...

 

Ὁ σιωπηλὸς διάκονος τοῦ μυστηρίου  Εὐαγγελικὸ καί  Ἀποστολικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 24 Δεκεμβρίου 2023

Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 24 Δεκεμβρίου 2023, Πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως (Ματθ. α΄ 1-25)

Βίβλος γενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, υἱοῦ Δαυῒδ υἱοῦ Ἀβραάμ. Ἀβραὰμ ἐγέννησε τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, Ἰούδας δὲ ἐγέννησε τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζαρὰ ἐκ τῆς Θάμαρ, Φαρὲς δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐσρώμ, Ἐσρὼμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀράμ, Ἀρὰμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀμιναδάβ, Ἀμιναδὰβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ναασσών, Ναασσὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Σαλμών, Σαλμὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Βοὸζ ἐκ τῆς Ραχάβ, Βοὸζ δὲ ἐγέννησε τὸν Ὠβὴδ ἐκ τῆς Ρούθ, Ὠβὴδ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰεσσαί, Ἰεσσαὶ δὲ ἐγέννησε τὸν Δαυῒδ τὸν βασιλέα. Δαυῒδ δὲ ὁ βασιλεὺς ἐγέννησε τὸν Σολομῶντα ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου, Σολομὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Ροβοάμ, Ροβοὰμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀβιά, Ἀβιὰ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀσά, Ἀσὰ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσαφάτ, Ἰωσαφὰτ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωράμ, Ἰωρὰμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ὀζίαν, Ὀζίας δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωάθαμ, Ἰωάθαμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἄχαζ, Ἄχαζ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐζεκίαν, Ἐζεκίας δὲ ἐγέννησε τὸν Μανασσῆ, Μανασσῆς δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀμών, Ἀμὼν δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσίαν, Ἰωσίας δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰεχονίαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος. Μετὰ δὲ τὴν μετοικεσίαν Βαβυλῶνος Ἰεχονίας ἐγέννησε τὸν Σαλαθιήλ, Σαλαθιὴλ δὲ ἐγέννησε τὸν Ζοροβάβελ, Ζοροβάβελ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀβιούδ, Ἀβιοὺδ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐλιακείμ, Ἐλιακεὶμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀζώρ, Ἀζὼρ δὲ ἐγέννησε τὸν Σαδώκ, Σαδὼκ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἀχείμ, Ἀχεὶμ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐλιούδ, Ἐλιοὺδ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἐλεάζαρ, Ἐλεάζαρ δὲ ἐγέννησε τὸν Ματθάν, Ματθὰν δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσὴφ τὸν ἄνδρα Μαρίας, ἐξ ἧς ἐγεννήθη Ἰησοῦς ὁ λεγόμενος Χριστός. Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ Ἀβραὰμ ἕως Δαυῒδ γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ Δαυῒδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ γενεαὶ δεκατέσσαρες. Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἡ γέννησις οὕτως ἦν. μνηστευθείσης γὰρ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἰωσήφ, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτοὺς εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ Πνεύματος Ἁγίου. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, δίκαιος ὢν καὶ μὴ θέλων αὐτὴν παραδει­γματίσαι, ἐβουλή­θη λά­θρα ἀπολῦσαι αὐτήν. ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἐνθυμηθέντος ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου κατ᾿ ὄναρ ἐφάνη αὐτῷ λέγων· Ἰωσὴφ υἱὸς Δαυΐδ, μὴ φοβηθῇς παραλαβεῖν Μα­­ριὰμ τὴν γυναῖκά σου· τὸ γὰρ ἐν αὐ­­τῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν Ἁγίου· τέξεται δὲ υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν ἵνα πληρωθῇ τὸ ρηθὲν ὑπὸ τοῦ Κυρίου διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος· ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός. Διεγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου καὶ παρέλαβε τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτὴν ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον, καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν.

 

Ο ΣΙΩΠΗΛΟΣ ΔΙΑΚΟΝΟΣ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ

«Διεγερθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου»

Βρισκόμαστε μιὰ ἀνάσα ἀπὸ τὰ Χριστούγεννα καὶ ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία μὲ τὴ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ στρέφει ἀκόμη περισσότερο τὴν προσοχή μας στὸ μέγα γεγονὸς τῆς θείας Ἐνανθρωπήσεως· τὸ σημαντικότερο γεγονὸς στὴν ἱστορία τῶν ἀνθρώπων. Μεταξὺ ἄλλων μᾶς παρουσιάζει καὶ ἕνα ξεχωριστὸ πρόσωπο, ἕνα σιωπηλὸ πρεσβύτη, τὸν μνήστορα Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος συνέβαλε καθοριστικὰ στὸ σχέδιο τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων.

Ποιός ἦταν ὅμως ὁ μνήστωρ Ἰωσὴφ καὶ πῶς ὑπηρέτησε τὴ βουλὴ τοῦ Θεοῦ; Σ᾿ αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα θὰ ἑστιάσουμε τὴν προσοχή μας.

1. Ὁ δίκαιος Ἰωσὴφ

Ὁ Ἰωσὴφ δὲν ἦταν Φαρισαῖος νομοδιδάσκαλος, λευΐτης, ἱερέας ἢ ἀρχιερέας. Ἦταν ἕνας ἄσημος Ἰουδαῖος· φτωχὸς χωρικὸς τῆς Βηθλεέμ, ξυλουργὸς στὸ ἐπάγγελμα, χωρὶς ἰδιαίτερη μόρφωση ἢ κάποιο ἀξίωμα.

Ἦταν ὅμως «δίκαιος», ὅπως ἀκούσαμε στὸ ἱερὸ Εὐαγγέλιο. Δηλαδὴ ἄνθρωπος εὐσεβής, μὲ φόβο Θεοῦ, ἀφοσιωμένος στὸν Θεό. «Ἐνάρετον ἐν ἅπασι» (PG 57, 43), τὸν περιγράφει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος. Εἶχε ὅλες τὶς ἀρετὲς ὁ Ἰωσήφ· ἦταν ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ. Κι αὐτὴ ἦταν ἡ βασικότερη προϋπόθεση γιὰ νὰ ὑπηρετήσει τὸν ἐνανθρωπή­σαντα Κύριό μας. Ἂς ἀναλογισθοῦμε πόση ἁγνότητα, πόση καθαρότητα θὰ εἶχε ὁ ἄνθρωπος αὐτός, γιὰ νὰ τοῦ ἐμ­πι­στευθεῖ ὁ Θεὸς τὴν προστασία τῆς Ὑ­περαγίας Θεοτόκου· τῆς Ἀειπαρθένου.

Ὁ πλοῦτος τῆς ἀρετῆς του φαίνεται καὶ ἀπὸ ὅσα μᾶς περιγράφει ἡ εὐαγγελικὴ περικοπή. Ἀντιλαμβάνεται τὴν ἐγκυμοσύνη τῆς Θεοτόκου καὶ προβληματίζεται. Ἦταν ἄλλωστε ἀκριβὴς τηρητὴς τοῦ Νόμου, ὁ δὲ Νόμος ὅριζε ὅτι ἔπρεπε νὰ θανατώνεται κάθε ἀνήθικη γυναίκα. Ὁ Ἰωσήφ ὅμως δὲν καταλαμβάνεται ἀπὸ διάθεση ἐκδικήσεως, ἀπὸ ζηλοτυπία. Δὲν τὴν ἐκθέτει. Δὲν ὑπονοεῖ κὰν ἐν τέλει τίποτε γιὰ τὴν Παρθένο, ὅπως ἐπισημαίνει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος (PG 57, 45). Ψάχνει μόνο τὸν τρόπο νὰ τὴν ἀπομακρύνει διακριτικά, χωρὶς νὰ τὴ διαπομπεύσει: «Ἐβουλήθη λάθρᾳ ἀπολῦσαι αὐτήν». Καὶ ὁ ἀγαθὸς Θεός, ποὺ βλέπει τὴν ἁγιότητα τοῦ Ἰωσήφ, ἀποστέλλει Ἄγγελό του γιὰ νὰ τὸν πληροφορήσει γιὰ τὸν ὑπερφυσικὸ τρόπο τῆς συλλήψεως τοῦ Κυρίου ἀπὸ τὴν Παρθένο. Πόση σεμνότητα, τί μεγαλεῖο ψυχῆς ἔκρυβε ὁ ἄνθρωπος αὐτός!

2. Τὸ μεγαλεῖο τῆς σιωπῆς του

Τὸ μήνυμα τοῦ Ἀγγέλου ὡστόσο ἦταν παράδοξο καὶ ἀνερμήνευτο: «Τὸ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ Πνεύματός ἐστιν Ἁγίου». Δηλαδή, τὸ Παιδὶ ποὺ συνέλαβε ἡ Μαρία προέρχεται ἀπὸ ἐπενέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τὸ Παιδὶ αὐτὸ θὰ σώσει τὸν λαό του ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες του καὶ τὸ ὄνομά του (Ἐμμανουήλ) θὰ σημαίνει ὅτι «εἶναι μαζί μας ὁ Θεός». Πολλὰ ἐρωτηματικά, ἀσφαλῶς, θὰ κατέκλυσαν τὴ σκέψη του. Πολὺ περισσότερο ὅταν ἀργότερα εἶδε τὸ Βρέφος, τὸ Ὁποῖο ἐπρόκειτο νὰ «σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ», νὰ γεννᾶται σὲ φτωχικὸ σπήλαιο. Ἢ ὅταν κατόπιν ἔλαβε θεία ἐντολὴ νὰ φυγαδεύσει στὴν Αἴγυπτο τὸ Βρέφος καὶ τὴ Μητέρα του, γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ τὴ μανία τοῦ Ἡρώδη.

Ἐδῶ ὅμως φαίνεται καὶ ἡ ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη του στὸν Θεό· ἡ ὁλοπρόθυμη ὑπακοή του. Στοὺς λόγους τοῦ Ἀγγέλου δὲν προβάλλει καμία ἀντίρρηση, οὔτε ζητεῖ ἐξηγήσεις. Τοῦ ἀρκεῖ ὅτι αὐτὸ θέλει ὁ Θεός. «Διεγερθεὶς ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου». Σηκώνεται ἀπὸ τὸν ὕπνο καὶ ἀκολουθεῖ τὶς ἐντολὲς τοῦ Ἀγγέλου. Τόσο ἁπλὰ καὶ ἄμεσα ἐνεργεῖ. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος ἐπισημαίνει: «Εἶδες ὑπακοὴν καὶ καταπειθῆ διάνοιαν; εἶδες ψυχὴν διεγηγερμένην καὶ ἐν ἅπασιν ἀδέκαστον;» (PG 57, 57). Δηλαδή, εἶδες ὑπάκουο καὶ πειθήνιο νοῦ; Εἶδες ἄγρυπνη ψυχὴ καὶ πρόθυμη νὰ ὑποταχθεῖ στὸν Θεὸ χωρὶς ἐπιφυλάξεις;

Μάλιστα σὲ ὅλο τὸ Εὐαγγέλιο πουθενὰ δὲν φαίνεται νὰ ὁμιλεῖ ὁ Ἰωσήφ. Σὰν νὰ μὴν ἔχει δική του φωνή. Σὰν νὰ ἀκούγεται μόνο ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ μέσα του καὶ αὐτὴ νὰ ὁρίζει τὶς πράξεις του. Μόνο σιωπᾶ καὶ ἐνεργεῖ. Γίνεται ἔτσι ἕνα ἀθόρυβο ὄργανο στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ· ἕνας σιωπηλὸς διάκονος τοῦ Μυστηρίου του.

Αὐτὴ τὴ σιωπὴ τοῦ ἁγίου Ἰωσὴφ μπροστὰ στὸ ἀνεξερεύνητο Μυστήριο τῶν Χριστουγέννων ἂς μιμηθοῦμε κι ἐμεῖς. Μὲ σιωπὴ ἂς προσεγγίσουμε τὸ πιὸ κοσμοϊστορικὸ γεγονός· μὲ δέος καὶ ἐσωτερικὸ συγκλονισμό. Ἂς δώσουμε λίγο χρόνο στὴν ψυχή μας νὰ προσευχηθεῖ, νὰ μετανοήσει, νά μελετήσει τὸ θαῦμα τῶν θαυμάτων· δὲν ὑπάρχει κάτι μεγαλύτερο γιά νὰ μελετήσουμε τὶς ἡμέρες αὐτές. Ἂς ἀναλογισθοῦμε τὸ βαθύτερο νόημα τῆς Γεννήσεως τοῦ Κυρίου· τὸν ὑψηλὸ προορισμό μας. Ἂς ἀποφύγουμε δὲ τὸν θόρυβο τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, τὴν ὑπερβολικὴ ἐξωστρέφεια. Μπροστὰ στὸ Μυστήριο τῆς φάτνης μόνο νὰ σιωπᾶ μπορεῖ κανείς· νὰ συναισθάνεται τὴ μικρότητά του καὶ τὴν ἄπειρη ἀγάπη τοῦ ἐνανθρωπήσαν­τος Θεοῦ.

Ἀποστολικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 24 Δεκεμβρίου 2023, πρὸ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως (Ἑβρ. ια΄ 9-10, 32-40)

9 Πίστει παρῴκησεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡς ἀλλοτρίαν, ἐν σκηναῖς κατοικήσας μετὰ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ τῶν συγκληρονόμων τῆς ἐπαγγελίας τῆς αὐτῆς· 10 ἐξεδέχετο γὰρ τὴν τοὺς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς ὁ Θεός.
32 Καὶ τί ἔτι λέγω; ἐπιλείψει γάρ με διηγούμενον ὁ χρόνος περὶ Γεδεών, Βαράκ τε καὶ Σαμψὼν καὶ Ἰεφθάε, Δαυΐδ τε καὶ Σαμουὴλ καὶ τῶν προφητῶν, 33 οἳ διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, 34 ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροὶ ἐν πολέμῳ, παρεμβολὰς ἔκλιναν ἀλλοτρίων· 35 ἔλαβον γυναῖκες ἐξ ἀναστάσεως τοὺς νεκροὺς αὐτῶν· ἄλλοι δὲ ἐτυμπανίσθησαν, οὐ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· 36 ἕτεροι δὲ ἐμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δὲ δεσμῶν καὶ φυλακῆς· 37 ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, 38 ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς. 39 Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, 40 τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ

9 Χάρη στήν πίστη του ὁ Ἀβραάμ ἔμεινε ὡς ξένος στή γῆ πού τοῦ ὑποσχέθηκε ὁ Θεός καί τή θεωροῦσε ξένη χώρα κι ὄχι δική του. Καί διέμεινε μέσα σέ σκηνές μαζί μέ τόν Ἰσαάκ καί τόν Ἰακώβ, πού ἦταν συγκληρονόμοι τῆς ἴδιας ὑποσχέσεως τοῦ Θεοῦ. 10 Ζοῦσε ὁ Ἀβραάμ ἀκόμη καί στή γῆ τῆς ἐπαγγελίας ὡς ξένος καί μετανάστης, διότι περίμενε νά κατοικήσει στήν ἐπουράνια πόλη, ἡ ὁποία ἔχει τά ἀληθινά καί ἀδιάσειστα θεμέλια, καί τεχνίτη καί κτίστη της τόν ἴδιο τόν Θεό.
32 Καί τί ἀκόμη νά λέω καί νά διηγοῦμαι; Πρέπει νά σταματήσω, διότι δέν θά μοῦ φτάσει ὁ χρόνος νά διηγοῦμαι γιά τόν Γεδεών καί τόν Βαράκ, τόν Σαμψών καί τόν Ἰεφθάε, γιά τόν Δαβίδ καί τόν Σαμουήλ καί τούς προφῆτες. 33 Αὐτοί, ἐπειδή εἶχαν πίστη, καταπολέμησαν καί ὑπέταξαν βασίλεια, κυβέρνησαν τό λαό μέ δικαιοσύνη, πέτυχαν τήν πραγματοποίηση τῶν ὑποσχέσεων πού τούς ἔδωσε ὁ Θεός, ἔφραξαν στόματα λιονταριῶν, ὅπως ὁ Δανιήλ, 34 ἔσβησαν τήν καταστρεπτική δύναμη τῆς φωτιᾶς, διέφυγαν τόν κίνδυνο τῆς σφαγῆς, πῆραν δύναμη κι ἔγιναν καλά ἀπό ἀρρώστιες, ἀναδείχθηκαν ἰσχυροί καί ἀνίκητοι στόν πόλεμο, ἔτρεψαν σέ φυγή τίς ἐχθρικές παρατάξεις καί τά πολυπληθή στρατεύματά τους. 35 Μέ τήν πίστη πού εἶχαν στήν ὑπερφυσική δύναμη τῶν προφητῶν οἱ γυναῖκες πού ἀναφέρει ἡ Παλαιά Διαθήκη ξαναπῆραν πίσω ζωντανά τά νεκρά παιδιά τους πού ἀνέστησαν οἱ προφῆτες. Κι ἄλλοι δέθηκαν στό βασανιστικό ὄργανο πού λεγόταν τύμπανο καί δάρθηκαν σκληρά μέχρι θανάτου, ἐπειδή δέν δέχθηκαν νά ἀρνηθοῦν τήν πίστη τους καί νά ἐλευθερωθοῦν ἔτσι ἀπό τό μαρτύριο. Προτίμησαν τό σκληρό αὐτό μαρτύριο, γιά νά ἀναστηθοῦν σέ μιά καλύτερη ζωή, παρά νά ἔχουν μιά πρόσκαιρη ἀποκατάσταση στή ζωή αὐτή. 36 Κι ἄλλοι πάλι δοκίμασαν ἐμπαιγμούς καί μαστιγώσεις, ἀκόμη μάλιστα καί δεσμά καί φυλακίσεις. 37 Λιθοβολήθηκαν, πριονίσθηκαν, δοκίμασαν πολλούς πειρασμούς, θανατώθηκαν μέ σφαγή ἀπό μαχαίρι, περιφέρονταν σάν πλανόδιοι ἐδῶ κι ἐκεῖ. Φοροῦσαν γιά ροῦχα προβιές καί γιδοδέρματα, ζώντας μέσα σέ στερήσεις, θλίψεις καί κακοπάθειες. 38 Ὁλόκληρος ὁ κόσμος δέν ἄξιζε ὅσο οἱ ἅγιοι αὐτοί ἄνδρες, κι οὔτε μποροῦσε νά συγκριθεῖ μ’ αὐτούς. Περιπλανιόνταν σέ ἐρημιές καί σέ βουνά, σέ σπηλιές καί σέ τρύπες τῆς γῆς. 39 Κι ὅλοι αὐτοί οἱ ἅγιοι ἄνδρες, ἄν καί ἔλαβαν ἐγκωμιαστική μαρτυρία γιά τήν πίστη τους, δέν ἀπόλαυσαν τήν ὑπόσχεση τῆς οὐράνιας κληρονομιᾶς. 40 Κι αὐτό διότι ὁ Θεός προέβλεψε γιά μᾶς κάτι καλύτερο, ὥστε αὐτοί νά μή λάβουν σέ τέλειο βαθμό τή σωτηρία τους χωρίς ἐμᾶς, ἀλλά νά τή λάβουμε ὅλοι μαζί. Ἔτσι ἐμεῖς βρισκόμαστε τώρα σέ πλεονεκτικότερη θέση ἀπ’ αὐτούς· ὄχι μόνο ἐπειδή ζοῦμε στά χρόνια τῆς ἀπολυτρώσεως τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί ἐπειδή ἡ περίοδος τῆς ἀναμονῆς γιά μᾶς εἶναι μικρότερη.