Κυριακή 9 Απριλίου 2023

 

Η προφητική Κυριακή των Βαΐων και το μυστήριο του Σταυρού





«Ο Κύριος εγγύς. Μηδέν μεριμνάτε»[1]. Με το σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα η άμωμη Εκκλησία προαναγγέλλει ότι έφθασε ο καιρός του σωτηρίου του Θεού ημών· έφθασε ο καιρός να βιώσουν και πάλι οι πιστοί το ακατάληπτο μυστήριο της θειας Οικονομίας.

Κατά τις άγιες αυτές ημέρες παύουμε να θέτουμε πλέον αιτήματα στον Θεό. Προσφέρουμε μόνον προσευχή ευγνωμοσύνης, που πάνω στη ζέση της μετατρέπεται σε προσευχή φλογερής μετανοίας. Τι άλλωστε επιπλέον θα μπορούσε να ζητήσει ο άνθρωπος αντικρίζοντας Θεόν Εσταυρωμένον; «Ευλαβείσθω πάσα η γη και σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία». Οι ημέρες αυτές είναι ο καιρός να προσπέσουμε στα γόνατα και με ευλάβεια να προσκυνήσουμε το μυστήριο της αγάπης και του Πάθους του Χριστού, που ξεκινάει σήμερα με την είσοδό Του στα Ιεροσόλυμα. Είναι ο καιρός να κλείσουμε τις θύρες των αισθήσεων, ώστε να συνάξουμε τον νου μέσα στην καρδιά μας και να προσεγγίσουμε «μετά αιδούς και ευλαβείας»[2] τα αιώνια αυτά γεγονότα.

Εάν ο κόσμος μας πνίγει με τις ποικίλες μέριμνές του, τότε όλη η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, και ακόμη περισσότερο η Μεγάλη Εβδομάδα, μας χαρίζεται από τον Θεό ως άγκυρα ελπίδος, μια άγκυρα στον ουρανό, αφού μας παρέχει τη δυνατότητα και το προνόμιο να μεταθέσουμε τον νου από τα φθαρτά στα άφθαρτα, από τα επίγεια στα ουράνια, και να αδολεσχήσουμε στο μυστήριο της οδού του Χριστού. Η Αγία Εκκλησία με τις ακολουθίες, την υμνογραφία και τα αναγνώσματα, μας φανερώνει το μυστήριο αυτό με εξαίσιο τρόπο και μας ενισχύει να ανιχνεύσουμε, ο καθένας κατά δύναμιν, το μυστήριο της οδού του Άσπιλου Χριστού.

Η οδός που φανέρωσε ο Χριστός είναι η άκρα κένωση, όπως προανήγγειλε ο Προφήτης: «Εν τη ταπεινώσει Αυτού η κρίσις Αυτού ήρθη»[3]. Ο Χριστός αποκάλυψε κάτι πρωτοφανές και αδιανόητο για τον άνθρωπο· να νικά το κακό «εν τω αγαθώ»[4], βάζοντας τον εαυτό του κάτω από όλους. Η σκαιότητα του διαβόλου συνήργησε με την κακία των ανθρώπων, που συνέλαβαν και κράτησαν δέσμιο τον Κύριο του παντός. Ωστόσο, Αυτός ήταν ήδη «αιχμαλωτισμένος» από κάτι ισχυρότερο των σιδηρών δεσμών· τη «μείζονα» αγάπη Του. Εάν στην Παλαιά Διαθήκη η αγάπη ήταν «κραταιά ως ο θάνατος»[5], τότε με τον Χριστό εγκαινίσθηκε η «παναλκής δυναστεία» της «εις τέλος» αγάπης Του, που είναι κραταιότερη του θανάτου.

Η προτροπή «μηδέν μεριμνάτε» διαφαίνεται εναργώς στην παράδοση που ακολουθεί η Εκκλησία αυτές τις μέρες. Για παράδειγμα, από το Σάββατο του Λαζάρου ως και την Κυριακή του Θωμά δεν τελούνται μνημόσυνα. Επίσης στην ακολουθία του Όρθρου δεν διαβάζουμε από το Μηναίον τους κανόνες των Αγίων. Όλη η Εκκλησία είναι προσηλωμένη μόνο στο Πρόσωπο του Χριστού και στο έργο της Οικονομίας, στον Σταυρό και την Ανάσταση.

Το αποστολικό ανάγνωσμα, βεβαίως, δεν σταματάει στην ανάγκη να αποθέσουμε κάθε βιοτική μέριμνα. Τις θλίψεις μας και το περιεχόμενο της καρδιάς μας πρέπει «μετ’ ευχαριστίας» να τα αναφέρουμε στον Θεό[6]. Τώρα είναι ο καιρός να εργαστούμε τη χριστιανική τελειότητα και να προσφέρουμε στον Θεό όλα εκείνα που Του αξίζουν: «Όσα εστίν αληθή, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, ει τις αρετή και ει τις έπαινος»[7].

Η εορτή της Κυριακής των Βαΐων έχει μυστικό και συμβολικό χαρακτήρα. Προτυπώνει την Ημέρα τη μεγάλη και επιφανή, όταν ο Κύριος θα έλθει πάλι «μετά δόξης». Υπό αυτήν την προοπτική ερμηνεύονται κάποια χαρακτηριστικά της εορτής, που ειδάλλως θα παρέμεναν κεκρυμμένα μυστήρια, όπως το γεγονός ότι ο Χριστός δέχεται να Τον δοξάσουν τα πλήθη ως Βασιλέα, ενώ γνώριζε ότι σε λίγες μέρες θα ακολουθούσε η ατίμωση και ο Σταυρός. Επομένως, το νόημα της θριαμβευτικής υποδοχής του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα, θα αναφανεί στην ολότητά του, όταν εκπληρωθεί το γεγονός που προφητεύει.

Παρατηρούμε ότι στην Παλαιά Διαθήκη ο λόγος του Θεού προφητεύει μέχρι λεπτομερείας τα γεγονότα της ζωής και τα έργα του Χριστού κατά την επί γης επιδημία Του. Ο λόγος του Θεού, δηλαδή, προηγείται των έργων. Επίσης όμως, στην Καινή Διαθήκη πολλά γεγονότα της ζωής του Κυρίου προφητεύουν αφενός «την Βασιλείαν Αυτού εληλυθυίαν εν δυνάμει»[8], δηλαδή την Εκκλησία, και αφετέρου τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού.

Οι ημέρες των παθών του Κυρίου Ιησού πρέπει να ήταν οι ζοφερότερες που έχει ζήσει η ανθρωπότητα. Ο ίδιος ο Κύριος όταν Τον συνέλαβαν είπε: «Αύτη εστίν υμών η ώρα και η εξουσία του σκότους»[9]· αυτή ήταν η ώρα της θεομαχίας. Εντούτοις, για εμάς αυτή είναι η ώρα της μεγαλύτερης αποκαλύψεως της θειας αγάπης, η ώρα που στην καρδιά αντηχεί: «Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν Αυτού τον Μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις Αυτόν μη απόληται, αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον»[10]. Με παράδοξο τρόπο, επομένως, ενώ οι μέρες του κοσμοσωτηρίου Πάθους είναι οι ζοφερότερες στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, ταυτόχρονα είναι και «φώτα σωστικά» που διατρανώνουν την τελειότητα της αγάπης του Θεού προς τον άνθρωπο.

Η αγάπη που φανέρωσε ο Χριστός είναι η αγάπη που σταυρώνει τον εαυτό της για τον άνθρωπο, που με την αμαρτία είχε γίνει εχθρός του Θεού. Αν θέσουμε το ερώτημα: «Ποιος σταύρωσε τελικά τον Κύριο;», η απάντηση δεν είναι τόσο προφανής. Βεβαίως, Τον σταύρωσαν και Τον ανασταυρώνουν οι αμαρτίες μας, αλλά κάποιος θα ισχυριζόταν ότι, συμβάλλουμε μεν, αλλά δεν είμαστε εκείνοι που Τον σταύρωσαν. Ο Πιλάτος είχε καίρια θέση στην κλιμάκωση των Παθών του Κυρίου, ωστόσο, από το Ευαγγέλιο διαπιστώνουμε ότι ο ίδιος δεν ήθελε να σταυρωθεί ο Χριστός και αποποιήθηκε την ευθύνη της καταδίκης Του· «λαβών ύδωρ απενίψατο τας χείρας απέναντι του όχλου λέγων· αθώός ειμι από του αίματος του δικαίου τούτου»[11]. Οι αρχιερείς, οι γραμματείς και οι φαρισαίοι υποκίνησαν τη σταύρωση και συντέλεσαν σε αυτήν. Πλην όμως, οι ίδιοι δεν μπορούσαν να σταυρώσουν τον Χριστό, διότι ο νόμος τους απαγόρευε τη θανατική καταδίκη[12]. Ο Ιούδας Τον πρόδωσε, αλλά μεταμελήθηκε και έφερε οικτρό τέλος στη ζωή του. Οι στρατιώτες Τον κρέμασαν στον Σταυρό και Τον βλασφημούσαν. Ωστόσο δεν γνώριζαν τι έκαναν. Γι’ αυτό και ο ίδιος ο Κύριος προσευχόταν στο Πατέρα: «Πάτερ, άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσιν»[13]. Ο διάβολος ήθελε μεν, αλλά δεν είχε την εξουσία να σκοτώσει τον άμωμο Κύριο, αν δεν του επιτρεπόταν από τον Θεό. Κατέχει δύναμη, αλλά όχι εξουσία, όπως βλέπουμε στην περίπτωση του Ιώβ, όπου ο Θεός είπε στο πνεύμα της πονηρίας που ήθελε να καταστρέψει τον πιστό δούλο Του: «Ιδού, πάντα όσα εστίν αυτώ, δίδωμι εν τη χειρί σου, αλλ’ αυτού μη άψη»[14].

Επομένως, βλέπουμε ότι στην περίπτωση του Κυρίου κάποιοι δεν γνώριζαν, κάποιοι δεν ήθελαν, σε κάποιους δεν επιτρεπόταν να Τον θανατώσουν. Ποιος, λοιπόν, φόνευσε τον Χριστό; Οι φονείς ήταν πράγματι η κακία και η αμαρτία των ανθρώπων, η μοχθηρία και η πονηρία του διαβόλου, αλλά όχι μόνον. Είναι η ίδια η αγάπη του Θεού που δέχθηκε να σταυρωθεί. Η Πρόνοια του Θεού επέτρεψε να έλθουν οι περιστάσεις έτσι, ώστε ο Χριστός να πορευθεί στη θυσία Του μέχρι τέλους. Και είναι αυτό ένα πολύ λεπτό σημείο της πίστεώς μας. Ο Θεός Πατέρας παραδίδει τον Υιό Του στη σταύρωση· ο Υιός εκουσίως δέχεται να σταυρωθεί· με τον Σταυρό και την Ανάσταση το Πνεύμα το Άγιο επιδημεί στον κόσμο και θριαμβεύει. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, ο Πατέρας είναι η σταυρούσα αγάπη· ο Κύριος Ιησούς είναι η σταυρωμένη αγάπη· το Άγιο Πνεύμα είναι η θριαμβεύουσα αγάπη. Επομένως, η σταύρωση του Χριστού οφείλεται στην άπειρη αγάπη του Θεού, την οποία ενέσπειρε μέσα στην κακία του πεπτωκότος κόσμου και μέσα στον θάνατο.

Ο Κύριος πήρε πάνω Του τον θάνατο του ανθρώπου με τους λόγους: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω εμαυτόν, ίνα και αυτοί ώσιν ηγιασμένοι εν αληθεία»[15].

Με την αμαρτία και την πτώση ο άνθρωπος χωρίσθηκε από τον Θεό, έφραξε τον δρόμο προς τη θεια αγάπη, θέτοντας έτσι ένα φραγμό, τον οποίο ήταν αδύνατον να θραύσει από μόνος του. Σύμφωνα με τους Πατέρες, τον φραγμό αυτόν τον κατήργησε ο ίδιος ο Θεός τη δικαιοκρισία Του». Η δικαιοσύνη του Θεού πάντοτε προηγείται της παντοδυναμίας Του.

Όπως παρατηρεί ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο προαιώνιος και απερίληπτος και παντοκράτωρ Λόγος του Θεού μπορούσε, βεβαίως, να σώσει τον άνθρωπο με ένα νεύμα Του, χωρίς την ενανθρώπησή Του. Ωστόσο, αυτός ήταν ο αρμοδιότερος τρόπος για τη φύση και την ασθένειά μας, όπως επίσης ο καταλληλότερος για τον σώζοντα Θεό, διότι έχει το δίκαιο με το μέρος του.

Πράγματι, ο άνθρωπος εγκαταλείφθηκε δικαίως από τον Θεό, αφού πρώτος αυτός Τον εγκατέλειψε και εκουσίως έτρεξε προς τον αρχέκακο διάβολο και έδειξε εμπιστοσύνη σε αυτόν που συμβουλεύει δολίως όσα αντιτίθενται στον Θεό. Επομένως, ο άνθρωπος δικαίως παραδόθηκε στον εχθρό. Εξαιτίας του φόβου του πονηρού και με δίκαιη παραχώρηση του αγαθού, εισήλθε στον κόσμο ο θάνατος. Και ο θάνατος από την υπερβολική κακία του αρχέκακου έγινε διπλάσιος, διότι με την ενέργεια του εχθρού δεν λαμβάνει χώρα μόνο ο φυσικός θάνατος, αλλά ακολουθεί ο αιώνιος.

Εφόσον λοιπόν δικαίως ο άνθρωπος παραδόθηκε στη δουλεία του εχθρού και στη θνητότητα, έπρεπε και η επάνοδος του ανθρώπου στην ελευθερία και τη ζωή να πραγματοποιηθεί δικαίως.

Ο Θεός ήθελε να καταβληθεί ο διάβολος πρώτα με τη θεια δικαιοσύνη, την οποία αυτός συνεχώς μάχεται, και ύστερα με τη δύναμη της Αναστάσεώς Του και της μέλλουσας κρίσεως.

Παρέλειψε λοιπόν ο Θεός εκείνο που μπορούσε εξαρχής να πράξει, για να ενεργήσει πρώτα αυτό που έπρεπε να επιτελεσθεί[16].

Πως όμως έγινε αυτό στην πράξη; Το Δεύτερο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδας ήλθε στη γη. Έγινε άνθρωπος και ένωσε τα διεστώτα. Ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση με αναμάρτητο τρόπο. Η σύλληψή Του ήταν εκ Πνεύματος Αγίου· δεν είχε ως προπομπό την ηδονή. Ως εκ τούτου, ο θάνατός Του ήταν αναίτιος, διότι ο θάνατος είναι το απότοκο της αμαρτίας, που όλοι κληρονομούμε όταν ερχόμαστε σε αυτόν τον κόσμο. Επίσης, ο θάνατός Του ήταν άδικος, διότι όλη η ζωή Του πάνω στη γη ήταν αναμάρτητη. Σύμφωνα με το προφητικό λόγιο, το «παιδίον Χριστός» πριν καν γνωρίσει το κακό, είχε επιλέξει με ακάθεκτο καθορισμό το αγαθό[17].

Ο Κύριος εκπλήρωσε «πάσαν δικαιοσύνην», τήρησε κάθε εντολή, και επομένως ο εχθρός δεν είχε λαβή επάνω Του. Όπως ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Έρχεται γαρ ο του κόσμου άρχων, και εν εμοί ουκ έχει ουδέν»[18].  Γι’ αυτόν τον λόγο με τον θάνατό Του ο Κύριος κατήργησε το κράτος του θανάτου και τη δυναστεία του στο γένος των ανθρώπων. Η αγία και άσπιλη Σάρκα Του «αγγίστρευσε με θεόσοφο δέλεαρ τον αρχέκακο όφι»[19]. Ο εχθρός πήρε τη μορφή του όφεως για να απατήσει τον άνθρωπο, και τώρα ο Λόγος του Θεού με την ανθρώπινη φύση εξαπάτησε τον απατεώνα διάβολο[20]. Έδωσε ως λύτρο το Τίμιο Αίμα Του. Στον Σταυρό διέρρηξε το χειρόγραφο των πταισμάτων του ανθρώπου και τον λύτρωσε από την τυραννία του διαβόλου[21]. Κατέστησε αθώους, όσους συνθάπτονται μαζί Του με το άγιο Βάπτισμα.

Ο Θεός είναι τέλειος και εκείνο που χαρακτηρίζει την αγάπη Του είναι η τελειότητα, η οποία φανερώθηκε πάνω στον Σταυρό. Γι’ αυτό ο Σταυρός γίνεται το σημείο, πάνω στο οποίο ενώνονται με τέλειο τρόπο η αγάπη του Θεού και η αγάπη του ανθρώπου. Σύμφωνα με τον άγιο Σωφρόνιο, ο Σταυρός είναι ο τόπος και ο χρόνος, όπου η κτιστή ύπαρξή μας ενώνεται με την άκτιστη θεϊκή ύπαρξη. Με τη σταύρωση του Κυρίου επαληθεύεται το ψαλμικό λόγιο: «Έλεος και αλήθεια συνήντησαν, δικαιοσύνη και ειρήνη κατεφίλησαν· αλήθεια εκ της γης ανέτειλε και δικαιοσύνη εκ του ουρανού διέκυψεν»[22].

Η μόνη στιγμή στην ιστορία της ανθρωπότητας που ανέτειλε αλήθεια σε αυτήν τη γη, η οποία κείται στο πονηρό[23], στο ψεύδος και στη φθορά, ήταν όταν ο Χριστός υψώθηκε πάνω στον Σταυρό. Αυτή ήταν η στιγμή κατά την οποία η θεια δικαιοσύνη φανερώθηκε στον κόσμο. Όχι η δικαιοσύνη που κρίνει και τιμωρεί, αλλά η δικαιοσύνη που κρίνει το κακό και ελεεί τον άνθρωπο.

Η άμωμη δικαιοσύνη του Θεού που δωρεάν ελεεί τον αμαρτωλό άνθρωπο διέκυψε στη γη και φανερώθηκε η θαυμαστή ειρήνη Του, που φρουρεί την καρδιά και τα νοήματα του ανθρώπου «εν Χριστώ Ιησού»[24]. Γι’ αυτό και ο προφήτης Ζαχαρίας λέει: «Μη φοβού, θύγατερ Σιών· ιδού ο βασιλεύς σου έρχεται καθήμενος επί πώλον όνου»[25]· δεν έρχεται δηλαδή ως τιμωρός, αλλά ως λυτρωτής. Ο Σταυρός του Κυρίου είναι φοβερό κριτήριο. Δέος μας καταβάλλει, διότι τα δικά μας μέτρα είναι πολύ μικρά και δεν μπορούμε να προσλάβουμε την αγάπη του Θεού, η οποία «έξω βάλλει τον φόβον»[26].

Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς σε μια ομιλία του για το Μεγάλο Σάββατο σχολιάζει: «Ει μη έτι ασεβών όντων ημών, [ο Χριστός] υπέρ ημών εσαρκώθη και το πάθος υπήνεγκεν… ουκ αν της κατασπώσης επάρσεως απεσχόμεθα. Νυν γαρ ως μηδέν προεισενεγκόντες… αεί ταπεινότεροι γινόμεθα, όθεν η σωτηρία»[27]. Με άλλα λόγια, εάν ο Χριστός δεν είχε υποστεί απερινόητα παθήματα, ενώ εμείς βρισκόμασταν σε πτώση και αποστασία, δεν θα μπορούσαμε να νικήσουμε το πάθος της υπερηφάνειας. Βλέποντας όμως τώρα τον Χριστό να πάσχει και να λοιδορείται από εκείνους για τους οποίους πεθαίνει, οδηγούμαστε ολοένα σε μεγαλύτερα βάθη ταπεινώσεως. Και η ταπείνωση είναι το κλειδί, που ακόμη και την ενδεκάτη ώρα, λίγες ημέρες πριν το Πάσχα, μπορεί να ανοίξει την καρδιά μας, για να εισέλθει εκεί θριαμβευτικά ο Κύριος.

Ο Χριστός ήλθε στην οικουμένη να εκπληρώσει το θέλημα του ουρανίου Πατρός για τη σωτηρία του κόσμου: «Ιδού ήκω, του ποιήσαι το θέλημά Σου, ο Θεός μου»[28]. Με τον επίγειο Σταυρό Του ο Κύριος αποκάλυψε στον κόσμο  το μέγα μυστήριο της θειας αγάπης.

Στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, λίγους στίχους μετά την περιγραφή της θριαμβευτικής εισόδου του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα, μόλις δηλαδή ο Χριστός είχε εισέλθει στον τόπο όπου επρόκειτο να θυσιασθεί, είπε: «Αμήν αμήν λέγω υμίν, εάν μη ο κόκκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνη, αυτός μόνος μένει· εάν δε αποθάνη πολύν καρπόν φέρει»[29].

Ο κόκκος ήταν κατεξοχήν ο ίδιος ο Χριστός, η θεια σπορά, και ο παραπάνω λόγος επαληθεύθηκε κατά τη σταύρωσή Του, όταν ο ουράνιος σπόρος άρχισε να καρποφορεί.

Ποιοι ήταν οι πρώτοι καρποί; Κατ’ αρχάς, ο εκ δεξιών ληστής, του οποίου η καρδιά μεταποιήθηκε, βλέποντας τον άμωμο Χριστό να πάσχει άδικα προσευχόμενος για τους σταυρωτές Του. Ο ληστής ήταν άγριος, θηριώδης και πιθανόν να είχε διαπράξει φοβερά εγκλήματα. Ωστόσο,  σε μια στιγμή η ψυχή του υπέστη την καλή αλλοίωση· μέμφθηκε τον εαυτό του, λέγοντας, «ημείς μεν δικαίως· άξια γαρ ων επράξαμεν απολαμβάνομεν· ούτος δε ουδέν άτοπον έπραξεν»[30]. Η αυτομεμψία άνοιξε τον νου του, και αμέσως άρχισε να θεολογεί. Ομολόγησε ότι Εκείνος που κρεμόταν δίπλα του σαν κακούργος, ήταν ο Βασιλέας των όλων και αναγγέλοντας προφητικά ότι μέλλει να έλθει και πάλι, προσευχήθηκε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη Βασιλεία Σου»[31]. Αυτός ο κακούργος, που δεν είχε ακούσει ποτέ τη διδασκαλία του Χριστού, πως γνώριζε ότι μετά τον Σταυρό ο Χριστός θα εισερχόταν στην ουράνια Βασιλεία; Πως γνώριζε ότι θα έλθει και πάλι; Πως γνώριζε ότι είχε την εξουσία να δεχθεί την ψυχή του; Δήλον ότι Θεού το έργον μέσα στην καρδιά του.

Ένας άλλος καρπός ήταν ο ειδωλολάτρης εκατόνταρχος, ο οποίος βλέποντας τον Χριστό να κράζει: «Πάτερ, εις χείράς σου παρατίθεμαι το πνεύμά μου»[32], μεταστράφηκε και ομολόγησε: «Αληθώς ο άνθρωπος ούτος Υιός ήν Θεού»[33]. Επίσης, οι μαθητές που τρομαγμένοι από τα φοβερά γεγονότα εγκατέλειψαν τον Κύριο και διασκορπίσθηκαν, αμέσως συνάχθηκαν και πάλι γύρω από το κενό μνήμα. Ο Ιωσήφ, που ως τότε φοβόταν να ομολογήσει την πίστη του και το ότι ήταν μαθητής του Χριστού, ξαφνικά απέκτησε τέτοια τόλμη, ώστε να παρουσιασθεί μπροστά στον Πιλάτο για να του ζητήσει το νεκρό Σώμα αυτού του Ξένου, του Χριστού.

Βεβαίως, ο μεγαλύτερος καρπός του Σταυρού ήταν η έλευση του Αγίου Πνεύματος, που εκχύθηκε άφθονα στο πρόσωπο της γης και εγκαινίσθηκε στις καρδιές των πιστών.

Ποιος θα ήταν άραγε ικανός να αριθμήσει τους καρπούς του Σταυρού στους αιώνες που ακολούθησαν;

Το μυστήριο του Σταυρού και των καρπών που φέρει ενεργείται αδιάλειπτα στους μακρούς αιώνες της χριστιανοσύνης, και θα ενεργείται ως το τέλος του κόσμου. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, όσο εγγίζουν τα έσχατα, να ενεργείται το  μυστήριο αυτό με περισσότερη δύναμη. Οι διωγμοί θα είναι μεγαλύτεροι, οι πειρασμοί θα βάλλουν από παντού, οι συνθήκες ολοένα θα γίνονται χαλεπότερες, οι εχθροί του Σταυρού θα είναι μοχθηρότεροι. Ωστόσο, και η χάρη που αναβλύζει από τον Σταυρό θα υπεραφθονεί «έτι και έτι».

Δεν είναι τυχαίο ότι στην Αποκάλυψη περιγράφεται μια σκηνή που ομοιάζει πολύ με την εορτή της Κυριακής των Βαΐων. Ο ευαγγελιστής Ιωάννης βλέπει τις ψυχές των δικαίων ως αναρίθμητο όχλο από όλες τις φυλές της γης, συναθροισμένο μπροστά στον θρόνο του Ἀρνίου-Χριστοῦ, ενδεδυμένο λευκά ιμάτια να βαστάζει στα χέρια κλαδιά φοινίκων και να κράζει: «Η σωτηρία τω Θεώ ημών τω καθημένω επί του θρόνου και τω αρνίω»[34]. Ενώ την ίδια ώρα οι ισχυροί της γης και οι σοφοί του κόσμου τούτου, έντρομοι από τα φοβερά σημεία και τις συμφορές, «λέγουσι τοις όρεσι και ταις πέτραις· πέσατε εφ’ ημάς και κρύψατε ημάς από προσώπου του καθημένου επί του θρόνου και από της οργής του αρνίου»[35].

Στην ερώτηση του Ιωάννη, ποιοι είναι αυτοί που φορούν λευκούς χιτώνες και από που ήλθαν, δόθηκε η απάντηση: «Ούτοί εισιν οι ερχόμενοι εκ της θλίψεως της μεγάλης, και έπλυναν τας στολάς αυτών και ελεύκαναν αυτάς εν τω αίματι του αρνίου»[36]. Ποια είναι άραγε αυτή η μεγάλη θλίψη; Η θλίψη η μεγάλη συνίσταται στον αγώνα τηρήσεως των εντολών του Χριστού μέσα σε αυτόν τον πεπτωκότα κόσμο. Όσοι συνέχονται να τηρήσουν την εντολή «άσπιλον, ανεπίληπτον, μέχρι της επιφανείας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού»[37], αναπόφευκτα πάσχουν σε αυτή τη ζωή. Αυτοί είναι «οι ακολουθούντες τω Αρνίω όπου αν υπάγη. Ούτοι ηγοράσθησαν από των ανθρώπων απαρχή τω Θεώ και τω Αρνίω»[38]. Αυτοί βάδισαν την οδό του Χριστού και «ουκ ηγάπησαν την ψυχήν αυτών άχρι θανάτου»[39].

Στην Παλαιά Διαθήκη υποδέχονταν τους βασιλείς με κλάδους φοινίκων και βάϊα. Με κλάδους και βάϊα αποδίδουν και οι πιστοί δόξα και τιμή στον αιώνιο Βασιλέα, τον Χριστό. Οι ψυχές των δικαίων λεύκαναν τον χιτώνα τους στο Αίμα του Αρνίου, διότι μόνο με το Αίμα του Χριστού θα μπορούσε η ανθρωπότητα να λευκάνει πάλι τον ιματισμό της ψυχής της. Ακόμη και αν βρίσκονταν άνθρωποι πρόθυμοι να προσφέρουν τον εαυτό τους ολοκαύτωμα στον Θεό, η θυσία τους δεν θα ήταν καθαρή, διότι οι ίδιοι έφεραν μέσα τους τον μολυσμό της αμαρτίας. Η θυσία του Χριστού όμως ήταν τέλεια ευχαριστία προς τον Θεό Πατέρα, διότι ο ίδιος ο Κύριος ήταν αναμάρτητος.

Ο Ησαΐας είδε προφητικά τον Χριστό ως μια πληγή, στην οποία δεν ήταν καν δυνατόν να βάλει κάποιος επίδεσμο: «Από ποδών έως κεφαλής ουκ έστιν εν αυτώ ολοκληρία, ούτε τραύμα ούτε μώλωψ ούτε πληγή φλεγμαίνουσα· ουκ εστι μάλαγμα επιθείναι ούτε έλαιον ούτε καταδέσμους[40]». Ο Κύριος έγινε για εμάς «ανήρ οδυνών» και «πάσχων δούλος». «Έκαστον μέλος της αγίας Αυτού σαρκός, ατιμίαν δι’ ημάς υπέμεινε»[41].

Τα τροπάρια της Εκκλησίας κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα περιγράφουν τι υπέμεινε το Σώμα του Κυρίου. Ποια ανθρώπινη γλώσσα όμως θα μπορούσε να περιγράψει την καρδιά του Χριστού; Ποιος ανθρώπινος νους θα τολμούσε να εισέλθει στα άδυτα, στα Άγια των Αγίων, και να αντικρίσει τι διαδραματίζονταν στην άμωμη καρδιά του Κυρίου την ώρα του Πάθους και του Σταυρού;

Στη Γραφή και στην υμνολογία μας δίδεται η ευκαιρία να προσεγγίσουμε, έστω και λίγο, την κατάσταση του Κυρίου κατά την ώρα του Πάθους. Στα Ευαγγέλια δεν δίδεται αναλυτική περιγραφή. Αναφέρονται όμως τα βασικά γεγονότα κατά τη σταύρωση· ότι ο Κύριος δίψασε, τα λόγια που είπε, πως παρέδωσε το Πνεύμα Του, το σκότος και τα φοβερά σημεία που ακολούθησαν. Εντούτοις, στον εικοστό πρώτο ψαλμό του Δαβίδ, που είναι μεσσιανικός και αναφέρεται στα Πάθη του Χριστού, γίνεται νύξη στην κατάσταση της αγίας ψυχής Του. «Εγώ ειμι σκώληξ και ουκ άνθρωπος… Εγενήθη η καρδία μου ωσεί κηρός τηκόμενος εν μέσω της κοιλίας μου»[42].

Ο Χριστός έφερε τη γνώση του Θεοῦ-Πατέρα αναφαίρετη μέσα Του, ακόμη και στο έσχατο Πάθος, γι’ αυτό και ομολογούσε στους μαθητές: «Έρχεται ώρα… ίνα σκορπισθήτε έκαστος εις τα ίδια και εμέ μόνον αφήτε· και ουκ ειμί μόνος, ότι ο Πατήρ μετ’ εμού εστι»[43]. Γνώριζε ότι εκπλήρωνε το θέλημα του Πατέρα. Εντούτοις η κένωσή Του ήταν τέλεια. Έφθασε το ύστατο σημείο, όταν κρεμάμενος στον Σταυρό έκραξε: «Θεέ μου Θεέ μου, ινατί με εγκατέλιπες;»[44].

Η εγκατάλειψη αυτή του Χριστού ήταν πραγματική και την υπέμεινε στον δικό μας τόπο. Γι’ αυτό και κανένας άλλος σταυρός γηγενούς δεν μπορεί να συγκριθεί με τον δικό Του Σταυρό. Ο άγιος Σωφρόνιος αναφέρει ότι ο ανθρώπινος νους αδυνατεί να συλλάβει τι εννοούσε ο Χριστός όταν είπε, «Τετέλεσται», ούτε μπορεί να προχωρήσει πέρα από αυτό[45][46]. Ωστόσο, από τους βίους των Αγίων γνωρίζουμε ότι, συχνά η θεοεγκατάλειψη έρχεται σε περιόδους άκρας εντάσεως για την τήρηση των εντολών, γι’ αυτό και όποιος την υπομένει, τη βιώνει ως πικρό ποτήριον και αληθινή σταύρωση.

Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο με σκοπό τη σωτηρία όλου του Αδάμ. Είναι πολύ  χαρακτηριστικό ότι τα δυο τελευταία γεγονότα πριν το Πάθος, που, τρόπον τινα, ο Κύριος πήρε μαζί Του όταν πορευόταν στον Γολγοθά, ήταν η ανάσταση του Λαζάρου και η μεταστροφή της πόρνης που άλειψε με μύρο τα πόδια Του,  δηλαδή ο σωματικός θάνατος του ανθρώπου, που είναι συνέπεια της αμαρτίας, και ο ψυχικός θάνατος που επιφέρει ο ανήθικος βιος. Με τον Αδάμ παγγενή στην καρδιά Του ο Κύριος ανέβηκε στον Σταυρό· με όλον τον Αδάμ κατέβηκε στον άδη· με όλον τον Αδάμ αναστήθηκε και αναλήφθηκε στους ουρανούς.

Η ανάσταση του Λαζάρου είναι προφητεία, τύπος και σύμβολο της Κοινής Αναστάσεως την έσχατη ημέρα, όπως και η θριαμβευτική είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα είναι τύπος της δεύτερης και ένδοξης επιφάνειας του Κυρίου Ιησού.

Όπως ο Χριστός εισήλθε στην Ιερουσαλήμ πράος, ταπεινός, δίκαιος και σώζων, έτσι εισέρχεται και στη ζωή μας «άνευ παρατηρήσεως»·  χωρίς να εκφοβίζει ή να παραβιάζει την ελευθερία μας. Ποιος όμως έχει καθαρή καρδιά, ώστε με την παρρησία ενός αθώου παιδιού να Τον συναντήσει λέγοντας: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»; Αν ελέγξουμε τη ζωή μας, διαπιστώνουμε ότι έχουμε προσφέρει στον Κύριο «ποτήριον πικρόν», ποτήριο ανυπακοής, αχαριστίας, αμέλειας, αποστασίας.

Ωστόσο, ακόμη και αν αυτή η διαπίστωση είναι η αλήθεια, δεν πρέπει να απελπισθούμε. Οφείλουμε πάντοτε να θυμόμαστε το παράδειγμα του μεγάλου Πέτρου. Η πτώση του Πέτρου όταν αρνήθηκε τον Διδάσκαλο, ήταν φοβερή, αλλά δεν παραδόθηκε στην απόγνωση. «Εξελθών έξω έκλαυσε πικρώς»[46]. Και ποτέ πριν δεν ήταν εγγύτερα στον Κύριο, όσο μετά από αυτά τα πικρά δάκρυα. Προηγουμένως υπήρχε πάντοτε κάτι που τον χώριζε από τον Διδάσκαλο. Όταν για παράδειγμα είπε: «Ει και πάντες σκανδαλισθήσονται, αλλ’ ουκ εγώ»[47], αυτό το «εγώ» υψώθηκε ως εμπόδιο ανάμεσα στον Χριστό και σε αυτόν.

Δεν αρκεί να κρατάμε βάϊα στα χέρια και να ψάλλουμε τους ύμνους της Εκκλησίας. Ο τρόπος για να γίνουμε και εμείς σύγχρονοι των αιωνίων αυτών γεγονότων είναι τα πικρά μας δάκρυα, που θα μας ενώσουν με Εκείνον που ήπιε πικρό Ποτήριον για χάρη μας. Αν προσφέρουμε πικρά δάκρυα, τότε όλοι οι πειρασμοί και οι δοκιμασίες μας γίνονται για εμάς ευκαιρίες επιστροφής στο ρεύμα του θειου θελήματος, διότι στην αγαθότητά Του ο Κύριος δέχεται την έμπονη μετάνοιά μας και κάνει ενεργό το μυστήριο του Σταυρού στη ζωή μας. Τα δάκρυα κατ’ αυτόν τον τρόπο μετατρέπονται στο ένδυμα, που θα μας επιτρέψει την είσοδο στον Νυμφώνα Χριστού.

Εισερχόμαστε στην Αγία Εβδομάδα με την ταπεινή ικεσία να έλθει ο Νυμφίος Χριστός και να οικοδομήσει το σκήνωμά Του στην καρδιά μας. Και αν υστερούμε στην αγάπη μας προς Αυτόν και ντρεπόμαστε  να αναφωνήσουμε τον θριαμβευτικό ύμνο, «ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος», μπορούμε τουλάχιστον ταπεινά να ομολογήσουμε: «Ευλογημένος ει, Κύριε, ο ελθών εις τον κόσμον αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτός ειμι εγώ».

[1]. Φιλιπ. 4,5-6.

[2]. Βλ. Εβρ. 12,28.

[3]. Βλ. Ησ.53,8.

[4]. Βλ. Ρωμ. 12,21.

[5]. Βλ. Άσμα8,6.

[6]. Βλ. Φιλιπ. 4,6.

[7]. Φιλιπ. 4,8.

[8]. Βλ. Μάρκ. 9,1.

[9]. Λουκ. 22,53.

[10]. Ιωάν. 3,16.

[11]. Ματθ. 27,24.

[12]. Πρβλ. Ιωάν. 18,31.

[13]. Λουκ. 23,34.

[14]. Ιώβ 1,12.

[15]. Ιωάν. 17,19.

[16]. Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ΄: «Περί της κατά σάρκα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού οικονομίας», Γρηγορίου του Παλαμά 1-3, Συγγράμματα, τόμ. Στ΄, έκδ. Βασ. Ψευτογκά, Θεσσαλονίκη 2015, σσ. 182-183.

[17]. Πρβλ. Ησ. 7,16.

[18]. Ιωάν. 14,30.

[19]. Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ’: «Περί της κατά σάρκα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού οικονομίας», ὅ.π., σ. 194.

[20]. Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ’: «Περί της κατά σάρκα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού οικονομίας», Γρηγορίου του Παλαμά 26, ὅ.π. σ. 196.

[21]. Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ΄: «Περί της κατά σάρκα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού οικονομίας», Γρηγορίου του Παλαμά 30, ὅ.π. σ. 198.

[22]. Ψαλμ. 84,11-12.

[23]. Βλ. Α’ Ιωάν. 5,19.

[24]. Βλ. Φιλιπ. 4, 7.

[25]. Βλ. Ζαχ. 9,9· Ιωάν. 12,15.

[26]. Α’ Ιωάν. 4,18.

[27]. Γρηγορίου Παλαμά, Ομιλία ΙΣΤ΄: «Περί της κατά σάρκα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού οικονομίας», Γρηγορίου του Παλαμά 17, ὅ.π., σ. 191.

[28]. Ψαλμ. 39,8-9· Εβρ. 10,7.

[29]. Ιωάν. 12,24.

[30]. Λουκ. 23,41.

[31]. Λουκ. 23,42.

[32]. Λουκ. 23,46.

[33]. Μάρκ. 15,39.

[34]. Βλ. Αποκ. 7,9-10.

[35]. Αποκ. 6,16.

[36]. Αποκ. 7,14.

[37]. Βλ. Α’ Τιμ. 6,14.

[38]. Αποκ. 14,4.

[39]. Αποκ. 12,11.

[40]. Ησ. 1,6.

[41]. Όρθρος Μεγάλης Παρασκευής, Αίνοι, στιχηρά ιδιόμελα.

[42]. Ψαλμ. 21, 7· 21,15.

[43]. Ιωάν. 16,32.

[44]. Ματθ. 27,46.

[45]. Βλ. Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστι, σσ. 170-171, 330-331, 351.

[46]. Ματθ. 26,75.

[47]. Μάρκ. 14,29.

Σάββατο 8 Απριλίου 2023

  ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2023 – ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ.

Σταυροαναστάσιμη πορεία

«Ευλογημένος ο ερχόμενος»(Ιωάν. ιβ΄ 1-18)  (Φιλιπ. δ’ 4-9)

  Κυριακή των Βαΐων σήμερα και θυμούμαστε το μεγάλο γεγονός της εισόδου του Κυρίου μας στα Ιεροσόλυμα. Πράγματι είχε λαμπρό και μεγαλοπρεπή χαρακτήρα.  Εξόχως, η υμνολογία της Εκκλησίας μας εμπεριέχει το βασιλικό και θριαμβευτικό στοιχείο, το οποίο αναδύεται εναργώς μέσα από το πλούσιο περιεχόμενό της.  Αλλά και το ευαγγελικό ανάγνωσμα της ημέρας εμφανίζει τον Βασιλέα των βασιλέων να εισέρχεται στην αγία πόλη σε μια πορεία κατάργησης του θανάτου και ανάδειξης του λαμπροφόρου μηνύματος της Αναστάσεως.  Στην πορεία αυτή τα όπλα της νίκης και του θριάμβου είναι «τα πάθη τα σεπτά», ο  Σταυρός και η Ανάσταση. 

Ωσαννά…

 Μεγάλο ήταν το πλήθος που σ’ ένα πρωτοφανή συνωστισμό υποδέχθηκε τον Κύριο κατά τη θριαμβευτική είσοδό του στα Ιεροσόλυμα.  Ξέσπασε σ’ ένα παραλήρημα ενθουσιασμού και κατέφυγε σε ζητωκραυγές, με τις οποίες, σύμφωνα με την περιγραφή,  «εσείσθη πάσα η πόλις». Με τα κλαδιά των βαΐων στα χέρια ακουγόταν το «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο Βασιλεύς του Ισραήλ». 

 Ωστόσο, ανάμεσα στο πλήθος βρίσκονταν και εκείνοι που καραδοκούσαν και μεθόδευαν  την καταδίκη του αληθινού Βασιλέα.  Γι’ αυτό και ο Χριστός δεν ενθουσιάζεται από τις επευφημίες του πλήθους.  Βλέπει πίσω από τη σημερινή δόξα την αυριανή εγκατάλειψη και είναι έτοιμος να ακούσει μετά το «ωσαννά» το «άρον άρον σταύρωσον αυτόν». 

Επί πώλον όνου

 Ο Χριστός, βέβαια, δεν είναι οποιοσδήποτε κοσμικός βασιλέας, αλλά ο αληθινός Βασιλιάς.  Δεν εισέρχεται στα Ιεροσόλυμα για να δρέψει δάφνες τιμών και δόξας, όπως τις αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι, αλλά «του παθείν αγαθότητι». Ακριβώς, το Πάθος και ο θάνατος του σαρκωθέντος Θεού είναι η φανέρωση της δόξας και της κυριότητας του. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος «δια τούτο αυτόν βασιλέα καλώ, επειδή βλέπω αυτόν σταυρούμενον.  Βασιλέως γαρ εστι το υπέρ των αρχομένων αποθνήσκειν». 

 Είναι όντος αξιοθαύμαστο το γεγονός ότι ο Χριστός ως βασιλιάς δεν ενδύεται με διακριτικά εξουσίας αλλά έρχεται «καθήμενος επί πώλον όνου». Το πουλάρι είναι η εικόνα της ειρήνης σε αντίθεση με το άλογο που παραπέμπει στην έννοια του πολέμου.  Η ειρήνη που μας φέρνει ο Χριστός είναι η προσφορά του εαυτού του.  Και αυτό γιατί ειρήνευσε πραγματικά τον άνθρωπο όταν τον ένωσε με την κοινωνία της αγάπης και της ζωής του Θεού.  Ο Χριστός, βέβαια, δεν μένει στις ζητωκραυγές και τις επευφημίες, αλλά προχωρεί για να θυσιάσει τον εαυτό του «υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας».  Είναι εδώ που βρίσκεται και το βαθύτερο νόημα των γεγονότων που η Εκκλησία μας προσκαλεί να βιώσουμε με την είσοδο της Μεγάλης Εβδομάδας. 

 Να ακολουθήσουμε δηλαδή τον Κύριο της δόξης και να ζήσουμε το Πάθος και την Ανάστασή του σε μια προοπτική που μας αναδεικνύει πραγματικά μέλη του Σώματός του, της Εκκλησίας Του, μέσα στην αγάπη της οποίας μπορούμε να ατενίζουμε τα πάντα στη φωτοχυσία της Ανάστασης που ετοιμαζόμαστε να γιορτάσουμε με τον πιο λαμπρό τρόπο.  

Αγαπητοί αδελφοί, εισερχόμαστε από σήμερα στην Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα. Η Εκκλησία ανοίγει και πάλιν τις αγκάλες της για να μας προσκαλέσει να συνοδοιπορήσουμε με τον Χριστό που βαδίζει προς το Πάθος και την Ανάσταση.  Αυτή η θεία πρόσκληση ξεδιπλώνεται μέσα από τις ιερές ακολουθίες, την κατανυκτική υμνολογία αλλά και τα τόσο ψυχωφελή αναγνώσματα. 

 Μάς παρακινεί να υποδεχθούμε και εμείς τον ερχόμενο Βασιλέα: «Εξέλθετε έθνη, εξέλθετε και λαοί και θεάσασθε σήμερον, τον Βασιλέα των ουρανών ως επί θρόνου υψηλού, επί πώλου ευτελούς, την Ιερουσαλήμ προσεπιβαίνοντα».

 Ιδιαίτερα τώρα με τα τραγικά γεγονότα που βιώνει ο κόσμος από πολεμικές συγκρούσεις, πανδημίες και λογής κρίσεις, οικονομικές και άλλες, ακόμα πιο πολύ ο άνθρωπος καλείται να συνοδοιπορήσει στο Πάθος του Κυρίου. Μόνο μέσα απ’ αυτή την ευλογημένη συνοδοιπορία, ο τρομαγμένος σήμερα άνθρωπος, μπορεί να καταξιωθεί σε αναστάσιμες ενατενίσεις και τροχιές.

 Η βεβαιότητα της Ανάστασης, σ’ αυτή την προοπτική, ξεπερνά τις όποιες αδυναμίες και πτώσεις του κόσμου και δίνει το πιο ισχυρό μήνυμα πίστης και ελπίδας. Ας επιχειρήσουμε να το εγκολπωθούμε για να γίνει βίωμα και εμπειρία μας. Γένοιτο.

Χριστάκης Ευσταθίου,

Θεολόγος





 

Κυριακή τῶν Βαΐων 

Εὐαγγελικὸ  καί Ἀποστολικὸ 

  Ἀνάγνωσμα

 Κυριακῆς 9 Ἀπριλίου 2023



Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 9 Ἀπριλίου 2023, των Βαΐων (Ἰωάν. ιβ΄ 1-18)

Πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος ὁ τεθνηκώς, ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν. ἐποίησαν οὖν αὐτῷ δεῖπνον ἐκεῖ, καὶ ἡ Μάρθα διηκόνει ὁ δὲ Λάζαρος εἷς ἦν τῶν ἀνακειμένων σὺν αὐτῷ. ἡ οὖν Μαρία, λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου, ἤλειψε τοὺς πόδας τοῦ ᾿Ιησοῦ καὶ ἐξέμαξε ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου. λέγει οὖν εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ᾿Ιούδας Σίμωνος ᾿Ισκαριώτης, ὁ μέλλων αὐτὸν παραδιδόναι διατί τοῦτο τὸ μύρον οὐκ ἐπράθη τριακοσίων δηναρίων καὶ ἐδόθη πτωχοῖς; εἶπε δὲ τοῦτο οὐχ ὅτι περὶ τῶν πτωχῶν ἔμελεν αὐτῷ, ἀλλ’ ὅτι κλέπτης ἦν, καὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχε καὶ τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν. εἶπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς ἄφες αὐτήν, εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμοῦ μου τετήρηκεν αὐτό. τοὺς πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔχετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε. ῎Εγνω οὖν ὄχλος πολὺς ἐκ τῶν ᾿Ιουδαίων ὅτι ἐκεῖ ἐστι, καὶ ἦλθον οὐ διὰ τὸν ᾿Ιησοῦν μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἴδωσιν ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν. ἐβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν, ὅτι πολλοὶ δι᾿ αὐτὸν ὑπῆγον τῶν ᾿Ιουδαίων καὶ ἐπίστευον εἰς τὸν ᾿Ιησοῦν. Τῇ ἐπαύριον ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτήν, ἀκούσαντες ὅτι ἔρχεται ᾿Ιησοῦς εἰς ῾Ιεροσόλυμα, ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτῷ, καὶ ἔκραζον ὡσαννά, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ. εὑρὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ὀνάριον ἐκάθισεν ἐπ᾿ αὐτό, καθώς ἐστι γεγραμμένον μὴ φοβοῦ, θύγατερ Σιών ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεται καθήμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου. Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρῶτον, ἀλλ᾿ ὅτε ἐδοξάσθη ὁ ᾿Ιησοῦς, τότε ἐμνήσθησαν ὅτι ταῦτα ἦν ἐπ’ αὐτῷ γεγραμμένα, καὶ ταῦτα ἐποίησαν αὐτῷ. ᾿Εμαρτύρει οὖν ὁ ὄχλος ὁ ὢν μετ᾿ αὐτοῦ ὅτε τὸν Λάζαρον ἐφώνησεν ἐκ τοῦ μνημείου καὶ ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν. διὰ τοῦτο καὶ ὑπήντησεν αὐτῷ ὁ ὄχλος, ὅτι ἤκουσαν τοῦτο αὐτὸν πεποιηκέναι τὸ σημεῖον.

 

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ

«Ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεται καθήμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου»

Κυριακὴ τῶν Βαΐων. Ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσέρχεται στὰ Ἱεροσόλυμα, ὅπου πλῆθος ἀνθρώπων Τὸν ὑποδέχεται μὲ ἐνθουσιασμό, κρατώντας κλαδιὰ ἀπὸ φοινικιὲς καὶ φωνάζοντας: Δόξα σ᾿ Αὐτὸν ποὺ ὑποδεχόμαστε. Εὐλογημένος νὰ εἶναι Αὐτὸς ποὺ ἔρχεται ἀπεσταλμένος ἀπὸ τὸν Κύριο. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἔνδοξος Βασιλιὰς τοῦ Ἰσραὴλ ποὺ τόσο καιρὸ περιμέναμε.

Ὁ Κύριος ὅμως δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὶς ἐπευφημίες. Εἰσέρχεται στὴν πόλη ταπεινά, καθισμένος πάνω σ᾿ ἕνα που­λάρι, ὅπως τὸ εἶχε προφητεύσει αἰῶ­νες πρὶν ὁ προφήτης Ζαχαρίας: Μὴ φοβᾶσαι, Ἱερουσαλήμ, κόρη τοῦ ὄρους Σιών. Ὁ Βασιλιάς σου ἔρχεται καθισμένος πάνω σ᾿ ἕνα γαϊδουράκι. Βασιλιὰ προσδοκοῦσαν οἱ Ἰουδαῖοι. Ἀλλὰ ὁ Βασιλιὰς ποὺ ὑποδέχθηκαν, ἦταν ἀλλιώτικος. Δὲν ἔμοιαζε μὲ κανέναν ἄλλο βασιλιὰ αὐτοῦ τοῦ κόσμου.
Ἀλήθεια, σὲ τί διαφέρει ὁ Κύριος ὡς Βασιλιὰς ἀπὸ τοὺς ἐπίγειους βασιλεῖς καὶ πῶς θὰ γίνουμε ὑπήκοοί του; Σ᾿ αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα ἂς ἑστιάσουμε τὴν προσοχή μας.

1. Ἕνας ἀλλιώτικος Βασιλιὰς

Κατὰ τὴ θεία Γέννησή του ἦλθαν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Ἀνατολῆς οἱ Μάγοι γιὰ νὰ προσκυνήσουν τὸν «τεχθέντα βασιλέα τῶν Ἰουδαίων». Τί παράδοξο ὅμως! Δὲν Τὸν βρῆκαν νὰ ἀνακλίνεται σὲ κάποιο ἀνάκτορο, σὲ κάποιο παλάτι βασιλικό. Τοῦ πρόσφεραν ὡστόσο χρυσό, ὅπως πρόσφεραν στοὺς βασιλεῖς, καὶ Τὸν προσκύνησαν ἀναγνωρίζοντας μὲ τὸν φωτισμὸ τοῦ Θεοῦ ὅτι ἡ βασιλεία του δὲν εἶναι ὑλικὴ καὶ ἐπίγεια, ἀλλὰ πνευματικὴ καὶ οὐράνια. Τὸ διακήρυξε ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ἐνώπιον τοῦ Πιλάτου: «Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου» (Ἰω. ιη΄ 36). Δὲν μοιάζει μὲ τὴ βασιλεία κανενὸς ἄλλου κοσμικοῦ ἄρχοντα ἡ βασιλεία μου.

Γι᾿ αὐτὸ κατὰ τὴν εἴσοδό του σήμερα στὰ Ἱεροσόλυμα δὲν φορεῖ πορφυ­ρὸ μανδύα, ἀλλὰ φτωχικὰ ἐνδύματα. Οὔτε εἶναι καθισμένος σὲ χρυσοστόλιστη ἅμαξα, ἀλλὰ σὲ ἕνα ταπεινὸ ὑποζύγιο. Τὸ βλέμμα του δὲν ἐκφράζει τὴν ἀλαζονεία τοῦ κατακτητῆ. Δὲν ἐπιβάλλεται ἄλλωστε μὲ τὴ βία ὁ Βασιλιὰς καὶ Κύριός μας, μὲ ὅπλα καὶ ἀπειλές, ἀλλὰ ἐλεύθερα ἐπιλέγεται ἀπὸ τὶς καρδιὲς τῶν ἀνθρώπων. Αὐτὲς κυβερνᾶ.

Σὲ ἀντίθεση μάλιστα μὲ τοὺς ἐπίγειους βασιλεῖς, ποὺ εἶναι θνητοὶ καὶ ἔχουν προσωρινὴ ἐξουσία, ὁ Χριστὸς εἶναι αἰώνιος Βασιλιάς. «Τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος» (Λουκ. α΄ 33), πληροφόρησε ὁ ἀρχάγγελος Γαβριὴλ τὴ Θεοτόκο κατὰ τὸν Εὐαγγελισμό της. Ἡ βασιλεία του δηλαδὴ θὰ εἶναι ἄληκτη, ἀτελεύτητη, αἰώνια.

Ὁ Κύριός μας συνεπῶς εἶναι πνευματικὸς Βασιλιάς, ποὺ ἐπιλέγεται ἐλεύθερα ἀπὸ τὶς ἀνθρώπινες καρδιές, ἡ δὲ βασιλεία του εἶναι αἰώνια καὶ παντοτινή.

Πῶς ὅμως θὰ γίνουμε ὑπήκοοί του;

2. Δικοί του ὑπήκοοι

Ἔχουμε γίνει δικοί του ὑπήκοοι ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ βαπτισθήκαμε καὶ γίνα­­με μέλη τῆς ἁγίας του Ἐκκλησίας. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως μόνο αὐτό. Καθημερινὰ ὀ­φείλουμε νὰ ἐπιβεβαιώνουμε στὴν πρά­ξη ὅτι ἀνήκουμε σ᾿ Ἐκεῖνον. Νὰ συμμορφωνόμαστε δηλαδὴ μὲ τὸν δικό του Νόμο, μὲ τὸ δικό του θέλημα. «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι Κύριε Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾿ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς» (Ματθ. ζ΄ 21), τόνισε ὁ Χριστός. Δηλαδή, στὴ βασιλεία μου δὲν θὰ εἰσέλθει ὅποιος μὲ ὀνομάζει Κύριο, ἀλλὰ ἐκεῖνος ποὺ ἐφαρμόζει τὸ θέλημα τοῦ οὐράνιου Πατέρα μου.

Πρέπει νὰ ἐφαρμόζουμε ἑπομένως τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ. Νὰ ἔχουμε διαρκὴ σύνδεσμο μὲ τὸν Κύριό μας. Νὰ Τοῦ προσφέρουμε ὡς θρόνο λαμπρὸ τὴν καρδιά μας. Ἐκεῖνος νὰ κατοικεῖ σ᾿ αὐτὴν καὶ νὰ κυβερνᾶ τὴ ζωή μας, τὶς σκέψεις, τὶς πράξεις, τὶς ἐπιθυμίες, τὰ λόγια καὶ τὰ συναισθήματά μας. Ἐκεῖνος νὰ μᾶς κατευθύνει ἐξ ὁλοκλήρου. Νὰ εἴμαστε δὲ ζωντανὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας μας, ποὺ εἶναι ἡ ἐπίγεια βασιλεία τοῦ Κυρίου.

Τότε ὁ Κύριος θὰ μᾶς χαρίσει καὶ τὴν οὐράνια βασιλεία του· τὴν αἰώνια ζωὴ κοντά Του. Θὰ μᾶς καταστήσει συμβα­σιλεῖς του. Ἐνῶ τοὺς ἐπίγειους βασιλεῖς τοὺς ἀνεβάζουν οἱ ἄνθρωποι στὸν θρόνο, ὁ οὐράνιος Βασιλιάς μας ­κάνει τὸ ἀντίθετο. Ἐκεῖνος ἀνεβάζει τοὺς ἀνθρώπους στὸν δικό του βασιλικὸ θρόνο, τονίζει ὁ ἱερὸς Αὐγουστίνος (Παν. Τρεμ­πέλα, Δογματική, τ. Β΄, 193). Οἱ ὑπήκοοι τοῦ Βασιλιᾶ μας Ἰησοῦ Χριστοῦ γί­νονται κι αὐτοὶ βασιλεῖς, κληρονόμοι τῆς οὐράνιας βασιλείας του.

Σὲ λίγες ἡμέρες θὰ ἀντικρίσουμε τὸν Κύριό μας νὰ Τὸν ἔχουν ἐνδύσει περιπαικτικὰ μὲ «χλαμύδα κοκκίνην». Ἀντὶ γιὰ σκῆπτρο βασιλικὸ θὰ Τὸν δοῦμε νὰ κρατεῖ «κάλαμον». Ἀντὶ γιὰ στέμμα πολύτιμων λίθων νὰ φορεῖ ἀκάνθινο στεφάνι. Θὰ Τὸν ἀντικρίσουμε Ἐσταυρωμένο, ἐνῶ πάνω στὸν Τίμιο Σταυρό του θὰ ἐπιγράφεται: «Ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης». Αὐτὴ εἶναι ἡ δόξα τοῦ Βασιλιᾶ μας: ἡ ἀγάπη του, ἡ θυσία του γιὰ τοὺς ἀνθρώπους. Ἐνώπιόν Του ἂς γονατίσουμε τὶς ἡμέρες αὐτές, γιὰ νὰ Τοῦ ἀπευθύνουμε καὶ τὸ δικό μας «ὡσαννὰ» καὶ νὰ Τὸν ἀνακηρύξουμε ὡς τὸν μοναδικὸ Βασιλιὰ τῆς καρδιᾶς μας.


Ἀποστολικὸ Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς 9 Ἀπριλίου 2023, Τῶν Βαΐων (Φιλιπ. δ΄ 4-9)

4 Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε· πάλιν ἐρῶ, χαίρετε. 5 τὸ ἐπιεικὲς ὑμῶν γνωσθήτω πᾶσιν ἀνθρώποις. ὁ Κύριος ἐγγύς. 6 μηδὲν μεριμνᾶτε, ἀλλ’ ἐν παντὶ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει μετὰ εὐχαριστίας τὰ αἰτήματα ὑμῶν γνωριζέσθω πρὸς τὸν Θεόν. 7 καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τὰς καρδίας ὑμῶν καὶ τὰ νοήματα ὑμῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. 8 Τὸ λοιπόν, ἀδελφοί, ὅσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα, εἴ τις ἀρετὴ καὶ εἴ τις ἔπαινος, ταῦτα λογίζεσθε· 9 ἃ καὶ ἐμάθετε καὶ παρελάβετε καὶ ἠκούσατε καὶ εἴδετε ἐν ἐμοί, ταῦτα πράσσετε· καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μεθ’ ὑμῶν.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ Π. Ν. ΤΡΕΜΠΕΛΑ

4 Νά χαίρεστε πάντοτε μέ τή χαρά πού προέρχεται ἀπό τήν ἕνωση καί τήν κοινωνία μας μέ τόν Κύριο. Πάλι θά πῶ, νά χαίρεστε. 5 Ἡ ἐπιείκειά σας καί ἡ ὑποχωρητικότητά σας ἄς γίνει γνωστή σ’ ὅλους τούς ἀνθρώπους, καί σ’ αὐτούς ἀκόμη τούς ἀπίστους. Ὁ Κύριος πλησιάζει νά ἔλθει, καί αὐτός θά ἀποδώσει στόν καθένα ὅ,τι τοῦ ἀνήκει. 6 Μήν κυριεύεστε ἀπό ἀγωνιώδη φροντίδα γιά τίποτε, ἀλλά γιά κάθε τι πού σᾶς παρουσιάζεται, νά κάνετε γνωστά τά αἰτήματά σας στό Θεό μέ τήν προσευχή καί τή δέηση, οἱ ὁποῖες πρέπει νά συνοδεύονται καί μέ εὐχαριστία γιά ὅσα ὁ Θεός μᾶς ἔδωσε. 7 Κι ἔτσι, ὅταν διώχνετε κάθε μέριμνα καί ἐμπιστεύεστε τόν ἑαυτό σας στή θεία Πρόνοια, ἡ εἰρήνη πού ἔχει ὁ Θεός καί τή μεταδίδει στούς δικούς του, τῆς ὁποίας τήν τελειότητα δέν μπορεῖ νά νιώσει κανένας νοῦς, εἴτε ἀνθρώπινος εἴτε ἀγγελικός, θά φρουρήσει τίς καρδιές σας καί τίς σκέψεις σας, ἐφόσον μένετε ἑνωμένοι μέ τόν Ἰησοῦ Χριστό. 8 Καί τώρα ἀπομένει, ἀδελφοί μου, νά σᾶς ἀπευθύνω καί μία ἄλλη προτροπή: Ὅσα εἶναι ἀληθινά, ὅσα εἶναι σεμνά καί σεβαστά, ὅσα εἶναι δίκαια, ὅσα εἶναι ἀμόλυντα καί ἁγνά, ὅσα εἶναι προσφιλή στό Θεό καί στούς καλούς ἀνθρώπους, ὅσα ἔχουν καλή φήμη, καθώς καί ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀρετή καί ὁποιοδήποτε καλό ἔργο πού εἶναι ἄξιο ἐπαίνου, αὐτά νά συλλογίζεστε καί νά προσέχετε, γιά νά τά ἐφαρμόζετε καί στή ζωή σας. 9 Αὐτά πού μάθατε καί παραλάβατε καί ἀκούσατε μέ τήν προφορική διδασκαλία μου, καθώς καί αὐτά πού εἴδατε σ’ ὅλη τή συμπεριφορά καί τή διαγωγή μου, αὐτά νά κάνετε. Καί τότε ὁ Θεός, πού εἶναι ὁ χορηγός τῆς εἰρήνης, θά εἶναι μαζί σας.


 

ΠΡΟΓΕΥΣΕΙΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ


Πρωτοπρεσβυτέρου π. Ελισσαίου Κυνούση

Περατώνοντας την «ψυχωφελή της Τεσσαρακοστής  περίοδον» και ευρισκόμενοι στις παρυφές  του Αγίου Λαζάρου και της Βαϊοφόρου που αποτελούν το  μεταίχμιο μεταξύ Σαρακοστής και Μεγάλης Εβδομάδος, οι εναλλαγές χαράς και λύπης, φωτός και σκότους, λαμπρών και πένθιμων αμφίων, μας εισάγουν στην χαρμολύπη των σπουδαίων γεγονότων της Αγίας και Μεγάλης εβδομάδος προσδίδοντας στην ατμόσφαιρα μια πρόγευση Αναστάσεως.

Με το Μικρό Απόδειπνο και τον κανόνα του Αγίου Λαζάρου την Παρασκευή της Βουβής, άρχονται οι Αναστάσιμες ακολουθίες του Σαββατοκύριακου. Ο ποιητής του κανόνος, Άγιος Ανδρέας Κρήτης, σε θριαμβευτικό Α΄ ήχο, προβάλλει το γεγονός της εγέρσεως του Λαζάρου, παραθέτοντας κάθε στοιχείο που αντλεί από τους Ιερούς Ευαγγελιστές και κυρίως από τον Ιωάννη, δοξολογώντας τον Θεάνθρωπο Κύριο για την ευσπλαχνία Του προς το πεπτωκός πλάσμα Του, τον άνθρωπο μέσω του λόγου της Θείας Οικονομίας, του απολυτρωτικού δηλαδή έργου του Χριστού προκειμένου να σώσει σύμπαντα τον άνθρωπο.

         Ιδιαίτερη εντύπωση προξενεί στον πιστό η παραβολή περιστατικών Αναστάσεως ανθρώπων πριν από εκείνην του Λαζάρου, που καταγράφονται είτε στην Παλαιά είτε στην Καινή Διαθήκη και η εμφανώς ευθεία σύγκρισή τους με την Ανάσταση του τετραημέρου φίλου του Χριστού. Ειδικότερα,  σε ένα από τα τροπάρια της Δ΄ ωδής του εν λόγω κανόνος, η γραφίδα του Αγίου Ανδρέα αποτυπώνει τα εξής: «Τίς οἶδε, τίς ἤκουσεν, ὅτι ἀνέστη, ἄνθρωπος νεκρὸς ὀδωδώς; Ἠλίας μὲν ἤγειρε, καὶ Ἐλισσαῖος, ἀλλ’ οὐκ ἐκ μνήματος, ἀλλ’ οὐδὲ τεταρταῖον», που σημαίνει: «Ποιος ποτέ πληροφορήθηκε ή ποιος άκουσε ότι αναστήθηκε άνθρωπος νεκρός σε προχωρημένη σήψη; Ο προφήτης Ηλίας βέβαια ανέστησε κάποτε έναν νεκρό άνθρωπο όπως και ο Ελισαίος, όχι όμως ενώ βρισκόταν στο μνήμα και μάλιστα τέσσερις ημέρες». Η αναφορά της Καινής Διαθήκης στον θάνατο του ανθρώπου ως ύπνο δε σημαίνει ότι πρόκειται για έναν υποθετικό θάνατο. Στην περίπτωση του Λαζάρου, ο Ιερός συγγραφέας ομιλεί με πολύ ρεαλισμό και τονίζει  ότι ο νεκρός είναι ήδη «τεταρταίος» εντός του τάφου  κι ότι «όζει» καθώς η αποσύνθεση έχει ήδη προχωρήσει.

Ο άγιος ποιητής αναφέρεται σε τρία γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία περιγράφονται στο Γ΄ και Δ΄ βιβλίο των Βασιλειών και ήδη έχουν εμπνεύσει τον μέγα Άγιο κοντακογράφο, Ρωμανό τον Μελωδό να συνθέσει δύο θαυμάσιους οίκους στο Κοντάκιό του «Στον δίκαιο και τετραήμερο Λάζαρο, ιε΄, ιστ΄»

α) Την Ανάσταση του γιού της χήρας από τα Σαρεπτά της Σιδώνας, τον οποίο ο προφήτης Ηλίας ανέστησε κατόπιν προσευχής στο Θεό. (Γ’ Βασ. 17, 20-24)   « Ο Ηλίας έκραξε προς τον Θεό και είπε· “αλίμονο, Κύριε! Εγώ είμαι αυτόπτης μάρτυς στη δυστυχία της χήρας αυτής, με την οποία εγώ διαμένω. Εσύ έστειλες την βαρεία αυτή θλίψη, ώστε να πεθάνει το παιδί της”. Φύσηξε ο προφήτης Ηλίας τρεις φορές στο πρόσωπον του παιδιού και παρακάλεσε τον Κύριο και είπε· “Κύριε ο Θεός μου, δώσε, ώστε να επιστρέψει η ψυχή του παιδιού τούτου σε αυτό”. Έτσι και έγινε. Το παιδί ξανάζησε και μίλησε δυνατά. Ο Ηλίας κατέβασε το παιδί από το υπερώο στο σπίτι, το παρέδωσε στη μητέρα του και είπε· “βλέπεις ότι το παιδί σου ζει”».

β) Την Ανάσταση του γιου μιας Σουναμίτιδος γυναίκας, τον οποίο  με προσευχή ανέστησε ο προφήτης Ελισαίος (Δ’ Βασ. 4, 32) «Ο Ελισαίος εισήλθε στο σπίτι και βλέπει το παιδί νεκρό ξαπλωμένο πάνω στο κρεβάτι του. Εισήλθε στο δωμάτιο του υπερώου, έκλεισε την θύρα του δωματίου, έμεινε αυτός με το νεκρό παιδί και προσευχήθηκε προς τον Κύριο. Ανέβηκε κατόπιν στην κλίνη, ξάπλωσε πάνω στο παιδί, έθεσε το στόμα του στο στόμα του παιδιού και τα μάτια του στα μάτια εκείνου και τα χέρια του στα χέρια εκείνου, ξάπλωσε πάνω σε αυτό και έτσι το σώμα του παιδιού θερμάνθηκε. Ο Ελισαίος απεσύρθη, πήγε από εδώ και από εκεί μέσα στο σπίτι, ανέβηκε πάλι στην κλίνη και ξάπλωσε πάνω στο παιδί, όπως και προηγουμένως. Αυτό επανελήφθη επτά φορές. Το δε παιδί άνοιξε τότε τα μάτια του».

Και γ) Την Ανάσταση ενός νεκρού άνδρα τον οποίο τοποθέτησαν στον τάφο του προφήτη Ελισαίου κι ευθύς εκείνος αναστήθηκε. (Δ’ Βασ. 13, 20-21). «Ο Ελισαίος πέθανε και τον έθαψαν. Κατά το επόμενο έτος εισέβαλαν στην χώρα των Ισραηλιτών επιδρομείς Μωαβίτες. Ενώ, λοιπόν οι Ισραηλίτες έθαπταν ένα νεκρό, φάνηκαν από μακριά ερχόμενοι οι επιδρομείς Μωαβίτες. Κατελήφθησαν από τρόμο οι Ισραηλίτες και έριξαν τον νεκρό άνδρα στον ανοικτό τάφο του Ελισαίου και τράπηκαν σε φυγή. Ο νεκρός μόλις άγγιξε τα οστά του Ελισαίου, ανέζησε και ανορθώθηκε στα πόδια του».

Ο υμνογράφος παρατάσσει τα αναστάσιμα γεγονότα προβάλλοντας έτσι τη δύναμη της αγάπης του ανθρώπου προς τον Θεό ως ανταπόκριση στην άνευ όρων Αγάπης του Κυρίου προς εκείνον που ελεύθερα Τον υπακούει και ταυτίζει το θέλημά του με το δικό Του. Η θαυματουργία των δύο προφητών νοηματοδοτείται ακριβώς  από την προσευχή τους προς τον Θεό˙ από την εξάρτησή τους από Εκείνον. Γνωρίζουν ότι χωρίς τη δύναμη του Θεού δε θα μπορούσαν να κάνουν τίποτα και συγχρόνως κάνουν στάση της ζωής τους τον διαρκή αγώνα για ένωση με τον Θεό, όπως ακριβώς η σταγόνα μετατρέπεται σε ωκεανό μόλις ενωθεί μαζί του. Οι δύο προφήτες και κατ’ επέκταση όλοι οι Άγιοι καθίστανται πρότυπο για κάθε χριστιανό που αναζητεί την ένωση με την Αλήθεια, την όντως Αλήθεια, τον Χριστό. Ο καθένας από μας δημιουργήθηκε να είναι φίλος του Θεού και κλήθηκε σ’ αυτή τη θεϊκή Φιλία που είναι η γνώση του Θεού, η κοινωνία μαζί Του, η συμμετοχή στη ζωή Του. Ο Θεός είναι Αγάπη και η Αγάπη είναι Ζωή. Η Αγάπη δημιουργεί Ζωή… Η Αγάπη, λοιπόν, είναι εκείνη που κλαίει μπροστά στον τάφο και η Αγάπη είναι εκείνη που επαναφέρει τη ζωή αναφέρει χαρακτηριστικά ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν.

Μέχρι τώρα βλέπουμε την θαυματουργική ενέργεια του Θεού διαμέσου των αγίων Του. Στην έγερση του Λαζάρου φανερώνεται αυτή η παντοδυναμία του Θεού από τον ίδιο τον Υιό του Θεού. Πρόκειται για μια βαθμιαία φανέρωση της πρόνοιας του Θεού στο δημιούργημά του που σε λίγο θα μετατραπεί σε μια κατά κράτος κατάργηση του μέχρι τώρα αδυσώπητου θανάτου.

Βρισκόμαστε, λοιπόν ενώπιον του θανάτου του Αγίου Λαζάρου. Οι αδελφές του έστειλαν μήνυμα στον Ιησού και Του έλεγαν: «Κύριε, ο αγαπημένος φίλος είναι άρρωστος» (Ιωάν. 11, 3). Αναρωτιέται όμως κανείς, γιατί δεν πηγαίνουν οι ίδιες να μεταφέρουν μόνες τους την είδηση; Είχαν μεγάλο θάρρος και οικειότητα προς τον Χριστό. Αυτό, βέβαια το έδειξαν και με τη φράση τους: «Κύριε, ο αγαπημένος σου φίλος είναι άρρωστος». Με τα λόγια τους δείχνουν ότι σχεδόν αγανακτούν και εκπλήσσονται που ο φίλος του Δεσπότη αρρώστησε. Έβλεπαν δε τον αδελφό τους να πλησιάζει προς τον θάνατο. Δεν πήγαν οι ίδιες προς τον Χριστό, ίσως γιατί φοβούνταν μήπως χάσουν τις τελευταίες στιγμές του Λαζάρου, ή ίσως, διότι ο Χριστός  έμενε στην έρημο, σε περιοχή πέρα από τον Ιορδάνη. Ωστόσο, φαίνεται να ελέγχονται πολύ που δεν το έπραξαν αυτό.  Μία αναφορά του  Αγίου Θεοφάνους του Κεραμέως, που παραπέμπει και πάλι στο περιστατικό της ανάστασης του  γιου της Σουναμίτιδις γυναίκας, τον οποίο ανέστησε ο προφήτης Ελισαίος, επεξηγεί τη θέση αυτή. «Διότι έπρεπε να ζηλέψουν τη Σουναμίτιδα, γράφει ο Άγιος Θεοφάνης, η οποία παρόλο που είχε πεθάνει το παιδί της δεν απελπίστηκε ούτε βαρέθηκε να τρέξει προς το Κάρμηλο για να βρει τον Ελισαίο (Δ΄ Βασ. 4,5).

Ο Κύριος ανέστησε τον Λάζαρο, επισημαίνει ο Άγιος Επιφάνιος Κύπρου, όχι τόσο για να δείξει την δύναμη της θεοπρεπούς Του μεγαλοσύνης, άλλωστε το είχε κάνει και νωρίτερα αυτό όταν  ανέστησε τον γιο της χήρας της Ναΐν (Λουκ. 7, 11-17) και την κόρη του Ιαείρου (Λουκ. 10, 40-56, Ματθ. 9, 18-26 και Μαρκ. 5, 22-43), αλλά για να δείξει ότι πλησιάζει το προοίμιο της συντριβής του θανάτου και της γενικής αναστάσεως της ανθρωπινής φύσεως και της αποκαταστάσεως ολόκληρης  της κτίσεως «της υποταγείσης εις την φθοράν» έξ αιτίας της πτώσεως του ανθρώπου.

Συνοψίζοντας, μέσα από μια σειρά αναστάσιμων γεγονότων τόσο στην Παλαιά, όπως αυτά χρωματίζονται στον Κανόνα του Αποδείπνου από τον Άγιο Ανδρέα Κρήτης, όσο και στην Καινή Διαθήκη, προμηνύεται η κατάργηση της ισχύος του διαβόλου και η κατά κράτος κατάργηση του θανάτου διά του Σταυρού και της Αναστάσεως του Κυρίου. Μέσα από αυτά τα περιστατικά αχνοφαίνεται η παράλυση του κράτους του Άδου και προμηνύεται το Φως της Αναστάσεως.  Το Σάββατο του Λαζάρου αναγγέλλει το φως και τη γαλήνη του επομένου Σαββάτου, του Αγίου και Μεγάλου Σαββάτου, που είναι ημέρα του Ζωηφόρου Τάφου. Η Ανάσταση των νεκρών, η έγερσή τους από τους τάφους, η συναρμολόγηση των σωμάτων από όπου κι αν αυτά βρίσκονται, κατά τον προφήτη Ιεζεκιήλ, είναι το προσδοκώμενο. Η ολοκληρωτική νίκη του Κυρίου έναντι του θανάτου και η Ανάσταση των νεκρών αποτελούν την ελπίδα, τη μόνη ελπίδα του σύγχρονου ανθρώπου, ιδίως στις μέρες μας κατά τις οποίες ο αιφνίδιος θάνατος έρχεται να κλονίσει την υποτιθέμενη ανθρώπινη «παντοδυναμία». Με την ανάσταση του ανθρώπινου σώματος διά του Ιησού Χριστού ο καθένας απεγκλωβίζεται από τη φθορά και γίνεται άφθαρτος, αθάνατος και αιώνιος φωνάζοντας μαζί με τον Ιερό Χρυσόστομο: «Ποῦ εἶναι λοιπόν ἅδη ἡ νίκη σου; Ἀναστήθηκε ὁ Χριστός καί ἔχεις πιά ὁριστικά κατανικηθεῖ… Γιατί μέ τήν Ἀνάστασή Του ὁ Χριστός ἔγινε ἡ ἀρχή τῆς ἀναστάσεως ὅλων ὅσοι ἔχουν κοιμηθεῖ. Σ’ Αὐτόν ἀνήκει ἡ δόξα καί ἡ ἐξουσία στούς ἀπέραντους αἰῶνες».

(Περιοδικό "Πειραϊκή Εκκλησία", Απρίλιος 2023)

Τετάρτη 5 Απριλίου 2023

 

Αρχιμ. Ιάκωβος Κανάκης: Η πορεία προς το Πάσχα.


 Η Εκκλησία δίνει την ευκαιρία στα μέλη της, σε τακτά χρονικά διαστήματα, μέσα στο εκκλησιαστικό έτος, να μπαίνουν σε μια πιο έντονη πνευματική προσπάθεια.

Σε ένα πνευματικό στίβο εισέρχεται ο καθένας για να αγωνιστεί και να παλέψει εναντίον κυρίως του εαυτού του, εναντίον των παθών του. Και ο αγώνας αυτός δεν είναι εύκολος.

Με όλους τους άλλους εύκολα μπορούμε να έρθουμε σε αντιπαράθεση, με τον εαυτό μας δύσκολα θα το κάνουμε. Η πορεία προς το Πάσχα περιέχει μια τέτοια προσπάθεια. Με τους τρόπους που η Παράδοση της Εκκλησίας προβάλει, όπως η εγκράτεια, η νηστεία σε όλες τις εκφάνσεις της, ξεκινούμε μετά από μια
«είσοδο», που είναι  το Τριώδιο και μπαίνουμε  στην «πόρτα» της Καθαράς Δευτέρας. Αυτή είναι η θύρα του σταδίου των αρετών.

Όλη η πρώτη αυτή  εβδομάδα ονομάζεται «καθαρά», μας θέλει «καθαρούς». Και η πρώτη Κυριακή που συναντάμε μετά από αυτήν είναι  «της Ορθοδοξίας». Πανηγυρίζει όλη η Πίστη μας την Κυριακή αυτή την
Αναστήλωση των Εικόνων, αλλά και όλων των δογμάτων, των αληθειών της. Είναι τόσο σημαντική «ανάμνηση» που την  πανηγυρίζουμε και εντός και εκτός ναού με λιτανείες και ιερές πομπές.

Την Β΄ Κυριακή των Νηστειών παρουσιάζεται ενώπιόν μας μια μεγάλη εκκλησιαστική μορφή του 14ου αιώνα, ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ένας σπουδαίος αρχιερέας και θεολόγος, Πατέρας της Εκκλησίας, ο οποίος ξεκαθάρισε τα ζητήματα περί των ενεργειών του Θεού.

Υποστήριξε τις άκτιστες ενέργειες Του. Είναι σημαντικό ότι στην Θεσσαλονίκη έχουμε το λείψανό του και μαζί με τον Άγιο Δημήτριο ευλογούν και προστατεύουν την συμπρωτεύουσα, αλλά και κάθε πιστό που ασπάζεται τα λείψανά τους.

Την Τρίτη Κυριακή των Νηστειών προβάλει η Εκκλησία το πιό ιερό της σύμβολο, τον Τίμιο Σταυρό. Βρισκόμαστε στο μέσο της Τεσσαρακοστής και είναι  πιθανή μια κόπωση των πιστών. Όταν όμως
βλέπουν τον Εσταυρωμένο Χριστό λαμβάνουν δύναμη για να συνεχίσουν την προσπάθειά τους.

Την Τέταρτη Κυριακή της Σαρακοστής παρουσιάζεται μια ασκητική μορφή. Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Μεγάλος ασκητής που έζησε στο Σινά, ο οποίος συνέγραψε ένα σημαντικό βιβλίο, που αφορά στην ένωση του ανθρώπου με τον Θεό. Το βιβλίο ονομάζεται «Κλίμαξ», δηλαδή σκάλα. Είναι όντως μία σκάλα με τριάντα βαθμίδες, τριάντα  πνευματικές ομιλίες, στις οποίες αναφέρεται ο τρόπος που αποκτάει κάποιος τις αρετές και επίσης ο τρόπος που αποδιώκει και εκβάλει τα ψυχοφθόρα πάθη.

Είναι ένα βιβλίο το οποίο χαρακτηρίζουν  «λέοντα» πνευματικών νοημάτων.

Την Πέμπτη Κυριακή των Νηστειών εορτάζουμε την οσία Μαρία την Αιγυπτία. Πρόκειται για μια πόρνη γυναίκα, πού ύστερα από μια θεία εμπειρία, όχι μόνο πίστεψε στον Χριστό, αλλά αφιέρωσε όλη της την ζωή σε Αυτόν. Έζησε στην έρημο, με μεγάλη εγκράτεια  καιπροσευχή. Η ζωή της ήταν μια θυσία ενώπιον του Χριστού και για όλη της την παρουσία και παράδειγμα κατέστη και αποτελεί ένα πρότυπο μετανοίας. Καθόλου τυχαία δεν την παρουσιάζει η Εκκλησία, λίγο πριν την Μεγάλη Εβδομάδα. Μας προτρέπει να μιμηθούμε την μετάνοιά της και την αφιέρωσή της.

Μετά τις Κυριακές που ήδη αναφέραμε, φθάνουμε στο Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων. Η ανάσταση του Λαζάρου είναι ένας προάγγελος της Ανάστασης του Χριστού. Δηλώνεται η νίκη κατά του θανάτου.

Η νίκη αυτή θα παγιωθεί με την Ανάστασή Του. Αναμένουν τον Ιησού στα Ιεροσόλυμα και τον υποδέχονται με
αλαλαγμούς σαν βασιλιά. Ο ίδιος όμως όχλος θα κράζει λίγες μέρες αργότερα: «…σταύρωσον αυτόν…». Ο Χριστός απογοητεύει τους Ισραηλίτες διότι δεν είναι ο επαναστάτης που περίμεναν και ήθελαν, αλλά αυτός που φέρνει μια άλλη, διαφορετική, εσωτερική ανεπανάληπτη επανάσταση στον άνθρωπο.

Η Μεγάλη Εβδομάδα που ακολουθεί γίνεται «μεγάλη» αν ο άνθρωπος ακολουθήσει και συνοδοιπορήσει ουσιαστικά, βιωματικά τον Χριστό από την προδοσία, την δίκη, την Σταύρωση και την Ανάσταση.

Η πορεία για την βίωση του Πάθους και της Αναστάσεως είναι μια συλλογική, αλλά ταυτόχρονα και μια προσωπική διαδρομή. Το ότι αξιωνόμαστε να την ζούμε εφέτος είναι μια ευεργεσία του θεού, που χρειάζεται να την «δούμε» και να την «εκμεταλλευτούμε».

 

Γιατί η εβδομάδα που διανύουμε λέγεται “βουβή” ή “κουφή”.


 H έκτη εβδομάδα της Μεγάλης Σαρακοστής, πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα, ονομάζεται “Εβδομάδα των Βαΐων”. Στη συνείδηση των πιστών, όμως, έχει μείνει γνωστή ως “βουβή” ή “κουφή”.

Το ότι δεν τελείται η χαρμόσυνη Ακολουθία των Χαιρετισμών την Εβδομάδα αυτή, ίσως και να οδήγησε σε αυτή την… παρεξήγηση.

Αρκεί μια ματιά στα Λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας για να μας πείσει ότι, μόνο “βουβή” και “κουφή” δεν είναι η Εβδομάδα πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Για έξι μέρες πριν το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαϊων η λατρεία της Εκκλησίας μας ωθεί ν’ ακολουθήσουμε το Χριστό, καθώς πρώτος αναγγέλει το θάνατο του φίλου Του και κατόπιν αρχίζει το ταξίδι Του στη Βηθανία και στην Ιερουσαλήμ.

 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ     ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑ ΜΑΣ!


Αγαπητοί μας αδελφοί,
Σας ενημερώνουμε για το Πρόγραμμα των Ιερών Ακολουθιών της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδος, ελάτε όλοι μαζί να βιώσουμε με κατάνυξη το Σωτήριον Πάθος και την Ένδοξη Ανάστασιν του Κυρίου μας στον Ιστορικό Ιερό Ναό μας σύμφωνα με το παραπάνω πρόγραμμα:

ΚΥΡΙΑΚΗ 22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2026 – Θ΄ ΛΟΥΚΑ (Λουκ. ιβ΄ 16-21) (Εφεσ. δ΄ 1-7)

    ¨Ο Λόγος του Θεού στον Λαό του Θεού" Πλήρωμα ζωής «Άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου, α δε ητοίμασας τίνι έστα...