Κυριακὴ τῶν Ἀπόκρεω – Εὐαγγελικὸ καί Ἀποστολικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 23 Φεβρουαρίου 2025

  

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Ματθ. κε΄ 31-46

31 Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ· 32 καὶ συναχθήσεται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποιμὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων, 33 καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων. 34 τότε ἐρεῖ ὁ βασιλεὺς τοῖς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· 35 ἐπείνασα γὰρ καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην καὶ συνηγάγετέ με, 36 γυμνὸς καὶ περιεβάλετέ με, ἠσθένησα καὶ ἐπεσκέψασθέ με, ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με. 37 τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ οἱ δίκαιοι λέγοντες· κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα καὶ ἐθρέψαμεν, ἢ διψῶντα καὶ ἐποτίσαμεν; 38 πότε δέ σε εἴδομεν ξένον καὶ συνηγάγομεν, ἢ γυμνὸν καὶ περιεβάλομεν; 39 πότε δέ σε εἴδομεν ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ καὶ ἤλθομεν πρός σε; 40 καὶ ἀποκριθεὶς ὁ βασιλεὺς ἐρεῖ αὐτοῖς· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. 41 Τότε ἐρεῖ καὶ τοῖς ἐξ εὐωνύμων· πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· 42 ἐπείνασα γὰρ καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με, 43 ξένος ἤμην καὶ οὐ συνηγάγετέ με, γυμνὸς καὶ οὐ περιεβάλετέ με, ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με. 44 τότε ἀποκριθήσονται αὐτῷ καὶ αὐτοὶ λέγοντες· κύριε, πότε σε εἴδομεν πεινῶντα ἢ διψῶντα ἢ ξένον ἢ γυμνὸν ἢ ἀσθενῆ ἢ ἐν φυλακῇ καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; 45 τότε ἀποκριθήσεται αὐτοῖς λέγων· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐφ’ ὅσον οὐκ ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἐλαχίστων, οὐδὲ ἐμοὶ ἐποιήσατε. 46 καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον.

Νεοελληνική Απόδοση

31 Όταν δε έλθη ο υιός του ανθρώπου με όλην την δόξαν αυτού και μαζί με αυτόν όλοι οι άγγελοί του, τότε θα καθίση στον θρόνον του, τον λαμπρόν και ένδοξον. 32 Και θα συναχθούν εμπρός του όλα τα έθνη της γης από της δημιουργίας του Αδάμ μέχρι της συντελείας του κόσμου και θα χωρίση αυτούς μεταξύ των με όσην ευκολίαν χωρίζει ο ποιμήν τα πρόβατα από τα ερίφια. 33 Και θα θέση τα μεν πρόβατα εις τα δεξιά του τα δε ερίφια εις τα αριστερά. 34 Τοτε θα στραφή ο βασιλεύς εις εκείνους που θα ευρίσκωνται εις τα δεξιά του και θα πη· “ελάτε σεις οι ευλογημένοι του Πατρός μου και κληρονομήσατε την βασιλείαν των ουρανών, η οποία έχει ετοιμασθή για σας από τότε που εθεμελιώνετο ο κόσμος. 35 Διότι επείνασα και μου εδώσατε να φάγω, εδίψασα και με εποτίσατε, ήμουν ξένος που δεν είχα τόπον να μείνω, και με επήρατε στο σπίτι σας. 36 Ημουν γυμνός και με ενεδύσατε, αρρώστησα και με επισκεφθήκατε, εις την φυλακήν ήμουν και ήλθατε να με ιδήτε”. 37 Τοτε θα αποκριθούν προς αυτόν οι δίκαιοι και θα πουν· “Κυριε, πότε σε είδαμε πεινασμένον και σε εθρέψαμε η διψασμένον και σου εδώσαμε νερό; 38 Ποτε δε σε είδαμεν ξένον και σε περιμαζέψαμε η γυμνόν και σε ενεδύσαμεν; 39 Ποτε δε σε είδαμε ασθενή η φυλακισμένον και ήλθαμε εις επίσκεψίν σου;” 40 Και θα αποκριθή εις αυτούς ο βασιλεύς· “Αληθινά σας λέγω, κάθε τι που εκάματε, δια να εξυπηρετήσετε ένα από τους αδελφούς μου, που φαίνονται άσημοι και ελάχιστοι μέσα εις την κοινωνίαν, το εκάματε εις εμέ” (Ο Χριστός, ο βασιλεύς, που είναι ο Υιός του Θεού αλλά και υιός του ανθρώπου, τους πάσχοντας, τους πτωχούς και γυμνούς, αυτούς τους οποίους οι ματαιόδοξοι και υπερήφανοι περιφρονούν, τους θεωρεί αδελφούς του, τέκνα του ουρανίου Πατρός και τους περιβάλλει με όλην του την αγάπην. Δι’αυτό και κάθε βοήθειαν που τους προσφέρεται την θεωρεί ως προσφερομένην εις αυτόν τον ίδιον). 41 Τοτε θα πη και εις εκείνους, που στέκονται εις τα αριστερά του· “φύγετε μακρυά από εμέ σεις οι καταράμενοι και πηγαίνετε στο αιώνιον πυρ, που έχει ετοιμασθή δια τον διάβολον και τους πονηρούς αγγέλους του. 42 Διότι επείνασα και δεν μου εδώσατε να φάγω, εδίψασα και δεν με εποτίσατε. 43 Ξενος ήμουν και δεν με επήρατε στο σπίτι σας, γυμνός και δεν με ενεδύσατε, άρρωστος και φυλακισμένος και δεν με επισκεφθήκατε”. 44 Τοτε θα αποκριθούν και αυτοί λέγοντες, “Κυριε, πότε σε είδαμε πεινασμένο η διψασμένον η ξένον η γυμνόν η ασθενή η φυλακισμένον και δεν σε υπηρετήσαμεν;” 45 Τοτε θα αποκριθή εις αυτούς και θα είπη· “αλήθεια σας λέγω· εφ’ όσον δεν εκάματε τα καλά αυτά εις ένα από αυτούς, που ο κόσμος θεωρεί πολύ μικρούς, ούτε εις εμέ εκάματε”. 46 Και θα απέλθουν αυτοί μεν εις την αιωνίαν κόλασιν μαζή με τον διάβολον, οι δε δίκαιοι εις την αιωνίαν ζωήν μαζή με τον Θεόν. (Ετσι η δικαία κρίσις θα έχη γίνει, το δίκαιον θα αποδοθή και η ασάλευτος αποκατάστασις θα πραγματοποιηθή).

ΣΚΕΨΕΙΣ – ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ – ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

1. Τὸ τελικὸ δικαστήριο

Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ εὐαγγελικὴ περικοπὴ τῆς Κυριακῆς τῆς Κρίσεως, ὅπως ὀνομάζεται ἡ σημερινὴ Κυριακή, συγκλονίζει καὶ συν­ταράσσει κάθε συνετὸ ἄνθρωπο. Τὰ λόγια τοῦ Κυρίου σὲ αὐτὴν εἶναι προφητικά. Μᾶς περιγράφουν ὅτι ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς θὰ ἔλθει κατὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία του γιὰ νὰ κρίνει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὅλων τῶν ἐποχῶν. Τώρα ὁ Κύριος κρύβει τὸ μεγαλεῖο του πίσω ἀπὸ τὸ πέπλο τῆς ταπεινώσεως καὶ τῆς ἀφάνειας. Τότε θὰ ἔλθει ὡς ἔνδοξος Κριτής, μέσα σὲ θεϊκὴ δόξα καὶ λαμπρότητα, συνοδευόμενος ἀπὸ ὅλο τὸν ἀγγελικὸ κόσμο. Τώρα δείχνει τὴ μακροθυμία του στὶς πτώσεις μας. Τότε θὰ φανεῖ ἡ δικαιοσύνη του. Τώρα ἀνέχεται τὴν παρουσία τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων ἀνάμεσα στοὺς δικαίους. Τότε θὰ τοὺς χωρίσει, ὅπως ὁ τσοπάνης χωρίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τὰ κατσίκια. Θὰ τοποθετήσει τοὺς δικαίους στὰ δεξιά του, ἐνῶ τοὺς ἀμετανόητους ἁμαρτωλοὺς στὰ ἀριστερά του.

Τὴν ἡμέρα τῆς Κρίσεως δὲν τὴ γνωρίζουμε· δὲν μᾶς ἀποκάλυψε τὸν ἀκριβὴ χρόνο τῆς Παρουσίας του ὁ Χριστός. Τὸ τελικὸ αὐτὸ δικαστήριο, ὡστόσο, εἶναι τὸ πιὸ βέβαιο γεγονὸς τοῦ μέλλοντος. Εἶναι διαβεβαίωση τοῦ Χριστοῦ καὶ δὲν χωρεῖ ἀμφισβήτηση. Ὅσο κι ἂν ἀποφεύγουμε νὰ τὸ ἀναλογισθοῦμε, ὅσο κι ἂν ἑκούσια ἢ ἀκούσια χανόμαστε στοὺς θορύβους τῆς καθημερινότητας καὶ ἀπασχολοῦμε τὴ σκέψη μας μὲ τὰ τρέχοντα θέματά μας, θὰ ἔλθει ἐκείνη ἡ στιγμή, ὁπότε ὅλοι μας θὰ σταθοῦμε ἐνώπιον τοῦ Κυρίου καὶ θὰ κριθοῦμε γιὰ ὅσα πράξαμε.

2. Ὁ κρυμμένος Θεὸς

Τὸ κριτήριο, μὲ τὸ ὁποῖο θὰ μᾶς κρίνει τότε ὁ Θεός, θὰ εἶναι ἡ ἀρετὴ τῆς ἀγάπης, καὶ μάλιστα τῆς ἀγάπης πρὸς τοὺς «ἐλαχίστους» ἀδελφούς μας, ὅπως ἀκούσαμε στὴν περικοπή. Ὁ Χριστὸς βάζει τὸν Ἑαυτό του στὴ θέση τῶν «ἐλαχίστων», δηλαδὴ τῶν φτωχῶν, τῶν ρακένδυτων, τῶν ἀσθενῶν, τῶν φυλακισμένων, τῶν ταλαιπωρημένων, τῶν ἀσήμαντων στὰ μάτια τοῦ κόσμου συν­ανθρώπων μας. Μᾶς βεβαιώνει δὲ ὅτι κάθε πράξη ἀγάπης καὶ φιλανθρωπίας πρὸς αὐτοὺς ἀναφέρεται σ᾿ Ἐκεῖνον τὸν ἴδιο. Ἀντίστοιχα κάθε ἀδιαφορία πρὸς αὐτοὺς καὶ σκληρόκαρδη συμπεριφορὰ τελικὰ πρὸς τὸν Χριστὸ ἀπευθύνεται.

Ἑπομένως κάθε ἄνθρωπος, ἀκόμη καὶ ὁ πιὸ εὐτελὴς σὲ κοινωνικὴ θέση, ἀποτελεῖ εἰκόνα τοῦ ἀπερινόητου Θεοῦ. Ἀναφέρεται στὸ συναξάρι τοῦ ἁγίου Μαρτίνου ὅτι κάποτε συνάντησε μέσα στὸ κρύο ἕνα φτωχὸ ζητιάνο χωρὶς ἐνδύματα. Ὁ Ἅγιος, ποὺ φοροῦσε τὴ στρατιωτικὴ στολή του, πῆρε τὸ ξίφος, ἔσχισε τὸν μανδύα του καὶ τὸν μοιράσθηκε μὲ τὸν φτωχό. Τὴν ἑπόμενη νύχτα τοῦ ἐμφανίσθηκε ὁ Κύριος, ντυμένος μὲ τὸ κομμάτι αὐτὸ τοῦ μανδύα, καὶ τοῦ εἶπε: «Μαρτίνε, μὲ ζέστανες μὲ τὸ ἔνδυμά σου» (Συναξάρι 12ης Νοεμ­βρίου).

Πίσω λοιπὸν ἀπὸ τὰ πρόσωπα τῶν ἐνδεῶν ἀδελφῶν μας κρύβεται ὁ Κύριος. Ὁ ἀόρατος Θεὸς γίνεται ὁρατὸς στὰ πρόσωπα τῶν συνανθρώπων μας. «Εἶδες τὸν ἀδελφόν σου; Εἶδες Κύριον τὸν Θεόν σου» (Κλήμεντος Ἀλεξανδρείας, ΕΠΕ 3, 114). Ὁ κάθε συνάνθρωπός μας καθίσταται, θὰ λέγαμε, μιὰ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ἕνας ὁρατὸς Θεός. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν περιφρονήσουμε, νὰ τὸν προσπεράσουμε ἀδιάφοροι, ἢ πολὺ χειρότερα, νὰ τὸν ἀδικήσουμε, νὰ τὸν ἐκμεταλλευθοῦμε, νὰ τοῦ φερθοῦμε ἄσχημα; Στὸν ἴδιο τὸν Θεὸ ἁμαρτάνουμε τότε.

3. Οἱ αἰώνιες ἀπολαβὲς

Κάνει ἀσφαλῶς ἐντύπωση καὶ τὸ τέλος τῆς περικοπῆς, ποὺ μᾶς περιγράφει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μεγάλης δίκης: «Ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον». Θὰ ὁδηγηθοῦν, δηλαδή, οἱ ἁμαρτωλοὶ στὴν αἰώνια κόλαση, ἐνῶ οἱ δίκαιοι στὴν αἰώνια ζωή. Δύο φορὲς ὁ Κύριος χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη «αἰώνιον», γιὰ νὰ ὑπογραμμίσει ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τελικῆς Κρίσεως θὰ εἶναι ἀτελεύτητο, ἀμετάβλητο, ὁριστικό.

Αὐτὲς θὰ εἶναι οἱ ἀπολαβές· αἰώνια ἀπώλεια, ἢ αἰώνια ζωή· αἰώνια ὀδύνη στὸ βασίλειο τοῦ σκότους, ἢ αἰώνια εὐφροσύνη στὴ χαρὰ τοῦ φωτός· αἰώνια στέρηση τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ, ἢ αἰώνια πληρότητα ἀπὸ τὴν κοινωνία μαζί Του. Μιὰ αἰωνιότητα θὰ κριθεῖ τότε! Ἡ τελικὴ Κρίση στὸ τέλος τῆς ἱστορίας θὰ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς αἰωνιότητας.

Τὸ ὁριστικὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ὡστόσο, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ παρόν· ἀπὸ τὸ πῶς ζοῦμε στὴν ἐπίγεια ζωή. Ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Χριστό, ἡ ὁποία φανερώνεται μέσα ἀπὸ τὴν ἀγάπη πρὸς τοὺς συνανθρώπους μας, θὰ μᾶς κρίνει κατὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία τοῦ Κυρίου. Ἂς τὸ θυμόμαστε αὐτό, ὄχι μόνο κατὰ τὴ σημερινὴ ἡμέρα τῶν Ἀπόκρεω, ἀλλὰ κάθε ἡμέρα τῆς ζωῆς μας, ὥστε στὰ πρόσωπα τῶν «ἐλαχίστων» ἀδελφῶν μας νὰ συναντοῦμε καὶ νὰ ὑπηρετοῦμε τὸν Κύριο Ἰησοῦ Χριστό, γιὰ νὰ ἀπολαύσουμε καὶ τὰ ἄφθαρτα ἀγαθὰ τῆς Βασιλείας του· τὴν αἰώνια ζωὴ κον­τά Του.

 

Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 23 Φεβρουαρίου 2025, τῶν Ἀπόκρεω (Α΄ Κορ. ς΄ 12-20)

8 βρῶμα δὲ ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ· οὔτε γὰρ ἐὰν φάγωμεν περισσεύομεν, οὔτε ἐὰν μὴ φάγωμεν ὑστερούμεθα. 9 βλέπετε δὲ μήπως ἡ ἐξου­σία ὑμῶν αὕτη πρόσκομμα γένηται τοῖς ἀσθε­νοῦσιν. 10 ἐὰν γάρ τις ἴδῃ σε, τὸν ἔχοντα γνῶσιν, ἐν εἰδωλείῳ κατακείμενον, οὐχὶ ἡ συν-είδησις αὐτοῦ ἀσθενοῦς ὄντος οἰκοδομηθήσεται εἰς τὸ τὰ εἰδωλόθυτα ἐσθίειν; 11 καὶ ἀπολεῖται ὁ ἀσθενῶν ἀδελφὸς ἐπὶ τῇ σῇ γνώσει, δι᾿ ὃν Χριστὸς ἀπέθανεν. 12 οὕτω δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ τύπτοντες αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνετε. 13 διόπερ εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὸν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα εἰς τὸν αἰῶνα, ἵνα μὴ τὸν ἀδελφόν μου σκανδαλίσω.

Οὐκ εἰμὶ ἀπόστολος; οὐκ εἰμὶ ἐλεύθερος; οὐχὶ Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα; οὐ τὸ ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ; 2 εἰ ἄλλοις οὐκ εἰμὶ ἀπό­στο­λος, ἀλλά γε ὑμῖν εἰμι· ἡ γὰρ σφραγὶς τῆς ἐμῆς ἀπο­­στο­λῆς ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ.

 

ΕΡΜΗΝΕΙΑ Π.Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ

8 Ἐνῶ λοιπόν ὁ ἀσθενής ἀδελφός βλάπτεται, ἐσύ δέν ἔχεις νά κερδίσεις τίποτε ἀπό τό φαγητό αὐτό. Δέν εἶ­ναι τό φαγητό πού μᾶς παρουσιάζει εὐάρεστους στό Θεό. Διότι οὔτε ἐάν φᾶμε προκόπτουμε καί προοδεύου­με στήν ἀρετή, οὔτε ἐάν δέν φᾶμε ὑστεροῦμε καί μέ­νου­με πίσω σ’ αὐτήν. 9 Προσέχετε ὅμως μήπως τό δικαίωμα αὐτό πού ἔχετε νά τρῶτε ἀπ’ ὅλα, ἀκόμη καί τά εἰδωλόθυτα, γίνει αἰτία νά ἁμαρτήσουν οἱ ἀδελφοί σας πού εἶναι ἀδύναμοι στήν πίστη. 10 Καί εἶναι ἑπόμενο νά βλαβοῦν σοβαρά οἱ ἀδύναμοι ἀδελφοί. Διότι, ἐάν κανείς ἀπ’ αὐτούς δεῖ ἐσένα πού ἔ­χεις τήν ὀρθή γνώση νά κάθεσαι στό τραπέζι κάποιου να­­οῦ τῶν εἰδώλων, δέν θά παρασυρθεῖ καί δέν θά πα­γι­ωθεῖ ἡ συνείδησή του στό νά τρώει τά εἰδωλόθυτα ὡς κάτι ἱερό καί ἄξιο εὐλαβείας, ἀφοῦ αὐτός εἶναι ἀσθε­νής; 11 Καί θά χαθεῖ παρασυρόμενος στήν εἰδωλολατρία ὁ ἀδελφός σου πού εἶναι ἀδύνατος πνευματικά, ἐξαιτίας τῆς δικῆς σου γνώσεως. Ἀλλά γιά τή σωτηρία τοῦ ἀδελ­φοῦ σου αὐτοῦ ὁ Χριστός θυσίασε τή ζωή του. 12 Κι ἔτσι διαπράττετε ἁμάρτημα, ἀπό τό ὁποῖο βλάπτονται πολύ οἱ ἀδελφοί, καί γιά τό λόγο αὐτό ἀποτελεῖ ἁμάρτημα πρός τούς ἀδελφούς. Καί πληγώνετε ἔτσι καί χτυπᾶτε σκληρά τή συνείδησή τους, ἡ ὁποία εἶναι ἀ­σθε­­νική καί ἀδύνατη. Ἀλλά ὑποπίπτετε συγχρόνως καί σέ ἁμάρτημα πού ἀναφέρεται στόν ἴδιο τόν Χριστό, ὁ ὁποῖος πέθανε γιά νά σώσει τούς ἀδελφούς αὐτούς. 13 Γι’ αὐτό λοιπόν, ἐάν αὐτό πού τρώω γίνεται αἰτία σκαν­­­δάλου καί ἁμαρτίας στόν ἀδελφό μου, δέν θά φά­­­­­­­­­ω ποτέ ὁποιοδήποτε εἶδος κρεάτων, γιά νά μή σκαν­δα­­­­λίσω τόν ἀδελφό μου. Καί ἔρχομαι τώρα νά σᾶς δείξω ὅτι γιά τούς ἀδύνατους ἀδελφούς ἔκανα καί ἐξα­­­κο­­λου­­­­­­­­­­θῶ νά κάνω θυσίες τῶν δικαιωμάτων μου.

Δέν εἶμαι Ἀπόστολος μέ ἴσα δικαιώματα μέ τούς ἄλ­­λους Ἀποστόλους; Δέν εἶμαι ἐλεύθερος, ὅπως ὅλοι οἱ Χριστιανοί; Δέν εἶδα τόν Ἰησοῦ Χριστό τόν Κύριό μας; Καί δέν εἶστε ἐσεῖς τό ἔργο πού μέ τή βοήθεια τοῦ Κυρίου ἐπιτέλεσα; 2 Ἐάν γιά ἄλλους δέν εἶμαι Ἀπόστολος, τουλάχιστον ὅμως γιά σᾶς εἶμαι Ἀπόστολος. Διότι ἡ σφραγίδα μέ τήν ὁποία πιστοποιεῖται ἐπίσημα τό ἀποστολικό μου ἀξί­ωμα, μέ τή χάρη τοῦ Κυρίου, εἶστε ἐσεῖς, τούς ὁποί­ους ἐγώ ὁδήγησα στό Χριστό.