πλήρως θεραπευθεί, αφού ο ίδιος ο Χριστός τον επισκέφθηκε μέσα στη φυλακή και τον θεράπευσε. Το παράδοξο αυτό γεγονός προκάλεσε αναταραχή και σύγχυση στον Χασάν και τους Τούρκους, οι οποίοι προσπάθησαν να πείσουν τον μάρτυρα ότι η θεραπεία των πληγών του σώματός του οφείλεται σε θαύμα του Μωάμεθ, γεγονός που θα οδηγούσε κατά την άποψή τους στο να ασπασθεί και πάλι τον μωαμεθανισμό. Όμως η μετά παρρησίας ένθερμη ομολογία του νεαρού Κωνσταντίνου για τον Χριστό εξαγρίωσε και πάλι τον Χασάν, ο οποίος διέταξε να τον κλείσουν αμέσως στη φυλακή. Μάλιστα τον οδήγησαν αλυσοδεμένο στο τιμωρητικό ξύλο, το λεγόμενο «τουμπρούκι», το οποίο ήταν ένας κορμός δένδρου με δύο τρύπες, όσο να χωρούν τα πόδια του. Το νέο αυτό βασανιστήριο υπέμεινε ο νεαρός μάρτυς προσευχόμενος στον Κύριο, ο Οποίος και πάλι φανέρωσε με θαυμαστό τρόπο την παρουσία και τη δύναμή Του. Έτσι μία νύχτα η σκοτεινή φυλακή άστραψε από άκτιστο φως, τα δε χέρια και πόδια του Κωνσταντίνου απελευθερώθηκαν από τα δεσμά. Το εξαίσιο ουράνιο αυτό φως έγινε αντιληπτό τόσο σε χριστιανούς όσο και σε μουσουλμάνους, οι δε φρουροί που βρίσκονταν έξω από τη φυλακή νόμιζαν ότι έπιασε φωτιά, γι’ αυτό και τρομοκρατήθηκαν. Μεταξύ των φυλακισμένων που έζησαν την υπερφυή αυτή παρουσία του ακτίστου φωτός, ήταν και δύο ιερείς από το χωριό Σορωνή, αλλά και ένας χριστιανός από το χωριό Σιάννα, ονόματι Ιωάννης Πουλούφας, του οποίου ακόμη και τα εγγόνια διηγούνταν το θαυμαστό αυτό γεγονός. Όταν ο Χασάν πληροφορήθηκε για το παράδοξο φαινόμενο της παρουσίας του φωτός μέσα στη σκοτεινή φυλακή, έδωσε την εντολή να αποσιωποιηθεί το γεγονός, ενώ διέταξε να συνεχιστούν τα βασανιστήρια στον νεαρό αθλητή της πίστεως. Μάλιστα μία ημέρα και κατά τη διάρκεια που ο Κωνσταντίνος προσευχόταν, ένας βάρβαρος ιμάμης σήκωσε το χέρι του για να τον χαστουκίσει. Αμέσως όμως το χέρι του έγινε κατάμαυρο.Το γεγονός αυτό προκάλεσε τον τρόμο στους Τούρκους, οι οποίοι έκτοτε δεν ξανατόλμησαν να τον χτυπήσουν. Ο θαρραλέος οπλίτης του Χριστού, Κωνσταντίνος ο Υδραίος, έμεινε πέντε μήνες μέσα στην υγρή και σκοτεινή φυλακή, δεχόμενος αγόγγυστα κάθε είδους ταλαιπωρία και προσευχόμενος αδιάλειπτα στον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, στο όνομα του Οποίου επιζητούσε να μαρτυρήσει. Μόνο ένας ευλαβής χριστιανός τον επισκεπτόταν και του έφερνε τη Θεία Κοινωνία, με την οποία έπαιρνε θάρρος, δύναμη και ελπίδα για τη συνέχιση του αγώνα του.

Ο Χασάν δίσταζε όμως και φοβόταν να θανατώσει τον προσηλωμένο στη χριστιανική πίστη Κωνσταντίνο, διότι ο καπετάν Γιώργης Βούλγαρης που ήταν συμπατριώτης του Κωνσταντίνου, ήταν ναύαρχος στον στόλο του και θα τον έστελνε να καταστείλει την εξέγερση στην Αττάλεια. Γι’ αυτό και ο Χασάν απέστειλε επιστολή στον καπετάν Γιώργη για να ζητήσει τη γνώμη του για το τι θα έπρεπε να πράξει με τον Κωνσταντίνο. Εκείνος όμως του απάντησε να τον μεταχειρισθεί όπως νομίζει και θέλει. Τότε ο Χασάν προτού τον οδηγήσει στον τόπο της θανατικής εκτέλεσης, τον κάλεσε για τελευταία φορά και τον ρώτησε, εάν μετανοεί και εάν αποκηρύσσει όλα όσα ομολόγησε για τον Χριστό. Αλλά ο γενναίος Κωνσταντίνος ομολόγησε για άλλη μία φορά με ξεχωριστή παρρησία την αγάπη του στον Σωτήρα και Λυτρωτή Χριστό, του δήλωσε δε τη σταθερή του πρόθεση και επιθυμία να μαρτυρήσει για το όνομα και τη δόξα Του. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο ίδιος ο Κύριος του αποκάλυψε ότι είχε φθάσει ο καιρός που θα λάμβανε τον αμάραντο στέφανο της αγιότητος με τη μαρτυρική του τελείωση. Γι’ αυτό και ζήτησε να του φέρουν Θεία Κοινωνία μέσα στη φυλακή για να κοινωνήσει για τελευταία φορά το αίμα και το σώμα του Ιησού Χριστού. Έτσι τα ξημερώματα της 14ης Νοεμβρίου του έτους 1800, ημέρα εορτασμού της μνήμης του αγίου ενδόξου αποστόλου Φιλίππου, οδηγήθηκε κατ’ εντολήν του Χασάν στη θέση Μανδράκι της πόλεως Ρόδου, όπου σ’ έναν μεγάλο πλάτανο δέχθηκε τον δι’ απαγχονισμού θάνατο. Έτσι ο εξ Ύδρας τριαντάχρονος Κωνσταντίνος Δημαμάς κρεμάσθηκε στην αγχόνη και έλαβε από τον Κύριο, τον Οποίο με τόση παρρησία ομολόγησε, τον αμάραντο στέφανο του μαρτυρίου για να τιμάται και να δοξάζεται εσαεί ως κλέος και καύχημα των νεομαρτύρων, ως αήττητος αθλητής του Χριστού, ως αγαλλίαμα απάντων των ορθοδόξων, ως τερπνότατον εντρύφημα της Εκκλησίας, ως εύοσμο κρίνο και κατάπτωση της πλάνης των Αγαρηνών. Ενδεικτικό είναι ότι την ίδια νύχτα, κατά την οποία ετελειώθη μαρτυρικώς δι’ αγχόνης ο άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος, ένας μεγάλος φωτεινός Σταυρός έλουσε με το φως του το δένδρο του μαρτυρίου. Ένα χρόνο μετά τον δι’ αγχόνης θάνατο του αγίου, ο μοιραίος πλάτανος καταστράφηκε από ανεμοστρόβιλο, ενώ μετά από σύντομο χρονικό διάστημα απεβίωσε προσβεβλημένος από βαριά ασθένεια ο Χασάν, ο οποίος μάλιστα είχε δώσει την εντολή να ρίξουν το μαρτυρικό σώμα του Κωνσταντίνου πάνω σ’ ένα σωρό από ξύλα. Το σώμα του αγίου παρέλαβε ο Μητροπολίτης Ρόδου Αγάπιος και ενταφιάσθηκε με τις πρέπουσες τιμές πίσω από τον Ιερό Ναό των Εισοδίων Θεοτόκου Νεοχωρίου της πόλεως Ρόδου. Το 1921 ανακαλύφθηκε η μαρμάρινη πλάκα που τοποθέτησε αργότερα ο συμπατριώτης του Κωνσταντίνου, Κωνσταντίνος Καφάς, και η οποία βρίσκεται μέχρι σήμερα εντοιχισμένη στον δεξιό τοίχο του Ιερού Ναού.

Το 1803, τρία χρόνια δηλαδή μετά το ένδοξο μαρτύριο και την ταφή του νεομάρτυρος αγίου Κωνσταντίνου, ήρθε στη Ρόδο η μητέρα του, η Μαρίνα Δημαμά, και αφού έγινε η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του υιού της, τα μετέφερε στην Ύδρα και τα τοποθέτησε ως ανεκτίμητο πνευματικό θησαυρό στο χρονολογούμενο από τον 17ο αιώνα περιώνυμο Μοναστήρι της Παναγίας Φανερωμένης, το οποίο είναι ο σημερινός Ιερός Καθεδρικός Ναός της Κοιμήσεως Θεοτόκου στην πόλη της Ύδρας. Στη Ρόδο παρέμεινε η ωλένη της χειρός του αγίου, την οποία κράτησε για ευλογία ο εφημέριος του Ιερού Ναού των Εισοδίων Θεοτόκου Νεοχωρίου, π. Ιωάννης. Το ιερό αυτό λείψανο φυλάσσεται μέχρι σήμερα σε αργυρή λειψανοθήκη και λιτανεύεται με την πρέπουσα εκκλησιαστική λαμπρότητα στις 14 Νοεμβρίου, κατά τον ετήσιο λαμπρό εορτασμό της μνήμης του πολιούχου και προστάτου της πόλεως Ρόδου, αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου. Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί ότι το 1955 και κατόπιν ενεργειών του αοιδίμου Μητροπολίτου Ρόδου κυρού Σπυρίδωνος (+29 Απριλίου 1988), του εκ Ληξουρίου Κεφαλληνίας καταγομένου, θεσπίσθηκε επισήμως με σχετικό βασιλικό διάταγμα (Β.Δ. 2/12/1954 –ΦΕΚ φ. 28 Α΄Τεύχος 8/2/1955) η 14η Νοεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της μνήμης του πολιούχου και προστάτου αγίου της πόλεως Ρόδου, όπου και έλαβε χώρα η δι’ απαγχονισμού μαρτυρική του τελείωση. Έκτοτε η ημέρα αυτή αποτελεί για την πόλη της Ρόδου επίσημη τοπική αργία και αφορμή πνευματικής ανατάσεως, αφού στον πανηγυρικό εορτασμό της μνήμης του ενδόξου νεομάρτυρος τελείται πολυαρχιερατικό συλλείτουργο και μεγαλοπρεπής λιτανεία με τη συμμετοχή των αρχόντων, του κλήρου και του ευσεβούς ροδιακού λαού. Η λιτανεία ξεκινά από τον Ιερό Ναό των Εισοδίων Θεοτόκου Νεοχωρίου και καταλήγει στην πλατεία του Δημαρχείου, όπου εντός του δημαρχιακού μεγάρου υπάρχει παρεκκλήσιο επ’ ονόματι του αγίου, το οποίο έγινε επί των ημερών του αειμνήστου δημάρχου Ρόδου Μιχαήλ Πετρίδη (Ιανουάριος 1955 – Μάιος 1964) και μετά από προτροπή του αοιδίμου Μητροπολίτου Ρόδου κυρού Σπυρίδωνος. Το 1992 και μετά τον πανηγυρικό εορτασμό της μνήμης του αγίου στην ιστορική γενέτειρα του, τη νήσο Ύδρα, μεταφέρθηκε υπό του αειμνήστου Μητροπολίτου πρώην Ύδρας, Σπετσών και Αιγίνης κυρού Ιεροθέου (+15 Ιουλίου 2008) η φυλασσόμενη στο ιστορικό νησί του Αργοσαρωνικού τιμία κάρα του ενδόξου νεομάρτυρος στη Ρόδο, όπου έλαβαν χώρα λαμπρές εορταστικές εκδηλώσεις προς τιμήν του αγίου.

Αλλά και στην ηρωοτόκο και εύανδρο νήσο της Ύδρας με το ένδοξο παρελθόν και την πλούσια ναυτική και κολλυβαδική παράδοση τιμάται και γεραίρεται μεγαλοπρεπώς και ευσεβοφρόνως ο άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος ως πολιούχος, προστάτης και έφορος της νήσου. Είναι ενδεικτικό ότι τα «μυρίπνοα» ιερά του λείψανα φυλάσσονται στην Ύδρα από το 1803 ως ανεκτίμητος και πάνσεπτος πνευματικός θησαυρός προς αγιασμό και ευλογία του ευσεβούς υδραϊκού λαού, αλλά και όλων των φιλαγίων επισκεπτών που καταφθάνουν στην αγιοτόκο Ύδρα για να γνωρίσουν την πλούσια εκκλησιαστική κληρονομιά του μικρού, αλλά ιστορικού αυτού νησιού του Αργοσαρωνικού. Η τιμή του αγίου ενδόξου νεομάρτυρος Κωνσταντίνου του Υδραίου στην ιστορική γενέτειρά του ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Μόλις το 1815 ιστορήθηκε η πρώτη εικόνα του νεομάρτυρος και τοποθετήθηκε στον τρισυπόστατο Ιερό Ενοριακό Ναό του Αγίου Δημητρίου πόλεως Ύδρας, ο οποίος ανεγέρθηκε το 1815 από τον ιερέα π. Δημήτριο Μερκούρη και αφιερώθηκε στον άγιο Δημήτριο, τον άγιο Αντώνιο και τον άγιο Κωνσταντίνο τον Υδραίο. Το 1825 ανεγέρθηκε παρεκκλήσιο αφιερωμένο στον άγιο στην πλαγιά της Μπουαγιάς, στην περιοχή της ενορίας της Αγίας Βαρβάρας, ενώ το 1861 ανεγέρθηκε έμπροσθεν της ιστορικής κολλυβαδικής Ιεράς Μονής του Προφήτου Ηλιού Ύδρας περικαλλές παρεκκλήσιο, βασιλικού ρυθμού, επ’ ονόματι του αγίου. Το παρεκκλήσιο αυτό ανεγέρθηκε από τη μοναχή Μακαρία, κατά κόσμον Μαρίνα Σαρκώση, πρώτη εξαδέλφη της μητρός του αγίου, και είναι εμφανές σε μεγάλη απόσταση, ακόμα και από την πόλη της Ύδρας. Επίσης το ευρισκόμενο παραπλησίως του Καθολικού της Ιεράς Μονής Γενεσίου Θεοτόκου Ζούρβας τρισυπόστατο πέτρινο παρεκκλήσιο τιμάται επ’ ονόματι του αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου, του αγίου Νεκταρίου και του αγίου Γεωργίου του εν Ιωαννίνοις. Το βυζαντινού ρυθμού μετά τρούλου περικαλλές αυτό παρεκκλήσιο θεμελιώθηκε στις 12 Μαρτίου 1975 και εγκαινιάσθηκε στις 24 Οκτωβρίου 1979 υπό του αειμνήστου Μητροπολίτου πρώην Ύδρας, Σπετσών και Αιγίνης κυρού Ιεροθέου. Μέχρι το 1974 ο πανηγυρικός εορτασμός της μνήμης του πολιούχου και προστάτου αγίου των απανταχού της Γης Υδραίων τελείτο στην παλαίφατη Ιερά Μονή Παναγίας Φανερωμένης Ύδρας, η οποία είναι ο επ’ ονόματι της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου σημερινός Ιερός Καθεδρικός Ναός του νησιού. Όμως η ευλάβεια τόσο των κατοίκων της Ύδρας όσο και των αποδήμων Υδραίων προς τον προστάτη τους άγιο σε συνδυασμό και με την επιθυμία και προτροπή του αοιδίμου φιλαγίου και ασκητικού Μητροπολίτου κυρού Ιεροθέου για την ανέγερση ναού αφιερωμένου στον ένδοξο Υδραίο νεομάρτυρα, συντέλεσε στο να ανεγερθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1970 στη συνοικία της Κιάφας, όπου ο άγιος γεννήθηκε, ο επ’ ονόματι του αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου βασιλικού ρυθμού περικαλλής Ιερός Ναός, ο οποίος εγκαινιάσθηκε με κάθε εκκλησιαστική λαμπρότητα στις 14 Νοεμβρίου 1974. Έκτοτε στον Ιερό αυτό Ναό, ο οποίος κοσμείται με επιβλητικό μαρμάρινο κωδωνοστάσιο, φυλάσσεται η τιμία κάρα του πολιούχου αγίου της Ύδρας και αποτελεί το επίκεντρο των κατ’ έτος λατρευτικών εκδηλώσεων προς τιμήν του.

Αλλά η ευλάβεια των Υδραίων προς τον πολιούχο τους άγιο οδήγησε και στον εορτασμό της μνήμης του και έξω από τα γεωγραφικά όρια της πατρίδος τους. Έτσι ο ιδρυθείς το 1879 Υδραϊκός Σύνδεσμος Πειραιώς εορτάζει κατ’ έτος πανηγυρικά τον άγιο Κωνσταντίνο τον Υδραίο στον θεμελιωθέντα το 1879 μεγαλοπρεπή Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Πειραιώς, όπου το αριστερό κλίτος του ναού τιμάται επ’ ονόματι του αγίου, ενώ η ιδρυθείσα το 1890 Αδελφότητα των Υδραίων Αθηνών τιμά τον προστάτη της άγιο στον θεμελιωθέντα το 1889 μεγαλοπρεπή Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Πευκακίων, τον επί της οδού Ασκληπιού 38 ευρισκόμενο, όπου το δεξιό κλίτος του ναού είναι αφιερωμένο στον άγιο Κωνσταντίνο τον Υδραίο. Αλλά και οι Υδραίοι των Πατρών αφιέρωσαν εικόνα του αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου Πατρών, η οποία ιστορήθηκε το 1852 από τον επιφανή αγιογράφο Βυζάντιο (Δημήτριο Χατζηασλάνη). Αξιομνημόνευτες είναι και οι φορητές εικόνες του αγίου στον Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής οδού Ακαδημίας Αθηνών (ιστορήθηκε το 1871 και είναι έργο του Παντολέοντος Γ. Ζωγράφου), αλλά και στην ιστορική κολλυβαδική Ιερά Μονή Ευαγγελισμού Θεοτόκου Σκιάθου, όπου φυλάσσεται και τεμάχιο ιερού λειψάνου του.

Πλούσια είναι και η υμνογραφία, η οποία συντάχθηκε προς τιμήν του Υδραίου νεομάρτυρος. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο οποίος υπήρξε ο αλείπτης στον ένδοξο μαρτύριό του, συνέθεσε Ασματική Ακολουθία και συνέγραψε το συναξάριό του. Η Ακολουθία αυτή εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1814 στη Βενετία και επακολούθησαν άλλες δέκα εκδόσεις σύμφωνα με τον Π. Νικολόπουλο. Ο αείμνηστος Υμνογράφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Γεράσιμος Μοναχός ο Μικραγιαννανίτης, αλλά και ο Μέγας Υμνογράφος της των Αλεξανδρέων Εκκλησίας Δρ. Χαραλάμπης Μ. Μπούσιας εποίησαν Παρακλητικό Κανόνα και Χαιρετιστηρίους Οίκους στον άγιο, ενώ ο νυν Μητροπολίτης Ρόδου κ. Κύριλλος έχει συνθέσει προς τιμήν του αγίου Ακολουθία, Παρακλητικό Κανόνα και Χαιρετιστήριους Οίκους. Παρακλητικό Κανόνα στον Υδραίο νεομάρτυρα έχουν ποιήσει επίσης ο Αρχιμανδρίτης – Ιεροκήρυξ της Ιεράς Μητροπόλεως Ύδρας, Σπετσών και Αιγίνης π. Σεραφείμ Στεργιούλης (νυν Μητροπολίτης Κυθήρων και Αντικυθήρων), αλλά και ο εξ Ύδρας αοίδιμος Ιερομόναχος Δωροθέος Δ. Κιοσσές, όπως παρατίθεται στην έκδοση της Ακολουθίας του αγίου του 1893, της ποιηθείσης υπό του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου. Αξιοσημείωτο είναι ότι στις 10-14 Νοεμβρίου 2000 και επ’ ευκαιρία της επετειακής συμπληρώσεως διακοσίων ετών από το ένδοξο μαρτύριο του αγίου Κωνσταντίνου του Υδραίου (1800-2000) διοργανώθηκε στην Ύδρα από την Ιερά Μητρόπολη Ύδρας, Σπετσών, Αιγίνης, Ερμιονίδος και Τροιζηνίας Διορθόδοξο Επιστημονικό Συνέδριο με τίτλο: «Κωνσταντίνος ο Υδραίος – Νεομάρτυρες Προάγγελοι της Αναστάσεως του Γένους» για να τιμηθεί και να προβληθεί δεόντως η προσφορά του Υδραίου νεομάρτυρος, αλλά και όλων των νεομαρτύρων στο ελληνορθόδοξο έθνος μας και την πατρίδα μας.

Ο λαμπρός γόνος της Ύδρας και το καύχημα της Ρόδου, ο ένδοξος νεομάρτυς του Χριστού άγιος Κωνσταντίνος ο Υδραίος, προβάλλει στη σημερινή αλλοπρόσαλλη εποχή μας ως φωτεινός οδοδείκτης και ως ολόλαμπρο παράδειγμα προς μίμηση, αφού διδάσκει, εμπνέει και καθοδηγεί τους ολιγόπιστους και τους πνευματικά ευάλωτους με τη θαρραλέα του ομολογία πίστεως και με την αστείρευτη αγάπη του στον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.Άλλωστε για το όνομα του Κυρίου υπέμεινε πλήθος βασανιστηρίων και θυσιάστηκε με τον δι’ αγχόνης θάνατο για να δοξάζεται αιώνια μέσα στη Βασιλεία των Ουρανών.

Αριστείδης Γ. Θεοδωρόπουλος
Εκπαιδευτικός

Άγιος Φίλιππος ο Απόστολος

 

Τη μνήμη του Αγίου Φιλίππου του Αποστόλου τιμά σήμερα, 14 Νοεμβρίου, η Εκκλησία μας. Ο Άγιος Φίλιππος ήταν ένας από τους δώδεκα μαθητές του Κυρίου.

Καταγόταν από τη Βηθσαϊδά της Γαλιλαίας, απ’ όπου και ο Ανδρέας με τον Πέτρο. Τον κάλεσε μαθητή Του ο ίδιος ο Κύριος, και κατόπιν ο Φίλιππος έφερε στον Κύριο το Ναθαναήλ.

Παραθέτουμε ορισμένα χωρία της Καινής Διαθήκης, στα οποία ο άναγνώστης μπορεί να μάθει περισσότερα για το Φίλιππο, σχετικά με τη ζωή του κοντά στο Χριστό: Ματθ. ι’ -3, Μάρκ. γ’ -18, Λουκ. στ’ -14, Ιωάν. α’ 44-49, Ιωάν. ιβ’ 20-23, Πράξ. α’ 13. Αξίζει, όμως, να αναφέρουμε ένα διάλογο (Ευαγγέλιο Ιωάννου, ιδ’) που είχε ο Φίλιππος με τον Κύριο… όπου δίνει αφορμή στον Κύριο να φανερώσει ο ίδιος ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα Θεό.

Είπε λοιπόν ο Φίλιππος: «Κύριε, δείξον ημίν τόν πατέρα καί αρκεί ημίν» (Κύριε, αποκάλυψε μας, δείξε μας τον Πατέρα, και αυτό μας αρκεί).

Και ο Κύριος μεταξύ άλλων του απάντησε: «Ου πιστεύεις ότι εγώ εν τώ πατρί καί ο πατήρ εν εμοί εστι; τά ρήματα ά εγώ λαλώ υμίν, απ᾿ εμαυτού ου λαλώ: ο δέ πατήρ ο εν εμοί μένων αυτός ποιεί τά έργα» (Δεν πιστεύεις, Φίλιππε, ότι εγώ είμαι αχώριστα συνδεδεμένος με τον Πατέρα, ώστε εγώ να είμαι και να μένω μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας να είναι και να μένει μέσα μου; Είμαι δε τόσο πολύ ενωμένος, ώστε αυτά πού σας διδάσκω δεν είναι από τον εαυτό μου. Άλλα ο Πατέρας μου πού μένει μέσα μου, αυτός ενεργεί τα υπερφυσικά έργα).

Η παράδοση αναφέρει ότι ο Φίλιππος κήρυξε το Ευαγγέλιο στους Πάρθους και πέθανε μαρτυρικά στην Ιεράπολη της Συρίας.

Το σεπτό σκήνωμα του αποστόλου για πολλά χρόνια στόλισε τον ιερό ναό που είχε κτισθεί στην Ιεράπολη προς τιμή του αγίου. Η δε αγία κάρα του τιμήθηκε από διάφορους αυτοκράτορες, όπως τον Θεοδόσιο, τον Ηράκλειο και άλλους με τις βασιλικές σφραγίδες τους.

Μετά την άλωση της Βασιλίδος των πόλεων από τους Λατίνους κατά το 1204 μ.Χ. το σεπτό λείψανο μεταφέρθηκε στην Κύπρο και για πολλά χρόνια φυλασσόταν στο χωριό Άρσος (Αρσινόη της Πάφου) στον ιερό ναό που κτίστηκε εκεί προς τιμή του αποστόλου. Αργότερα ένα μέρος των λειψάνων για ευλογία διανεμήθηκε σε διάφορα μέρη. Η θήκη δε με την ιερή κάρα προ του 1788 μ.Χ. για μεγαλύτερη ασφάλεια μετακομίσθηκε στην Ιερά Μονή του Σταυρού στο Όμοδος και εκεί φυλάσσεται μέχρι σήμερα.

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Θείαν ἔλλαμψιν, τοῦ Παρακλήτου, εἰσδεξάμενος, πυρὸς ἐν εἴδει, παγκοσμίως ὡς ἀστὴρ ἀνατέταλκας, καὶ τῆς ἀγνοίας τὸν ζόφον διέλυσας, τῇ θείᾳ αἴγλῃ Ἀπόστολε Φίλιππε. Ὅθεν πρέσβευε, Χριστῷ τῷ Θεῷ δεόμεθα, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.

Έτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’.
Ἀπόστολε Ἅγιε Φίλιππε, πρέσβευε τῷ ἐλεήμονι Θεῷ ἵνα πταισμάτων ἄφεσιν, παράσχῃ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν.

Κοντάκιον
Ἦχος πλ. δ’. Ὡς ἀπαρχὰς .
Ὁ μαθητὴς καὶ φίλος σου, καὶ μιμητὴς τοῦ πάθους σου, τῇ οἰκουμένῃ Θεόν σε ἐκήρυξεν, ὁ θεηγόρος Φίλιππος. Ταῖς αὐτοῦ ἱκεσίαις, ἐξ ἐχθρῶν παρανόμων, τὴν Ἐκκλησίαν σου, διὰ τῆς Θεοτόκου συντήρησον Πολυέλεε.

Έτερον Κοντάκιον
Ἦχος πλ. δ’. Τῇ ὑπερμάχῳ.
Ἐν τῷ Υἱῷ τῷ Πατρικῷ φωτὶ ἑώρακας Πατρὸς τὴν δόξαν ὡς τοῦ Πνεύματος κειμήλιον Καθὰ ᾔτησας Ἀπόστολε θεορρῆμον. Ἀλλ’ ὡς μύστης τῆς Χριστοῦ συγκαταβάσεως Πολύτροπον συμφορῶν ἡμᾶς ἀπάλλαξον Τοὺς βοῶντάς σοι, χαίροις ἔνδοξε Φίλιππε.

Μεγαλυνάριον
Φίλος καὶ Ἀπόστολος εὐκλεής, τοῦ καὶ μέχρι δούλου, κενωθέντος ἀναδειχθείς, Φίλιππε θεόπτα, ἐκήρυξας ἐν κόσμῳ, τὴν τούτου ὑπὲρ λόγον, ἄρρητον κένωσιν.

Ὁ Οἶκος
Ῥεῖθρα λόγου παράσχου μοι Κύριε, ὁ ὑδάτων τὴν φύσιν δειμάμενος, τὴν καρδίαν μου στήριξον Δέσποτα, ὁ τὴν γῆν στερεώσας τῷ λόγῳ σου, καὶ φώτισον μου τὴν διάνοιαν, ὁ τὸ φῶς ὡς χιτῶνα ἀναβαλλόμενος, ἵνα λέγω καὶ ψάλλω τὰ πρέποντα, καὶ ἀξίως ὑμνήσω τὸν σὸν Μαθητὴν Πολυέλεε.

Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὴν Σοφίαν.
Ἐλατὴρ τῶν δαιμόνων ἀναδειχθείς, καὶ φωστὴρ τῶν ἐν σκότει ἀποφανθείς, ἔδειξας τὸν Ἥλιον, ἐκ Παρθένου ἐκλάμψαντα, καὶ ναοὺς εἰδώλων, συντρίψας ἀνήγειρας, ἐκκλησίας Μάκαρ, εἰς δόξαν Θεοῦ ἡμῶν· ὅθεν σε τιμῶμεν, καὶ τὴν θείαν σου μνήμην, λαμπρῶς ἑορτάζομεν, καὶ συμφώνως βοῶμέν σοι, Ἀπόστολε Φίλιππε, πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ, τὴν ἁγίαν μνήμην σου.