Σε
όλα βρήκα αδιέξοδο, γι’ αυτό με οδύνη σου φωνάζω: πρόφθασε,
(Παναγία), Συ που είσαι η θερμή προστασία, και δώσε τη βοήθειά σου σ’ εμένα το
δούλο σου, που είμαι ταπεινός και άθλιος και που επιζητώ με ζήλο τη δική σου
ενίσχυση.
Στους
παραπάνω στίχους του βασιλιά ποιητή – και όχι μόνο σ’ αυτούς - ο
τόνος είναι δραματικός, γιατί ο ποιητής, εκπροσωπώντας σύνολο τον
πιστό λαό, αποτυπώνει μία μεγάλη αλήθεια: ο άνθρωπος όπου κι αν στραφεί στον
κόσμο τούτο, για να βρει τη χαρά και το νόημα της ζωής, χωρίς Χριστό,
προσκρούει σε αδιέξοδο. Είτε άνθρωποι είτε χρήματα είτε διασκεδάσεις είτε
οτιδήποτε άλλο, στο τέλος όλα αυτά αφήνουν τη στυφή γεύση του ανικανοποίητου
της καρδιάς. Ο υμνογράφος λοιπόν γίνεται εκφραστής αυτής της αλγούσας και
οδυνωμένης καρδιάς του ανθρώπου, που παντού συναντά το αδιέξοδο. «Απορήσας εκ
πάντων οδυνηρώς κράζω σοι…».
Θα
τολμούσαμε να παρομοιάσουμε την κατάσταση αυτή με εκείνη που βίωσε ο
πρωτόπλαστος Αδάμ, όταν έχασε, λόγω εμμονής στην αμαρτία, τη σχέση με την πηγή
της ζωής, τον Θεό. Στράφηκε τότε, μέσα στην εναγώνια αναζήτησή του να βρει τη ζωή,
στη γυναίκα του. Και νομίζοντας ότι βρήκε αυτήν τη ζωή στο πρόσωπό της, της
δίνει το όνομα: Ζωή, «Εύα». Αντί του Θεού, ο άνθρωπος. Κι αυτό βεβαίως ήταν η
απαρχή των αδιεξόδων του.
Ο
υμνογράφος όμως είναι πιστός και ζει τη σωτηρία που έφερε ο Χριστός. Ξέρει ότι
μόνον Εκείνος γεμίζει την καρδιά του ανθρώπου, γιατί είναι ο Πατέρας και ο
Δημιουργός Του. Σαν τον απόστολο Πέτρο κι εκείνος ομολογεί: «Κύριε, προς τίνα
απελευσόμεθα; Συ ρήματα ζωής αιωνίου έχεις» - Κύριε, σε ποιον να στραφούμε; Εσύ
έχεις τα λόγια της αιώνιας ζωής. Γι’ αυτό και η τραγικότητα της
φωνής του μεταβάλλεται σε κραυγή ανακούφισης, δηλαδή όταν στο αδιέξοδο έχει
βρει τη διέξοδο και τη λύση: Επικαλείται Εκείνον που είναι η σωτηρία, αλλά μέσω
της Παναγίας Μητέρας Του. Οι αμαρτίες του, που τον κάνουν να νιώθει ταπεινός
και άθλιος, του θέτουν εμπόδιο, ώστε να ριχτεί άμεσα στην αγκαλιά του Χριστού.
Η λύση γι’ αυτόν είναι η μεσιτεία της Παναγίας. Υπερβολή ίσως και
πιθανόν μία έμμεση «υποβάθμιση» της αγάπης του Χριστού στον άνθρωπο - ο Χριστός
είναι «ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου» από απειρία αγάπης προς αυτόν. Αλλά
είπαμε: ο Κύριος χαίρεται πάντοτε να βλέπει αυτό που «αντανακλά» τον δικό Του
τρόπο ζωής και το δικό Του ήθος: την ταπείνωση. Κι αυτό φανερώνει ο υμνογράφος,
όταν «διστάζει» να στραφεί άμεσα στον Κύριο και Θεό του, πραγματοποιώντας το
όμως με άλλον τρόπο: μέσω της Θεοτόκου!
Γιορτή σήμερα 8 Αυγούστου: Άγιος Καλλίνικος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας
Ο εν αγίοις Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας Καλλίνικος (κατά κόσμον Δημήτριος) Πούλος γεννήθηκε στο χωριό Σιταράλωνα Αγρινίου στις 26 Ιανουαρίου 1919 μ.Χ. από ευσεβείς γονείς, τον Γεώργιο και την Αικατερίνη. Ο παππούς του, Πατήρ Αθανάσιος και η γιαγιά του, Πρεσβυτέρα Σπυριδούλα, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ανατροφή του.
Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο Θερμού με άριστες επιδόσεις και εισήχθη
στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1942 μ.Χ. αρίστευσε
στις πτυχιακές εξετάσεις με προοπτικές πανεπιστημιακής προωθήσεως. Η
περιγραφή του συμφοιτητού του, του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Κρήτης
Τιμοθέου, κάνει λόγο για το ότι τα δύσκολα εκείνα χρόνια της Κατοχής
διάβαζαν μαζί το Ευαγγέλιο στο Ζάππειο και αναζητούσαν να επικοινωνήσουν
με έναν ασκητή κοντά στην Αθήνα, για να μάθουν στην πράξη την
πνευματική ζωή. Κατά την ομολογία του μακαριστού ευσεβούς και
φιλοκαλικού θεολόγου Βασιλείου Μουστάκη, στον συμφοιτητή του Δημήτριο
Πούλο «έβλεπες τον ασκητικό άνθρωπο, με όλα τα σημάδια πάνω του της
τέλειας αφοσίωσης στον Κύριο» και ήταν από τότε «ένα άκακο πρόβατο του
Χριστού», που επιδιδόταν στην «προσευχή και στις αγαθοεργίες» και «ήταν
μια τόσο ωραία ψυχή».
Προκειμένου να προσφέρει στην τοπική εκκλησία εργασθηκε ως Γραμματέας
της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας πλησίον του μακαριστού
Μητροπολίτου Ιεροθέου μέχρι και το 1946 μ.Χ. κηρύττοντας παράλληλα στον
λαό του Μεσολογγίου.
Το 1946 μ.Χ. και σε ηλικία 27 ετών κατετάγη στον Λόχο Ορεινών
Καταδρομών (37ης Ταξιαρχίας) και υπηρέτησε ως Ιεροκήρυξ με πατριωτισμό
και παροιμιωδη θρησκευτικό ζήλο μέχρι τον Απρίλιο του 1949 μ.Χ. Ο τότε
Επιτελάρχης και αργότερα Στρατηγός του Γ´ Σώματος Στρατού Κωνσταντίνος
Τσολάκας του έγραψε αμέσως μετά την λήξη της θητείας του στον στρατό:
«Πάντα σ᾽ ενθυμούμαι, διότι όταν σε είχα μαζί μου μού δόθηκε η ευκαιρία
να σε καμαρώσω στην υπέροχη προσπάθειά σου για την πίστιν και την
Πατρίδα. Εγώ σου εύχομαι να είσαι πάντα ο ίδιος και πάντα να φωτίζης
τους άλλους με την δική Σου πίστιν και λαμπρότητα των αισθημάτων Σου».
Επιστρέφοντας στην Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ανέλαβε και
πάλι τα καθήκοντα του Γραμματέως και λαϊκού ιεροκήρυκος σε όλη την
επαρχία.
Εκάρη μοναχός στις 23 Νοεμβρίου 1957 μ.Χ. στην Ιερά Μονή
Μυρτιάς με το όνομα Καλλίνικος και την επομένη χειροτονήθηκε Διάκονος
στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος Μεσολογγίου από τον κατά
σάρκα αδελφό του, Μητροπολίτη Διδυμοτείχου Κωνσταντίνο. Την 1η
Δεκεμβρίου του ιδίου έτους χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος και προχειρίσθηκε
Αρχιμανδρίτης. Μετά από 25ετη διακονία στην Ιερά Μητρόπολη Αιτωλίας και
Ακαρνανίας εξελέγη Μητροπολίτης Εδέσσης και Πέλλης στις 24 Ιουνίου 1967
μ.Χ. και την επομένη χειροτονήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίου Διονυσίου
Αρεοπαγίτου Αθηνών.
Αγωνίσθηκε για τον καταρτισμό των κληρικών της Μητροπόλεως του
διοργανώνοντας συνέδρια και ιερατικές συνάξεις. Περιώδευσε ακούραστα την
Αρχιερατική του περιφέρεια και φρόντισε ιδιαίτερα για τις χειροτονίες
νέων κληρικών, το κήρυγμα και την ιερά εξομολόγηση. Ανέδειξε επίσης τις
τοπικές αγίες, Νεομαρτυρα Χρυσή και μάρτυρα Βάσσα την Εδεσσαία. Ίδρυσε
Οικοτροφείο για την σπουδάζουσα νεολαία και Γηροκομείο για τους
ηλικιωμένους. Προέβαλε τον μοναχισμό και ανασύστησε την Ιερά Μονή
Αρχαγγέλου Μιχαήλ Αριδαίας.
Παρά την αρετή και την ακεραιότητά του δέχθηκε αδικες και
συκοφαντικές επιθέσεις προερχόμενες κυρίως από εχθρούς της εκκλησίας και
του Έθνους. Τις αντιμετώπισε με υποδειγματική πραότητα και αγάπη.
Εκοιμηθη την 8η Αυγούστου 1984 μ.Χ. μετά από επτάμηνη ασθένεια. Στην
εξόδιο ακολουθία του παρέστησαν 29 Αρχιερείς, πολυάριθμοι κληρικοί και
μεγάλο πλήθος λαού. Ετάφη στο δημόσιο Κοιμητηριο της Έδεσσας μετά από
δική του επιθυμία, επειδή θέλησε να βρίσκεται κοντά στον λαό που
υπηρέτησε και αγάπησε. Στην διαθήκη του αναφέρει χαρακτηριστικά: «Τέλος,
εκφράζω εκ των μυχίων της καρδίας μου την άπειρον ευγνωμοσύνην μου προς
τον εν Τριάδι Θεόν ημών, διότι είμαι Ορθόδοξος Χριστιανός εκ γονέων
Ορθοδόξων Χριστιανών και διότι με ετίμησε διά της υψίστης τιμής της
αρχιερατικής Χάριτος και ανέθεσεν εις την ελαχιστότητά μου την
διαποίμανσιν λαού εκλεκτού και ευσεβούς. Παρακαλώ και ικετεύω τους
συνεπισκόπους μου να στείλουν εκεί εις διαδοχήν μου άνδρα “πλήρη πίστεως
και Πνεύματος Αγίου”, ώστε να διορθώση ούτος τα εις εμέ ελλείποντα,
καταστήση δε την Επισκοπήν τμήμα του Παραδείσου. Αμήν. Το έλεος του
Κυρίου άς με συνοδεύη κατά την εκ του ματαίου τούτου κόσμου εκδημίαν
μου».
Η αγιοκατάταξη του Αγίου Καλλινίκου αποφασίστηκε απο την Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις 23 Ιουνίου 2020 μ.Χ. Ολόκληρο το ανακοινωθέν είναι το εξής:
«Συνήλθεν εν τώ εν Σαμπεζύ Γενεύης Ορθοδόξω Κέντρω του Οικουμενικού
Πατριαρχείου, σήμερον, 23ην Ιουνίου, υπό την προεδρίαν της Α. Θ.
Παναγιότητος, η Αγία και Ιερά Σύνοδος εις την τακτικήν αυτής συνεδρίαν
μηνός Ιουνίου. Κατά την συνεδρίαν ταύτην:
α) απεφασίσθη, επί τη βάσει εκθέσεως της Κανονικής Επιτροπής, η
αγιοκατάταξις του μακαριστού Μητροπολίτου Εδέσσης και Πέλλης κυρού
Καλλινίκου, της μνήμης αυτού μελλούσης εορτάζεσθαι τη 8η Αυγούστου,
β) προτάσει του Σεβ. Μητροπολίτου Γέροντος Χαλκηδόνος κ. Αθανασίου,
εξελέγη ως Βοηθός παρ’ αυτώ Επίσκοπος ο Πρωτοσύγκελλος της Ι.
Μητροπόλεως Αρχιμανδρίτης κ. Σμάραγδος Καραγιαννίδης υπό τον τίτλον της
πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Επισκοπής Δαφνουσίας,
γ) προτάσει του Σεβ. Μητροπολίτου Γερμανίας κ. Αυγουστίνου, εξελέγη ο
εν Βερολίνω διακονών Αρχιμανδρίτης κ. Εμμανουήλ Σφιάτκος Βοηθός
Επίσκοπος αυτού υπό τον τίτλον της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Επισκοπής
Χριστουπόλεως.
Εκ του Γραφείου»
Ο
Αύγουστος έχει τη χάρη του. Είναι το ύστατο χαίρε του καλοκαιριού. Αλλά
έχει και τη "χάρη", του. Είναι "η Παναγία του Δεκαπενταύγουστου", με το
χαίρε, "εκ γης προς ουρανόν". Το πρώτο, μια έκφανση της χαρίεσσας
φύσης. Το δεύτερο, μια έκφραση της πάσχουσας φύσης. Η ίλεως της Θεοτόκου
σε αναζήτηση. Την θυμάται με πάθος ο Παρακλητικός. Αυτήν που κατέστησε
τα επίγεια ουρανό. Και που δεν είναι απλός σταλαγμός λυτρώσεως. Ούτε
απλή μαρτυρία συναισθηματικής χροιάς. Αλλά καταστάλαγμα ιστορημένων
εμπειριών. Αναμόχλευση μνήμης. Αυτό
είναι το αυγουστιάτικο χαίρε, που σε λειτουργική συμφωνία με το εαρινό
των χαιρετισμών, πλαισιώνουν μέσα στο φως και την ανοιχτοσύνη του κόσμου
την "πλατυτέραν των ουρανών". Αυτήν που γνώρισε "τα μείζω των
μεγαλουργημάτων", ωθώντας μας στο τελικό στάδιο της Θέωσης. Αυτήν που
υπερυψωμένη στη σκέψη και τη συνείδησή μας, καλύπτει την καθημερινότητά
μας "ως Σκέπη του κόσμου". Την
Παναγία η Ρωμιοσύνη την έχει σε αδιάσπαστη ενότητα μαζί της.
Συνευρίσκονται μέσα στο "κεκρυμένον μυστήριο" της που το κατευθύνει ο
Θεός. Χώρα Της θεωρεί την Πόλη. Το χώρο της ακοίμητης περιπέτειας του
νου. Γι' αυτό και χώρο της ζωντανής παρουσίας Της. Και όχι μόνον "τη
βουλή του Υψίστου", ως Χώρας του Αχωρήτου. Αλλά και με την κρίση των
θνητών, ως Χώρας των ζώντων. Με τη συνδρομή των γεγονότων και με τη
συμπαράσταση των τελεσιουργουμένων... Με τη συμμαρτυρίατων ονείρων του ύπνου της και με τη λύση των φανερών οραμάτων της.
Είναι
μια βεβαίωση η Παναγία του Θρύλου της Ρωμιοσύνης, που βαδίζει με
μοναστική και μοναδική υποταγή στο μυστήριο της δικής της ιστορίας.
Είναι χρώμα έντονο στη ζωή της από χρωστήρες νηστεμένων μέσα στο κάλλος
και την κρισιμότητα του χρόνουτης. Είναι και Θεία, επιστασία της χάριτος στη διατήρηση της ιερής ιθαγενείας της και του τόπου της. Της Πόλης. Λειτουργούμαι
στον πατριαρχικό ναό. Ακούω τη μια μετά την άλλη τις εκφωνήσεις του
ιερέα. Έρχεται και η σειρά της αποκλειστικής για την Παναγία, που
βρίσκει τον πατριάρχη γονατιστό από τον προηγούμενο ύμνο της
ευχαριστίας. Και δεν τον βλέπω να ανεβαίνει μετά στο Θρόνο του. Τον
βλέπω "εξαιρέτως" να παραμένει όρθιος και ασκεπής στο δάπεδο. Σα να τον
καθηλώνει η χάρη Της, κι εκείνος να δείχνει στην οικουμένη ότι "άξιον
εστί", να ορθοστατεί. Μα βλέπω
και κάτι άλλο στον πατριάρχη. Να σταυροκοπείται και πάλι εξαιρέτως, τρις
πριν ανέβει τα σκαλιά του θρόνου του. Με σχήματα αρχοντικά μετανοίας
την κάθε φορά. Μια, ατενίζοντας κατάματα την Εικόνα τη δεσποτική της
Παναγίας του τέμπλου, κι ευχαριστώντας Την για την προστασία Της στο
κέντρο της Ορθοδοξίας. Μια γι' αυτή που τετρακόσια χρόνια αγρυπνεί στο
κλίτος το δεξί. Και μια για την εικόνα "της ανταλλαγής", που σχηματίζει
το τόξο της χάριτος από τ' αριστερά. Και στοχάζομαι την κρίσιμη ταραχή
αυτών των προσευχητικών κινήσεων. Αυτών των σημείων αναφοράς και λόγου
της Ρωμιοσύνης στο μεγαλόχαρο "παρών" του ουρανού. Ώρα
λειτουργική μέσα στον πάνσεπτο ναό του Φαναρίου, που με την ορατή της
φανέρωση η Μεγάλη Εκκλησία σχεδιάζει την ευγνωμοσύνη της για την "εις το
κρείττον αλλοίωσίν" της. Και πάνω στη λαμπερή επιφάνεια της εικόνας της
Παναγίας, βλέπει όλο τον αθέατο πόνο του λαού της να γίνεται ένα με το
μήνυμά Της. Και να την καλεί με ονόματα που τις τα αφιέρωσε το γένος. Παμμακάριστο, Φανερωμένη, Μπαλουκλιώτισσα, Βλαχερνήτισσα...
Ξέφυγε
η σκέψη από την ώρα τη λειτουργική. Κι άρχισε να πλανάται στις μνήμες.
Αυτές που δροσίζουν με νάμα πολίτικο τον πάνσεπτο ναό. Να διαλέγεται με
τ' άρρητα και να μυσταγωγείται χαϊδεύοντας λόγια παρακλητικά του Κανόνα,
"ποίημα του Βασιλέως Θεοδώρου Δούκα του Λασκάρεως". Το Αυγουστιάτικο
δειλινό κλείνει, ανοίγοντας την ψυχή "εν τω κεκραγέναι", το "και πού
λοιπόν άλλην ευρήσω αντίληψιν;". Ένιωσα
την Παμμακάριστο μπροστά μου, με αποτυπωμένο στο χέρι Της το φιλί του
Πατριάρχη. Έλαμπε το μωσαϊκό της από τις τελευταίες ακτίνες του ήλιου.
Την άγγιξα, μήπως και τυπωθούν στην παλάμη μου οι αιώνες και πέσουν μέσα
της λουλούδια από τις παννυχίδες Της. Μήπως και φανερωθούν μπροστά μου
βασιλιάδες, πατριάρχες και λαός, από την ώρα που την κατηφόριζαν από τον
πέμπτο λόφο στο καινούργιο αρχονταρίκι Της. Ευωδίασα, σαν το ορθόδοξο
μύρο. Και τη φίλησα κι εγώ. Στο ίδιο μέρος που θα την ασπάζεται τα
δειλινά του Δεκαπενταύγουστου στον αιώνα ο δεσπότης της Ρωμιοσύνης, πάνω
στο ρυθμό "των προσκυνούντων την εικόνα Της την σεπτήν", για να 'χουν
εύλαλα χείλη. Και Της άναψα άλλο ένα κερί, να φέξει πιο πολύ η μορφή
Της, να Τη γνωρίσουν και τα καινούργια παιδιά. Να σταθούν κι αυτά
ακίνητα μπροστά Της, αποθηκεύοντας το ήδυσμα, την ανάχυσιν, το
ευφροσύνης αμβρόσιον". Να 'ρχονται συχνά να Τη φιλούν. Είχε
τελειώσει η Ακολουθία. Μα όχι κι ο δικός μου ακήρατος λόγος των ιδεών
για τη Μεγαλόχαρη. Και πέρασα στ' αριστερά. Εκεί που έφθανε το τρίτο
σταυροκόπημα του πατριάρχη. Στη Φανερωμένη, με την άλω του γένους. Αυτή
την ιστορημένη Ανατολή με τα χίλια φυλαχτά και τ' άλλα τόσα επωνύμια. Βραδιά
Δεκαπενταύγουστου και δεν συνδιαλέγομαι με μια ιδέα άσαρκου λόγου
θεωρητικού. Καλύπτει τη σκέψη μου η πιο εύχυμη μερίδα του κηρύγματος του
Λόγου. Κι ο πιο καυτός λόγος της τελευταίας ιστορίας μας. Και χτυπημένη
από την ενδημούσα λάμψη Της η ψυχή μου, ζωγραφίζει μέσα της αυτή την
άλλη εικόνα της Ρωμιοσύνης που την έφερε στο Φανάρι η δονούσα φλόγα της.
Μου ήρθαν "ηθελημένοι οπτασιαμοί" με τρικυμισμένη σκέψη, σαν εκείνα τα νερά της Προποντίδας την ώρα που δεχότανε τη μεγαλόχαρη. Όλα σαν σκόρπια φύλλα
ενός τόμου. Και σαν σκόρπια μηνύματα, για να πάρει ο καθείς από ένα κι
από μια γεύση του χρέους της Ρωμιοσύνης, που δεν έπαυσε να γεύεται την
ουσία της υποταγής στο θέλημα του Θεού. Έτσι βγαίνει η αστραπή που
φωταγωγεί την ευγενική εγκαρτέρηση και σπρώχνει τον πατριάρχη του γένους
να στείλει κι έναν ακόμα ασπασμό στην Παναγία, ξαναλέγοντας χίλιες
φορές το "άξιον εστίν". Πόσο
ομορφαίνει ο χρόνος στο Φανάρι με την Παναγία τη Φανερωμένη. Μας
σπρώχνει σε ώρες φιλίας με τη μοίρα. Μας ωθεί μέχρι να νηστέψουμε, να
υπερβούμε τον εαυτό μας; να μεταλάβουμε. Να φθάσουμε και πάλι στο θέρος.
Να ξανάρθουμε εδώ μια βραδιά του Δεκαπενταύγουστου. Να μιλήσουμε μαζί
Της για τα περασμένα. Μένω στον
πατριαρχικό ναό με την εικόνα των Εικόνων του της Παναγίας κατενώπιόν
μου. Ένας καινούριος Παρακλητικός Κανόνας του είναι μου, τροφοδοτεί το
ψάλμα μου: "Ει μη γαρ Συ προΐστασο πρεσβεύουσα, τις ημάς ερρύσατο εκ
τοσούτων κινδύνων;". Και μια καινούρια "Δέηση" φανερώνεται μπροστά μου,
με τις εικόνες τις θεομητορικές και τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο,
σύναθλο κι αυτόν ιστορικά της Παμμακαρίστου. Ποια
φωτισμένη από Άγιο Πνεύμα πολιτεία κυριαρχεί μέσα σε αυτή τη δική μας
την εγκόσμια και μας κάνει και αντέχουμε και παίρνουμε γεύση αυτών των
Θείων παρουσιών; Παίζουμε με δωρεές γεμάτες από φως και αλήθεια, και
ζωγραφίζουμε καινούργιες διεισδύσεις στο ανεξιχνίαστο και αποκεκρυμμένο,
να μας αγγίζει συνεχώς με το προσδοκώμενο η ελπίδα. Πάντα
μια "Δέηση" μπροστά μας στον πατριαρχικό ναό με το Χριστό, την Παναγία
και τον Ιωάννη. Και γύρω από τη βασίλειο Πύλη και στα κλίτη και με
μόνιμες προσκυνήτριες και ικέτιδες τις Μοναχές των Λείψάνων. Είναι
γεμάτες από ειρμούς και στίχους παρακλητικούς, από Συναξάρια διαβασμένα
μπροστά τους σε παννυχίδες από το λαό της χάριτος. Ποια "εσώτερη σοφία",
όπως έγραφε ο πατριάρχης Λούκαρις για τους ορθοδόξους, μας έδωσε αυτή
την παράδοση, να ασπάζεται ο πατριάρχης αυτή τη δέηση του κλίτους με τις
μωσαϊκές παραστάσεις της χάριτος τις βραδιές του Δεκαπενταύγουστου;
Σκεφθήκατε τι θα πει ασπασμός της Παμμακαρίστου από τον πατριάρχη την
ώρα που τα πάντα σωπαίνουν με το "άλαλα τα χείλη των ασεβών"; Είναι η
δραματική διάσταση του οικουμενικού πατριαρχείου που εκφράζεται σε ώρα
λειτουργική. Είναι και η σάρκωση του λυτρωτικού του λόγου. Συγκεφαλαίωση
της μαρτυρίας του που καταγράφεται εκείνη τη στιγμή πάνω στο χέρι της
Οδηγήτριας. Ελάτε να
ορθοστατήσουμε μπροστά στη "Δέηση" της Μεγάλης Εκκλησίας, ψάλλοντας τον
Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα, που παρακάμπτοντας τα επίπλαστα των καιρών
μας, ξεπερνάει το φθαρτό και φευγαλέο, μνημειώνοντας το άδυτο και το
αληθινό.
(Θεολογικό σχόλιο στη Θεία Μεταμόρφωση του Κυρίου)
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η μεγάλη Δεσποτική εορτή της
Μεταμορφώσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είναι ένας σημαντικός
εορτολογικός σταθμός στον ενιαυτό του Θεού, διότι το μεγάλο και θαυμαστό
αυτό γεγονός ενέχει βαθύτατα νοήματα και υψηλές θεολογικές παραμέτρους.
Δεν είναι τυχαίος άλλωστε ο χρόνος που έλαβε χώρα, λίγο πριν το πάθος
του Κυρίου.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας είδαν στο μεγάλο γεγονός της
Θείας Μεταμορφώσεως την ανάγκη των τριών κορυφαίων αποστόλων να δουν, με
τα ίδια τους τα μάτια, ένα μικρό μέρος της θείας δόξας και να
στηριχτούν όταν θα έβλεπαν τον Κύριο της Δόξης στο σταυρό. Να στηρίξουν
και τους άλλους αποστόλους, οι οποίοι δεν είχαν την ευκαιρία να δουν τον
Κύριο λουσμένο με τη θεϊκή Του δόξα. Μάλιστα κάποιοι υποστηρίζουν πως
αν δεν είχε προηγηθεί η Θεία Μεταμόρφωση δε θα είχε γίνει εύκολα
πιστευτή η Ανάσταση! Άλλωστε υπάρχει μια θαυμαστή αλληλουχία όλων των
σωτηριωδών γεγονότων μεταξύ τους.
Αλλά ας δούμε μερικές από τις θεολογικές παραμέτρους του μεγάλου αυτού
γεγονότος, ενός από τα μεγαλύτερα και πιο θαυμαστά γεγονότα της επί γης
παρουσίας του Λυτρωτή μας Χριστού.
Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού, το
«απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρ της υποστάσεως αυτού, φέρων τε τα
πάντα τω ρήματι της δυνάμεως αυτού» (Εβρ.1,3). Ο αιώνιος και άναρχος
Θεός, ο «ήν εν αρχή προς τον Θεόν» και «Πάντα δι’ αυτού εγένετο, και
χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονεν» (Ιωάν.1,2-3).
Αυτός χάριν της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους «σάρξ εγένετο και
εσκήνωσεν εν ημίν» (Ιωάν.1,14). Έγινε, συνάμα με τη θεία Του φύση,
αληθινός και τέλειος άνθρωπος, δηλαδή Θεάνθρωπος, για να είναι σύμφωνα
με τους Πατέρες της Εκκλησίας μας, η σωτηρία μας πραγματική και βεβαία.
Ταπείνωσε τόσο πολύ το θεανδρικό Του πρόσωπο, ώστε ήρθε στον κόσμο ως
ένας άσημος άνθρωπος. Το ίδιο άσημος έζησε σε ολόκληρη την επί γης ζωή
Του. Καταδέχτηκε και βίωσε την ανθρώπινη κακοδαιμονία στο έπακρο.
Όταν άρχισε τον δημόσιο βίο Του κάλεσε με απλότητα τους συνεργάτες Του
αποστόλους, για να τον πλαισιώσουν στο έργο της σωτηρίας του κόσμου. Το
ίδιο άσημοι υπήρξαν και αυτοί. Όλοι τους ήταν ολιγογράμματοι ψαράδες της
Γενησαρέτ. Οι ισχυροί και οι σοφοί του κόσμου ήταν γεμάτοι με έπαρση
και άρα ακατάλληλοι να συμβάλλουν στο έργο της σωτηρίας του κόσμου.
Οι μαθητές του Κυρίου δεν ήταν απαλλαγμένοι από την ιδιότυπη εθνικιστική
πίστη των υπολοίπων Ιουδαίων για τον Μεσσία. Τον περίμεναν ως έναν
εθνικό κραταιό ηγέτη, προικισμένο με υπερφυσικές ιδιότητες, ο οποίος θα
ανάσταινε τον ένδοξο θρόνο του Δαβίδ και θα εγκαθιστούσε παγκόσμιο
βασίλειο με συγκυβερνήτες τον «περιούσιο λαό»! Αυτό ήταν και το
μεγαλύτερο σκάνδαλο του Χριστού απέναντι στο ιουδαϊκό έθνος! Ας μη
λησμονούμε πως ποτέ δεν μπόρεσαν να απεμπλακούν από αυτή την αλλόκοτη
προσμονή!
Μέσα στα ιερά Ευαγγέλια έχουμε σαφείς μαρτυρίες και εκδηλώσεις των
μαθητών αυτής της περίεργης πίστεως.
Τρανταχτό παράδειγμα η περίπτωση
των υιών Ζεβεδαίου, οι οποίοι λίγο πριν το πάθος του Ιησού του ζητούσαν
πρωτοκαθεδρίες στην μελλοντική βασιλεία Του (Ματθ.20,17-28). Επίσης
ακόμα και μετά την ανάσταση το σύνολο των μαθητών «συνελθόντες επηρώτων
αυτόν λέγοντες΄ Κύριε, ει εν τω χρόνω τούτω αποκαθιστάνεις την βασιλείαν
τω Ισραήλ;» (Πράξ.1,6). Ο Κύριος δεν παρέλειπε σε κάθε περίπτωση να
τους δώσει να
καταλάβουν ότι σφάλλουν και πως ο ίδιος δεν ήρθε στον κόσμο, να
κυριαρχήσει, ως εγκόσμιος ηγέτης, ούτε να διακονηθεί, αλλά «διακονήσαι
και δούναι την ψυχή Του λύτρον αντί πολλών» ( Ματθ.20,28).
Το σπουδαιότερο γεγονός, το οποίο ανέτρεψε την λαθεμένη αντίληψη των
κορυφαίων μαθητών για το Χριστό και το έργο Του υπήρξε η θεία
Μεταμόρφωση. Είναι ασφαλώς μια προσπάθεια να απαγκιστρωθούν, τουλάχιστον
οι κορυφαίοι απόστολοι, από τις παχυλές μικροεθνικιστικές αντιλήψεις,
να μυηθούν στα μυστήρια του Θεού και να γίνουν μάρτυρες της θείας δόξας.
Μόνο χάρη σε αυτή την συγκλονιστική εμπειρία θα μπορούσαν να
αντιμετωπίσουν τη μεγάλη δοκιμασία και το σκάνδαλο του σταυρού. Μόνο
έτσι δεν θα λύγιζαν μπροστά στο πάθος και τον θάνατο του Χριστού. Μόνο
έτσι θα μπορούσαν να πιστέψουν στην ανάσταση του Κυρίου, διότι Εκείνος
που μεταμορφώθηκε μπροστά τους και περιβλήθηκε την θεία δόξα θα μπορούσε
να αναστηθεί από τους νεκρούς!
Το λαμπρό γεγονός της Μεταμορφώσεως του Κυρίου μας έχει επίσης και άλλες
σπουδαίες διδακτικές παραμέτρους. Οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας
άντλησαν από αυτό σπουδαίες αλήθειες της χριστιανικής μας πίστεως. Η
Ορθόδοξη θεολογία μας έχει αφιερώσει ολόκληρα κεφάλαια στο μεγάλο και
θαυμαστό αυτό γεγονός και αντλεί θεμελιώδεις αλήθειες από αυτό.
Η προσωπική μεταμόρφωση του Θεανθρώπου Κυρίου μας, αποτελεί τον
προάγγελο και της δικής μας μεταμορφώσεως. Αυτό μας το βεβαιώνει ο
αληθής λόγος του Κυρίου μας: «ημείς δε οι πάντες ανακεκαλυμμένω προσώπω
την δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι την αυτήν εικόνα μεταμορφούμεθα από
δόξης εις δόξαν, καθάπερ από Κυρίου Πνεύματος» (Β΄Κορ.3,18). Όλοι οι
πιστοί του Χριστού, ως «σύμμορφοι της εικόνος του Θεού» (Ρωμ.8,29), θα
μεταμορφωθούμε και εμείς και θα συνδοξασθούμε με Αυτόν. Τόσο μεγάλο
είναι το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, Οποίος τόσο πολύ μας αγαπά,
ώστε θέλει να μας χαρίσει μέρος της δικής Του δόξας!
Τα ιερά Ευαγγέλια αναφέρουν πως μαζί με το πρόσωπο Κυρίου μεταμορφώθηκαν
και τα ενδύματά Του και έγιναν «στίλβοντα, λευκά λίαν ως χιών, οια
γναφεύς επί της γης ου δύναται ούτω λευκάναι» (Μαρκ.9,3). Αυτό σημαίνει
πως μαζί με μας τους υιούς του Θεού (Ρωμ.8:14) θα μεταμορφωθεί και
ολόκληρη η δημιουργία. Ο απόστολος Παύλος τονίζει σαφέστατα την
μελλοντική της μεταμόρφωση. «Και αυτή η κτίσις ελευθερωθήσεται από της
δουλείας της φθοράς εις την ελευθερίαν της δόξης των τέκνων του Θεού»
(Ρωμ.8,21). Η ιερά Αποκάλυψη, το ευαγγέλιο του τελικού θριάμβου της
Εκκλησίας μας, ομιλεί για την εσχατολογική δημιουργία καινούριου ουρανού
και καινούριας γης, διότι ο «πρώτος ουρανός και η πρώτη γη απήλθον»
(Αποκ.21,1). Μέσα στην παραζάλη και στον οίστρο της ασύλληπτης
καταστροφής του περιβάλλοντος στις μέρες μας, αυτή η πίστη είναι η πιο
παρήγορη ελπίδα του κόσμου!
Η παράδοξη εμφάνιση του Μωυσή και του Ηλία κατά την μεταμόρφωση του
Κυρίου επιβεβαιώνει περίτρανα την χριστιανική πίστη στην μετά θάνατον
ζωή. Ο Μωυσής είχε ζήσει περισσότερα από χίλια τριακόσια χρόνια πριν από
την γέννηση του Κυρίου και ο Ηλίας πάνω από οκτακόσια. Και όμως
εμφανίστηκαν ζωντανοί μπροστά στους έντρομους και δύσπιστους μαθητές
«συλλαλούντες τω Ιησού» (Μάρκ.9,4). Ο ίδιος ο Κύριος είχε πει πως ο Θεός
«ούκ έστιν ο Θεός Θεός νεκρών, αλλά ζώντων» (Ματθ.22,33). Με την
ζωοφόρο ανάστασή Του έγινε «πρωτότοκος εκ των νεκρών» (Κολ.1,18,
Αποκ.1,5), απαρχή της αναστάσεως όλων των πιστών σε Αυτόν ανθρώπων,
καθότι «δει το φθαρτόν τούτο ενδύσασθαι αφθαρσίαν και το θνητόν τούτο
ενδύσασθαι αθανασίαν… κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος» (Α΄Κορ.15,54).Αυτή
είναι η πιο χαροποιός και ελπιδοφόρα πίστη της ανθρωπότητας!
Για την ορθόδοξη πνευματικότητα η Μεταμόρφωση του Κυρίου έχει ιδιάζουσα
σημασία. Στα βυζαντινά χρόνια τέθηκε ως πρόκληση από την δυτική αιρετική
σχολαστική θεολογία κατά πόσον μπορεί ο άνθρωπος να προσεγγίσει και να
βιώσει την θεία δόξα. Οι αιρετικοί δυτικοί υποστήριζαν πως η δόξα και το
φως της Μεταμορφώσεως ήταν κτιστό φυσικό φως, μετεωρολογικό φαινόμενο,
διότι εντελώς αυθαίρετα ταύτιζαν την ουσία με τις ενέργειες του Θεού.
Αντίθετα οι ορθόδοξοι Πατέρες με προεξάρχοντα τον άγιο Γρηγόριο τον
Παλαμά (1296-1359) στηριζόμενοι στην αγία Γραφή και την παράδοση της
αρχαίας Εκκλησίας έκαμαν την διάκριση μεταξύ ουσίας και ακτίστων
ενεργειών του Θεού και αποφάνθηκαν πως το φως και η δόξα της θείας
Μεταμορφώσεως ήταν φανέρωση του ακτίστου θείου φωτός και των ακτίστων
ενεργειών του Θεού. Ο άνθρωπος μπορεί με την χάρη του Θεού και τον δικό
του προσωπικό αγώνα να φτάσει να δει και να γίνει μέτοχος αυτού του
ακτίστου φωτός και της δόξας του Θεού και από αυτή τη ζωή. Πρόκειται για
το γνωστό πνευματικό κίνημα των Ησυχασμού, το οποίο μεσουράνησε τον 14ο
αιώνα. Η αιρετική σχολαστική δυτική διδασκαλία περί ταυτίσεως της
ουσίας και των ενεργειών του Θεού είναι η αφετηρία όλων των συγχρόνων
κακοδοξιών κατά της ορθής πίστεως του Θεού και αυτής ακόμη της αρνήσεως
της υπάρξεώς Του!
Ζούμε σε ένα απίστευτο ζόφο, στα πυκνά και αδιαπέραστα σκοτάδια της
αμαρτίας και της φθοράς. Βιώνουμε ίσως την πιο χειρότερη πνευματική και
ηθική κατάπτωση όλων των εποχών. Τα πνευματικά υποκατάστατα του
ξεπεσμένου κόσμου και οι λογής «πυγολαμπίδες» του δε μπορούν να μας
λύσουν τα άλυτα υπαρξιακά μας προβλήματα και να μας φωτίσουν το δρόμο
της ανοδικής πνευματικής μας πορείας. Όλα τα εγκόσμια σχήματα,
θρησκείες, φιλοσοφίες, κοινωνικές «μεταρρυθμίσεις» κλπ, απέτυχαν
παταγωδώς να αλλάξουν την πορεία της ανθρωπότητας. Η σημερινή παγκόσμια
εφιαλτική κατάσταση μαρτυρεί ξεκάθαρα την παταγώδη χρεωκοπία τους! Μόνο
μια ελπίδα υπάρχει: ο διαχρονικός Σωτήρας και Λυτρωτής του κόσμου, ο
ένσαρκος Λόγος του Θεού, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αυτός που νίκησε
τον αίτιο της ανθρώπινης κακοδαιμονίας, τον διάβολο, και μας απάλλαξε
(όσοι το θέλουμε) από την φρικτή του δουλεία.
Βεβαίως υπάρχουν και εκείνοι που δεν θέλουν το φώς του Χριστού και τους
αρέσει να είναι δούλοι του διαβόλου και της αμαρτίας. Είναι εκείνοι που
μοιάζουν με τους εκ γενετής τυφλούς, οι οποίοι δεν είδαν ποτέ το φως και
την όμορφη πλάση του Θεού και γι’ αυτό επαναπαύονται στο έρεβος του
σκότους! Υπάρχουν επίσης και εκείνοι, που, αντί να σπεύδουν να πιουν
νερό στις καθάριες πηγές των βουνών, τους αρέσουν τα λασπόνερα και τα
λύματα των βόθρων, καταφεύγοντας, δηλαδή, στα κοσμικά χρεωκοπημένα
σχήματα να βρουν τις λύσεις των προβλημάτων τους! Αυτή είναι άλλωστε και
η αιτία των φοβερών προβλημάτων μας που αντιμετωπίζουμε ως πρόσωπα και
κοινωνία! Η λύση υπάρχει και είναι πανεύκολη: να ατενίσουμε το ανέσπερο
φως του Χριστού μας και να απορρίψουμε το κακό και την αμαρτία, η οποία
κατατρώει τις σάρκες μας και κατασπαράζει τις ψυχές μας!
Να θέσουμε
οριστικά στο περιθώριο όλα τα εγκόσμια χρεωκοπημένα σχήματα, έστω και αν
κάποιοι επιτήδειοι μας τα «σερβίρουν» ως δήθεν αξίες και «αρχαία κλέη»!
Να πάψουμε να ελπίζουμε και να περιμένουμε λύτρωση από ανθρώπους, και
μάλιστα από πρόσωπα που δίνουν απτά δείγματα υποδούλωσής τους στα πάθη
τους. Να κλείσουμε τέλος τα αυτιά μας στις κακόηχες σειρήνες της όψιμης
προγονοπληξίας, η οποία μας υπόσχεται λύτρωση από το παρελθόν, όταν η
κατάσταση του κόσμου ήταν παρασάγγας εφιαλτικότερη, από τη δική μας την
όντως εφιαλτική!
Το γεγονός της θείας Μεταμορφώσεως του Κυρίου πρέπει να καταυγάζει την
ψυχή μας κάθε στιγμή της ζωής μας. Είναι ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε
ότι ο φιλάνθρωπος Θεός μας, εξαιτίας της άμετρης αγάπης Του για μας, μας
δίνει το
ύψιστο δικαίωμα να μετέχουμε και αυτής της ίδιας της δόξας Του, διότι
εμείς οι πιστοί χριστιανοί δεν είμαστε οπαδοί θρησκείας, όπως οι οπαδοί
άλλων θρησκειών, αλλά υιοθετημένα παιδιά του Θεού, μέτοχοι της θείας
μακαριότητάς Του! Αυτή την μεγάλη τιμή δε θα τη συναντήσουμε σε καμιά
άλλη πίστη. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να απαγκιστρωθούμε από τα σκύβαλα του
κόσμου (Φιλιπ.3,8), να παραδώσουμε τον εαυτό μας στα χέρια του Θεού και
να έχουμε οδηγό στη ζωής μας τον αιώνιο νόμο Του. Τότε το άκτιστο
θαβώρειο φως θα καταυγάζει πλέρια την ψυχή μας, καθ’ όλη τη
διάρκεια της ακανθώδους επί γης πορείας μας και θα μας οδηγεί ασφαλώς στην σωτηρία, στην αιώνια ζωή και στη θέωση!
ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ: Ένα θαυμαστό γεγονός λαμβάνει χώρα μπροστά στα μάτια χιλιάδων πιστών, αλλά και απίστων στο Ιερό Όρος Θαβώρ
Με λαμπρότητα και κατάνυξη θα εορταστεί αύριο η μεγάλη Δεσποτική
εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Πλήθος πιστών σπεύδουν και στο Όρος
της Μεταμόρφωσης, εκεί όπου λαμβάνει χώρα, κάθε χρόνο, τις ίδιες ώρες,
ένα θαυμαστό γεγονός.
Εκεί όπου τη νύχτα 5 ξημερώματα 6 Αυγούστου κατά τη διάρκεια της
Θείας Λατρείας, μπροστά στα μάτια χιλιάδων προσκυνητών και επισκεπτών,
πιστών και απίστων κατεβαίνει πάνω από το Ιερό Βουνό ένα σύννεφο.
Αυτό το σύννεφο, σύμφωνα με μαρτυρίες, είναι πολύ διαφορετικό από τα
συνηθισμένα σύννεφα και το γεγονός αυτό που λαμβάνει χώρα στο
συγκεκριμένο Ιερό Μέρος – εκεί που μεταμορφώθηκε ο ίδιος ο Σωτήρας – δεν
συμβαίνει κάπου αλλού και δεν μπορεί να το δει κάποιος εκτός αν ο Ίδιος
του το αποκαλύψει.
Η σημασία για τη σωτήρια μας
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος έχει κεντρική θέση στην Ορθόδοξη Εκκλησία
και Θεολογία. Δεν είναι ένα γεγονός, μια συνηθισμένη εορτή. Είναι ένα
γεγονός που έχει την ίδια σημασία για την σωτηρία μας με την ενσάρκωση
και την Ανάστασή Του. Όσο μεγάλη και βασική εορτή είναι για την σωτηρία
μας τα Χριστούγεννα και η Ανάσταση, τόσο σημαντική είναι και η εορτή
αυτή.
Τί είναι, όμως η Μεταμόρφωση; Είναι ένα μεγάλο γεγονός, το οποίο
αποκαλύπτει την δόξα της Εκκλησίας και των πιστών. Είναι ένα κορυφαίο
θαύμα που πραγματοποίησε ο Κύριος στο ίδιο το θεανδρικό σώμα Του.
Αποκάλυψε το άρρητο μεγαλείο της θεότητός Του «καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν
αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ
ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς»[1]. Είναι η προετοιμασία του Σταυρού. Η εορτή
αυτή έχει άμεση αναφορά στην τελείωση και την θέωση του ανθρώπου, η
οποία είναι και η εσχατολογική προοπτική της Θείας Οικονομίας. Μας
δείχνει ποιος είναι ο Χριστός. Μας αποκαλύπτει ότι είναι ο Υιός του
Θεού. Η αλλαγή της μορφής του, το θείο άκτιστο φως που τον
περιτριγύρισε, η φωνή του Πατρός που μαρτύρησε για την θεϊκή του φύση,
όλα αυτά δηλώνουν ότι είναι Θεός. Για πρώτη φορά ο Χριστός παρουσιάζει
στα μάτια των ανθρώπων «το αρχέτυπον κάλλος της εικόνος», δηλαδή την
αληθινή ομορφιά την οποία είχε αρχικά και στην οποία μπορεί να
ξαναφθάσει ο άνθρωπος, αφού πλάσθηκε «κατ΄ εικόνα» του Θεού.
Γιατί στο Όρος Θαβώρ;
Προτού εισέλθει ο Χριστός εις τα Ιεροσόλυμα, λίγες ημέρες πριν το σταυρικό Του θάνατο, παρέλαβε τους τρεις αγαπημένους του μαθητές, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και ανέβηκαν στο όρος Θαβώρ, σύμφωνα με την παράδοση. Ένα ερώτημα που εξάγεται είναι γιατί έπρεπε να ανέβει στο Θαβώρ για να μεταμορφωθεί και όχι σε μια απλή πεδιάδα, ήταν απαραίτητο να ανέβει στο όρος; Στην παλαιά εποχή συνηθιζόταν τα μεγάλα γεγονότα να γίνονται σε ψηλότερο μέρος, σε ψηλά βουνά, όπως ακριβώς έκαναν και οι ειδωλολάτρες που έκανα τις θυσίες τους πάνω στα βουνά. Ο Χριστός δείχνει το μεγαλείο της δόξης Του πάνω στο όρος αυτό, αφού η φανέρωση της θεουργίας της ανθρωπίνης φύσεως είναι το μεγαλύτερο γεγονός μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητος[2]. Ο Χριστός ανήλθε στο όρος για να δείξει ότι Αυτός βρήκε το πλανηθέν πρόβατο και το ελευθέρωσε εκ της αμαρτίας, αυτός είναι ο πραγματικός ποιμήν των ανθρώπων, όπως λέει και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.
Ο λόγος που διάλεξε τους τρεις μαθητές
Ακόμη ένα ερώτημα είναι γιατί ήταν οι αγαπημένοι Του αυτοί οι τρεις μαθητές από τους δώδεκα; O λόγος είναι ότι πέρα από την σύμπνοια που τους χαρακτήριζε, είχαν τις τρεις μεγάλες αρετές που τους έκαναν να μοιραστούν με τον Θεό το μυστήριο της Ενσαρκώσεως, της Σταυρώσεως, της Θεότητάς Του, να έλθουν αντιμέτωποι με την κάθοδό Του εις τον Άδη μετά τον θάνατό Του και να λάβουν τα νέα της Αναστάσεώς Του. Οι αρετές που είχαν οι τρεις αυτοί μαθητές ήταν ο Πέτρος την πίστη, ο Ιάκωβος την ευθύτητα και ο Ιωάννης την αγάπη[3].
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης δίνει μια διαφορετική ερμηνεία στο γιατί να είναι αυτοί οι τρεις πρόκριτοι και αγαπημένοι μαθητές. Αναφέρει ότι ο Απόστολος Πέτρος είχε σταθερότητα στην τήρηση των εντολών Του, ο Απόστολος Ιάκωβος για την προθυμία του να πιει το ποτήριο του μαρτυρίου για την αγάπη του Κυρίου και ο Απόστολος Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής, για την αγνότητά του. Οι πρόκριτοι μαθητές παραλαμβάνονται από τον Κύριο για να γίνουν μάρτυρες και κοινωνοί της Μεταμορφώσεως. Εκτός από τον ίδιο τον Χριστό, μεταμορφώθηκαν και οι ίδιοι οι μαθητές, γι΄ αυτό και οι Πατέρες της Εκκλησίας μιλούν για εναλλαγή των μαθητών. «Ενηλλάγησαν ουν και ούτω την εναλλαγήν είδον»[4], λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Ανερμήνευτο και ανεξιχνίαστο θαύμα
Μόλις ανέβηκαν εκεί, οι μαθητές διέκριναν μια μεγάλη διαφορά στον Κύριο. Αντίκρυσαν ένα ανερμήνευτο και ανεξιχνίαστο θαύμα. Από ανθρώπινη μορφή εκτοξεύονταν ακτίνες, που αποστέλλονταν με θεϊκὲς ενέργειες. Είδε ο ήλιος αυτό που δεν είχε γνωρίσει προηγουμένως και, αφού διδάχθηκε από το φέγγος άλλου φωτός, κρύβεται. «Σταμάτησες κάποτε, ήλιε, αναμένοντας την νίκη των Εβραίων. Σεβάστηκες διαταγὴ του στρατηγού Ιησού, τιμώντας το δεσποτικὸ όνομα του ομοδούλου.
Τώρα είδες φως, που δεν είχες δει ποτέ»[5]. Το πρόσωπό Του έλαμπε σαν τον ήλιο και τα ρούχα του σαν το φως και όχι σαν το συνηθισμένο φως, όχι σαν το φως του ήλιου, αλλά το άκτιστο Φως που εξέπεμψε η θεότητα του Χριστού. Οι Μαθητές αντίκρυσαν δύο ήλιους, τον αισθητό και το νοητό. Αυτό μας το τεκμηριώνει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός σε ένα τροπάριο του Κανόνος της εορτής «Υπεκρύβη ακτίσι θεότητος αισθητός ήλιος ως εν όρει Θαβωρίω είδε σε μεταμορφούμενον, Ιησού μου»[6]. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει περί των δύο ήλιων λέγοντας ότι οι Μαθητές στο Θαβώρ έβλεπαν δύο ήλιους «ένα εν τω ουρανώ κατά το έθος και ένα παρά το έθος».
Χαρά διακατείχε τους προφήτες και Αποστόλους με την ανάβαση αυτή στο βουνό. Χάρηκαν οι προφήτες βλέποντας την ανθρώπινή Του φύση, την οποία επιθυμούσαν να δουν, και οι Απόστολοι αγαλλίαση ακούγοντας την φωνή του Πατέρα, αναφέρει ο όσιος Εφραίμ ο Σύρος[7]. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός αναφέρει ότι ο Χριστός εκείνη την ώρα που μεταμορφώθηκε «ουχ ό ουκ ήν προσλαβόμενος, ουδέ εις όπερ ουκ ήν μεταβαλλόμενος, αλλ’ όπερ ήν τοις οικείοις μαθηταίς εκφαινόμενος»[8], δηλαδή δεν μεταβλήθηκε σε κάτι που δεν ήταν, αλλά φανέρωσε αυτό που ήταν, την πραγματικότητα.
Η θεϊκή Δόξα του Χριστού
Στο γεγονός αυτό της Μεταμορφώσεως αποκαλύφθηκε η φανέρωση της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος, όπως έγινε και στον Ιορδάνη ποταμό με την Βάπτιση του Κυρίου. Ο Χριστός φανερώνει μέσα από την ανθρώπινή Του φύση, την θεϊκή Του δόξα. Μέτοχοι της Θαβώριας Μεταμορφώσεως είναι η φύση και η κτίση. Πρόκειται για την μεταμόρφωση του όλου ανθρώπου αλλά και γενικά ολόκληρης της ανθρωπότητος. Έχει καθολικό χαρακτήρα, δεν είναι ένα περιπτωσιακό γεγονός.
Στο όρος Θαβώρ εμφανίζονται οι 2 μεγάλοι προφήτες και αντιπρόσωποι όλης της Παλαιάς Διαθήκης, ο Μωϋσής και ο Ηλίας, οι οποίοι προσκυνούν τον Κύριο και συζητούν μαζί του «για την έξοδον Αυτού ην έμελλε πληρούν εν Ιερουσαλήμ»[9], δηλαδή για το πάθος και τον θάνατό Του. Την αληθινή ανθρώπινη ύπαρξη μέσα στο όλο ανθρώπινο σύνολο μας το θυμίζουν τα πρόσωπα που συμμετέχουν στο μεγάλο αυτό γεγονός. Οι τρεις πρόκριτοι μαθητές, Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης βλέπουν το θαύμα αυτό με φόβο και τρόμο, όμως στη συνέχεια κήρυξαν εις πάντα τα έθνη, ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είναι «του Πατρός το απαύγασμα»[10]. Είδαν τα προοίμια της μελλούσης Βασιλείας.
Με τη Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ, διακρίνουμε το πώς θα λάμπουν οι Άγιοι. Μεταμορφώνει ο Κύριος το πρόσωπό Του ή μάλλον αποκαλύπτει την δόξα Του, μεταμορφώνει το πρόσωπό Του και το κάνει πιο λαμπρό και από τον ήλιο. Επαληθεύεται και ενισχύεται η πίστη στην θεότητά Του, αυτή η πίστις που ήδη ομολόγησαν οι Μαθητές. Κατά την Μεταμόρφωση, ο Χριστός, δεν προσέλαβε κάτι που δεν είχε, αλλά φανέρωσε την δόξα Του, την δόξα που είχε πάντοτε ως Θεάνθρωπος και έδωσε ενίσχυση και στήριγμα στους Μαθητές Του ενόψει της Σταυρώσεώς Του. Αν ο Κύριος δεν έδινε αυτή την ενίσχυση, οι Μαθητές δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την Σταύρωση του Διδασκάλου τους[11].
«Το Φως το αληθινό που φωτίζει τον άνθρωπο»
Αυτό που θέλει να μας δείξει ο Χριστός με την Μεταμόρφωσή Του είναι να μας επιβεβαιώσει ακόμη μια φορά ότι είναι «το φως το αληθινό που φωτίζει πάντα άνθρωπον ερχόμενο εις τον κόσμο»[12]. Παρόλα αυτά, στους μαθητές δεν δείχνει όλη του την λαμπρότητα γιατί ήταν αδύνατο να αντέξουν . Κανείς δεν μπορεί να δει το πρόσωπο του Θεού και την πραγματική του δόξα «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε»[13] και «ου γαρ μη ίδη άνθρωπος το πρόσωπόν μου και ζήσεται»[14].
Η Μεταμόρφωση προβάλλεται ως μια εμπειρία ζωής, η οποία σχετίζεται με τον Χριστό αλλά και τον κάθε άνθρωπο. Μας οδηγεί στο όρος της προσωπικής μας μεταμορφώσεως και ανανεώσεως. Γι’ αυτό εάν θέλουμε να ακολουθήσουμε τον Χριστό, θα πρέπει να μεταμορφωθούμε κι εμείς μαζί Του, θα πρέπει να έχουμε καθαρότητα βίου ώστε να δούμε κι εμείς το φως της Μεταμορφώσεώς Του. Όσοι επιθυμούν να δουν την δόξα της θεότητος στην ανθρώπινη φύση του Λόγου, θα πρέπει να εξέλθουν από την χθαμαλότητα και να καθαρισθούν από όλα τα υλικά και μάταια του κόσμου τούτου αγαθά. Ας κατανοήσουμε το μέγα τούτο μυστήριο ώστε να βαδίσουμε προς την λάμψη του θείου Φωτός, αφού αγαπήσουμε το κάλλος της αναλλοίωτης θείας δόξης και καθαρίσουμε την διάνοιά μας από τους μάταιους και γήινους μολυσμούς, όπως αναφέρει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ο μόνος χώρος που θα μας βοηθήσει να μεταμορφωθούμε είναι η είσοδός μας στην Εκκλησία.
Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Η εορτή της Μεταμόρφωσης Του Σωτήρος – Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στο Όρος Θαβώρ 19/08/2019
Προτού εισέλθει ο Χριστός εις τα Ιεροσόλυμα, λίγες ημέρες πριν το
σταυρικό Του θάνατο, παρέλαβε τους τρεις αγαπημένους του μαθητές, τον
Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, και ανέβηκαν στο όρος Θαβώρ, σύμφωνα
με την παράδοση. Ένα ερώτημα που εξάγεται είναι γιατί έπρεπε να ανέβει
στο Θαβώρ για να μεταμορφωθεί και όχι σε μια απλή πεδιάδα, ήταν
απαραίτητο να ανέβει στο όρος; Στην παλαιά εποχή συνηθιζόταν τα μεγάλα
γεγονότα να γίνονται σε ψηλότερο μέρος, σε ψηλά βουνά, όπως ακριβώς
έκαναν και οι ειδωλολάτρες που έκανα τις θυσίες τους πάνω στα βουνά. Ο
Χριστός δείχνει το μεγαλείο της δόξης Του πάνω στο όρος αυτό, αφού η
φανέρωση της θεουργίας της ανθρωπίνης φύσεως είναι το μεγαλύτερο γεγονός
μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητος[2]. Ο Χριστός ανήλθε στο όρος για να
δείξει ότι Αυτός βρήκε το πλανηθέν πρόβατο και το ελευθέρωσε εκ της
αμαρτίας, αυτός είναι ο πραγματικός ποιμήν των ανθρώπων, όπως λέει και ο
Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.
Ο λόγος που διάλεξε τους τρεις μαθητές
Ακόμη ένα ερώτημα είναι γιατί ήταν οι αγαπημένοι Του αυτοί οι τρεις
μαθητές από τους δώδεκα; O λόγος είναι ότι πέρα από την σύμπνοια που
τους χαρακτήριζε, είχαν τις τρεις μεγάλες αρετές που τους έκαναν να
μοιραστούν με τον Θεό το μυστήριο της Ενσαρκώσεως, της Σταυρώσεως, της
Θεότητάς Του, να έλθουν αντιμέτωποι με την κάθοδό Του εις τον Άδη μετά
τον θάνατό Του και να λάβουν τα νέα της Αναστάσεώς Του. Οι αρετές που
είχαν οι τρεις αυτοί μαθητές ήταν ο Πέτρος την πίστη, ο Ιάκωβος την ευθύτητα και ο Ιωάννης την αγάπη[3].
Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης δίνει μια διαφορετική ερμηνεία στο
γιατί να είναι αυτοί οι τρεις πρόκριτοι και αγαπημένοι μαθητές. Αναφέρει
ότι ο Απόστολος Πέτρος είχε σταθερότητα στην τήρηση των εντολών Του, ο
Απόστολος Ιάκωβος για την προθυμία του να πιει το ποτήριο του μαρτυρίου
για την αγάπη του Κυρίου και ο Απόστολος Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής,
για την αγνότητά του. Οι πρόκριτοι μαθητές παραλαμβάνονται από τον Κύριο
για να γίνουν μάρτυρες και κοινωνοί της Μεταμορφώσεως. Εκτός από τον
ίδιο τον Χριστό, μεταμορφώθηκαν και οι ίδιοι οι μαθητές, γι΄ αυτό και οι
Πατέρες της Εκκλησίας μιλούν για εναλλαγή των μαθητών. «Ενηλλάγησαν ουν
και ούτω την εναλλαγήν είδον»[4], λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Ανερμήνευτο και ανεξιχνίαστο θαύμα
Μόλις ανέβηκαν εκεί, οι μαθητές διέκριναν μια μεγάλη διαφορά στον
Κύριο. Αντίκρυσαν ένα ανερμήνευτο και ανεξιχνίαστο θαύμα. Από ανθρώπινη
μορφή εκτοξεύονταν ακτίνες, που αποστέλλονταν με θεϊκὲς ενέργειες. Είδε ο
ήλιος αυτό που δεν είχε γνωρίσει προηγουμένως και, αφού διδάχθηκε από
το φέγγος άλλου φωτός, κρύβεται. «Σταμάτησες κάποτε, ήλιε, αναμένοντας
την νίκη των Εβραίων. Σεβάστηκες διαταγὴ του στρατηγού Ιησού, τιμώντας
το δεσποτικὸ όνομα του ομοδούλου.
Τώρα είδες φως, που δεν είχες δει ποτέ»[5]. Το πρόσωπό Του έλαμπε σαν
τον ήλιο και τα ρούχα του σαν το φως και όχι σαν το συνηθισμένο φως,
όχι σαν το φως του ήλιου, αλλά το άκτιστο Φως που εξέπεμψε η θεότητα του
Χριστού. Οι Μαθητές αντίκρυσαν δύο ήλιους, τον αισθητό και το νοητό.
Αυτό μας το τεκμηριώνει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός σε ένα τροπάριο του
Κανόνος της εορτής «Υπεκρύβη ακτίσι θεότητος αισθητός ήλιος ως εν όρει
Θαβωρίω είδε σε μεταμορφούμενον, Ιησού μου»[6]. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος
αναφέρει περί των δύο ήλιων λέγοντας ότι οι Μαθητές στο Θαβώρ έβλεπαν
δύο ήλιους «ένα εν τω ουρανώ κατά το έθος και ένα παρά το έθος».
Χαρά διακατείχε τους προφήτες και Αποστόλους με την ανάβαση αυτή στο
βουνό. Χάρηκαν οι προφήτες βλέποντας την ανθρώπινή Του φύση, την οποία
επιθυμούσαν να δουν, και οι Απόστολοι αγαλλίαση ακούγοντας την φωνή του
Πατέρα, αναφέρει ο όσιος Εφραίμ ο Σύρος[7]. Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός
αναφέρει ότι ο Χριστός εκείνη την ώρα που μεταμορφώθηκε «ουχ ό ουκ ήν
προσλαβόμενος, ουδέ εις όπερ ουκ ήν μεταβαλλόμενος, αλλ’ όπερ ήν τοις
οικείοις μαθηταίς εκφαινόμενος»[8], δηλαδή δεν μεταβλήθηκε σε κάτι που
δεν ήταν, αλλά φανέρωσε αυτό που ήταν, την πραγματικότητα.
Η θεϊκή Δόξα του Χριστού
Στο γεγονός αυτό της Μεταμορφώσεως αποκαλύφθηκε η φανέρωση της Αγίας
και Ομοουσίου Τριάδος, όπως έγινε και στον Ιορδάνη ποταμό με την Βάπτιση
του Κυρίου. Ο Χριστός φανερώνει μέσα από την ανθρώπινή Του φύση, την
θεϊκή Του δόξα. Μέτοχοι της Θαβώριας Μεταμορφώσεως είναι η φύση και η
κτίση. Πρόκειται για την μεταμόρφωση του όλου ανθρώπου αλλά και γενικά
ολόκληρης της ανθρωπότητος. Έχει καθολικό χαρακτήρα, δεν είναι ένα
περιπτωσιακό γεγονός.
Στο όρος Θαβώρ εμφανίζονται οι 2 μεγάλοι προφήτες και αντιπρόσωποι
όλης της Παλαιάς Διαθήκης, ο Μωϋσής και ο Ηλίας, οι οποίοι προσκυνούν
τον Κύριο και συζητούν μαζί του «για την έξοδον Αυτού ην έμελλε πληρούν
εν Ιερουσαλήμ»[9], δηλαδή για το πάθος και τον θάνατό Του. Την αληθινή
ανθρώπινη ύπαρξη μέσα στο όλο ανθρώπινο σύνολο μας το θυμίζουν τα
πρόσωπα που συμμετέχουν στο μεγάλο αυτό γεγονός. Οι τρεις πρόκριτοι
μαθητές, Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης βλέπουν το θαύμα αυτό με φόβο και
τρόμο, όμως στη συνέχεια κήρυξαν εις πάντα τα έθνη, ότι ο Κύριος ημών
Ιησούς Χριστός είναι «του Πατρός το απαύγασμα»[10]. Είδαν τα προοίμια
της μελλούσης Βασιλείας.
Με τη Μεταμόρφωση του Χριστού στο όρος Θαβώρ, διακρίνουμε το πώς θα
λάμπουν οι Άγιοι. Μεταμορφώνει ο Κύριος το πρόσωπό Του ή μάλλον
αποκαλύπτει την δόξα Του, μεταμορφώνει το πρόσωπό Του και το κάνει πιο
λαμπρό και από τον ήλιο. Επαληθεύεται και ενισχύεται η πίστη στην
θεότητά Του, αυτή η πίστις που ήδη ομολόγησαν οι Μαθητές. Κατά την
Μεταμόρφωση, ο Χριστός, δεν προσέλαβε κάτι που δεν είχε, αλλά φανέρωσε
την δόξα Του, την δόξα που είχε πάντοτε ως Θεάνθρωπος και έδωσε ενίσχυση
και στήριγμα στους Μαθητές Του ενόψει της Σταυρώσεώς Του. Αν ο Κύριος
δεν έδινε αυτή την ενίσχυση, οι Μαθητές δεν θα μπορούσαν να
αντιμετωπίσουν την Σταύρωση του Διδασκάλου τους[11].
«Το Φως το αληθινό που φωτίζει τον άνθρωπο»
Αυτό που θέλει να μας δείξει ο Χριστός με την Μεταμόρφωσή Του είναι
να μας επιβεβαιώσει ακόμη μια φορά ότι είναι «το φως το αληθινό που
φωτίζει πάντα άνθρωπον ερχόμενο εις τον κόσμο»[12]. Παρόλα αυτά, στους
μαθητές δεν δείχνει όλη του την λαμπρότητα γιατί ήταν αδύνατο να
αντέξουν . Κανείς δεν μπορεί να δει το πρόσωπο του Θεού και την
πραγματική του δόξα «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε»[13] και «ου γαρ μη ίδη
άνθρωπος το πρόσωπόν μου και ζήσεται»[14].
Η Μεταμόρφωση προβάλλεται ως μια εμπειρία ζωής, η οποία σχετίζεται με
τον Χριστό αλλά και τον κάθε άνθρωπο. Μας οδηγεί στο όρος της
προσωπικής μας μεταμορφώσεως και ανανεώσεως. Γι’ αυτό εάν θέλουμε να
ακολουθήσουμε τον Χριστό, θα πρέπει να μεταμορφωθούμε κι εμείς μαζί Του,
θα πρέπει να έχουμε καθαρότητα βίου ώστε να δούμε κι εμείς το φως της
Μεταμορφώσεώς Του. Όσοι επιθυμούν να δουν την δόξα της θεότητος στην
ανθρώπινη φύση του Λόγου, θα πρέπει να εξέλθουν από την χθαμαλότητα και
να καθαρισθούν από όλα τα υλικά και μάταια του κόσμου τούτου αγαθά. Ας
κατανοήσουμε το μέγα τούτο μυστήριο ώστε να βαδίσουμε προς την λάμψη του
θείου Φωτός, αφού αγαπήσουμε το κάλλος της αναλλοίωτης θείας δόξης και
καθαρίσουμε την διάνοιά μας από τους μάταιους και γήινους μολυσμούς,
όπως αναφέρει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ο μόνος χώρος που θα μας
βοηθήσει να μεταμορφωθούμε είναι η είσοδός μας στην Εκκλησία.
Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Η εορτή της Μεταμόρφωσης Του Σωτήρος – Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στο Όρος Θαβώρ 19/08/2019
Η Ευλογία των σταφυλιών κατά τη Μεταμόρφωση κατανοείται μέσα από τις θεολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικὲς διαστάσεις της εορτής αυτής. Ο Κύριος «ημέρας εξ» η «ωσεί ημέρας οκτώ», μετά την πρόρρηση του Πάθους Του,«εις όρος υψηλόν… μετεμορφώθη έμπροσθεν αυτών (Πέτρου, ᾿Ιακώβου και ᾿Ιωάννου), και έλαμψε το πρόσωπον αυτού ως ο ήλιος,τα δε ιμάτια αυτού εγένετο λευκά ως το φως».
Αυτός είναι ο Δημιουργός του κόσμου, αλλά και ο κυρίαρχος των εσχάτων. Αυτός είναι η άμπελος «εν ουρανοίς μεν έχουσα την ρίζαν, επί γης δε τα κλήματα·άμπελος κλαδευομένη το σώμα, αλλ᾿ ου την ρίζαν· άμπελος μετά τρίτην ημέραν του κλαδευθήναι βλαστάνουσα τον βότρυντής αναστάσεως».
Είναι φυσικό, λοιπόν, με τη Μεταμόρφωση του Κυρίου να φωτίζεται και να δοξάζεται ολόκληρος ο κόσμος.
Η κτίση φαιδρύνεται και αποκτά τη λαμπρότητα που είχε κατά το χρόνο
της δημιουργίας. Γι᾿ αυτόν ακριβώς το λόγο και η κτίση, ανταποκρινόμενη
δοξολογικά σ᾿ αυτή τη δωρεά και την ελπίδα, αναφέρεται προς το
Δημιουργό της και τον ευχαριστεί, αλλά και η Εκκλησία στην πιο κατάλληλη
εορτή, της Δημιουργίας και των Εσχάτων της ανανέωσης και της
ελπίδας, συνηθίζει να ευλογεί τον κόσμο και τις απαρχές του,
επιβεβαιώνοντας έτσι ότι η ανανέωση αρχίζει από το Θεό, περνά μέσα από
τη φύση και καταλήγει στη σωτηρία του
ανθρώπου.
Η ευλογία των σταφυλιών, των αντιπροσωπευτικών αυτών απαρχών του κόσμου, είναι μία λειτουργική πράξη που τονίζει -ιδιαίτερα τη δοξολογική και ευχαριστιακή προσφορά της ύλης και των καρπών της γης στο Δημιουργό Θεό και κτίστη των απάντων. Πολύ περισσότερο μάλιστα, όταν ο καρπός αυτός της αμπέλου μας δίδει το κρασί, που ο Χριστός ευλόγησε στην Κανά, για να τονίσει την εν Χριστώ μεταμόρφωση του κόσμου, αλλά και μας το παρέδωσε στο Μυστικό Δείπνο, ως το στοιχείο εκείνο, που μαζί με το ψωμί, την ώρα της θείας Λειτουργίας αφθαρτοποιούνται χαρισματικά, μεταποιούμενα σε Κυριακό «σῶμα καὶ αἷμα», θεία Ευχαριστία.
Εκτός τούτων, η ευλογία των σταφυλιών τονίζει και την ανάγκη συνεχούς πνευματικής καρποφορίας και μεταμορφωτικής πορείας του ανθρώπου, καθόσον «οι τω ύψει των αρετών διαπρέψαντες, και της ενθέου δόξης αξιωθήσονται».
«Θεοτόκος» και «Παναγία», «Θεομήτωρ» ή
«Μήτηρ Θεού», «Υπέραγνη Δέσποινα» και «αγία Μαρία η αειπάρθενος», είναι
μερικές από τις προσωνυμίες της Μαρίας, της μητέρας του Ιησού Χριστού,
της "λαμπρότερης μορφής στo αγιολόγιο και εορτολόγιο της Ορθόδοξης
Καθολικής Εκκλησίας". Ο
Ορθόδοξος κόσμος, "την τιμά ως το γλυκύτερο και υψηλότερο δημιούργημα
τού Θεού, της οποίας τη δόξα τοποθετεί πιο πάνω από τη δόξα των αγγέλων,
την ψάλλει ως «τιμιωτέραν των Χερουβίμ και ενδοξοτέραν ασυγκρίτως των
Σεραφείμ»", αλλά και ως "θεία Πύλη και μήτηρ της όντως ζωής,...του
μονογενούς Υιού του Θεού, ην διελθών...πάσιν ανθρώποις σωτηρίαν
απειργάσατο". Η ευλάβεια προς το πρόσωπό της δεν φαίνεται μόνο από την
επίκληση της για βοήθεια και συμπαράσταση, αλλά και από το πλήθος των
ναών και μονών που είναι αφιερωμένοι σ' αυτήν, τις εικονογραφικές
παραστάσεις, τους εκκλησιαστικούς ύμνους και τα εγκωμιαστικά έργα τα
οποία έχουν γραφτεί προς τιμή της. Η
τιμή προς τη Θεοτόκο, έχει τις ρίζες της στην αρχαιότατη παράδοση της
Εκκλησίας, από την οποία προσαγορεύεται έτσι, επειδή έτεκε (=γέννησε)
τον ενανθρωπήσαντα θείο Λόγο και Υιό του Θεού. Γι΄ αυτό ψάλλεται ως
«Κλίμαξ επουράνιος», δια της οποίας ήρθε στη γη και σαρκώθηκε, ως
τέλειος άνθρωπος ο Χριστός-Λόγος και έτσι, η ίδια, αφού ελεύθερα
υπάκουσε στο θέλημα του Θεού και συνεργάστηκε, κατέστη η της «προμήτορος
Εύας το σφάλμα ανορθώσασα».
Εφ’ όσον με τη δύναμη και του Υιού
του Θεού μεταδίδεται η θεία χάρη στους Χριστιανούς, η Θεοτόκος γίνεται η
Παναγία μητέρα τους και η γέφυρα η "μετάγουσα τους εκ γης προς
ουρανόν". Αυτή μιμούνται πνευματικά οι Χριστιανοί, όταν με την πίστη
τους και τη θεία χάρη, γεννιέται στις ψυχές τους μυστικά ο Χριστός, και
με τον τρόπο αυτό, διά της Θεοτόκου συμμετέχουν βιωματικά στην εν Χριστώ
σωτηρία τους, αφού παίρνουν, πνευματικά, τη θέση της Παναγίας και
προσφέρονται για να γεννηθεί και να μορφωθεί στην ύπαρξη τους ο Χριστός.
Η Θεοτόκος, έχοντας θνητή
φύση, κοιμήθηκε εν Χριστώ, τάφηκε και μετέβη με το σώμα της στη Βασιλεία
του Θεού. Από εκεί προσεύχεται προς τον Χριστό, τον μόνο μεσίτη μεταξύ
Θεού και ανθρώπων, για τη σωτηρία του πληρώματος της Εκκλησίας. Η
Παναγία είναι η Δέσποινα του κόσμου, και εξαιτίας της υπεροχής της από
τους αγγέλους, χαιρετίζεται ως "τιμιωτέρα των Χερουβείμ και ενδοξότερα
ασυγκρίτως των Σεραφείμ". Η
Εκκλησία, ως έκφραση ευχαριστίας αποδίδει στη Θεοτόκο τιμητική
προσκύνηση και μέσω αυτής λατρεύει τον χορηγό της σωτηρίας Θεό,
δεδομένου ότι τα ιδιώματα και χαρίσματα της Παναγίας αποδίδονται σ'
αυτήν ως Θεομήτορα και πάντοτε σε σχέση με τον απ' αυτήν γεννηθέντα κατά
σάρκα Θεό και Σωτήρα Χριστό. Γι' αυτό στις εικονογραφικές παραστάσεις
σχεδόν πάντα εικονίζεται με τον Υιό της, από τον Οποίον είναι
αδιαχώριστη, και εκφράζει την υπέρλογη ενανθρώπηση του θείου Λόγου.
Όμως, μόνο στην Αγία Τριάδα οφείλεται λατρεία, ενώ στη Θεοτόκο
αποδίδεται τιμή και σεβασμός. Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας είναι σαφείς
σε αυτό. Όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο άγιος Επιφάνιος Σαλαμίνας
Κύπρου: "Εν τιμή έστω Μαρία, ο δε Πατήρ και Υιός και άγιον Πνεύμα
προσκυνείσθω, την Μαρίαν μηδείς προσκυνείτω". Επίσης,
ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός ξεκαθαρίζει: "Θεός έστι το λατρευόμενον...[την
δε] μητέρα Θεού τιμώμεν και σέβομεν... ου θεάν ταύτην φημίζοντες άπαγε,
της ελληνικής τερθρείας τα τοιαύτα μηθεύματα". Η
Παναγία ασφαλώς, δεν έχει ανάγκη από τα δικά μας εγκώμια, αλλά με τον
τρόπο αυτό, βοηθείται η δική μας πρόθεση, αγάπη και αγαθή προαίρεση. Αφ’
ότου ο άγγελος αποκάλεσε τη Μαρία "κεχαριτωμένη" και στη συνέχεια η
Ελισάβετ "ευλογημένη εν γυναιξί", υμνήθηκε ως η "σωτηρίας ημίν πρόξενος"
και ως "τον του κόσμου Λυτρωτήν Λόγον γεννήσασα". Όπως σημειώνει ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός: "Τι μπορεί να 'ναι πιο γλυκό από τη Μητέρα του Θεού;". Αυτή
η ευλάβεια των ορθοδόξων προς την Θεοτόκο δεν φαίνεται μόνο από την
επίκληση της για βοήθεια και συμπαράσταση, αλλά και από το πλήθος των
εκκλησιαστικών ύμνων για τις πολλές εορτές και πανηγύρεις προς τιμή της,
που αφορούν θαύματα, εύρεση εικόνων και εγκαινισμούς ναών.